خانمە هونەرمەندی كەتولۆنی نووریا ڕۆڤیرا سالات بۆ گوڵان:هەست دەكەم لێكچوونی بنەڕەتی لە نێوان كولتووری كوردی و كەتەلۆنیدا هەیە
نووریا ڕۆڤیرا سالات، هونەرمەندێكی كەتەلۆنییە و لە شاری بەرشەلۆنە لەدایك بووە، خۆی وەك هاووڵاتییەكی جیهانی دەناسێنێت. خولیای ئەو بۆ مۆسیقا و سەما نەریتییەكان بووەتە تێكەڵەیەك لە عەشق و هونەر، و ڕێگەیەكە تا ژیانی خۆی تێدا بچڕێت.
سەرەتای كاروانی هونەریی وەك گۆرانیبێژ و لێكدەرەوەی مۆسیقای نەریتی دەریای سپی ناوەڕاست و بەڵكان لە چوارچێوەی گرووپە مۆسیقییەكانی وەك، (Finzi Mosaïque)، (Cie Mohein)، (Radio Thrakia) و (Kavkazz). دەست پێكرد، بەڵام ئەمڕۆ زۆربەی بەرهەمەكانی لە داهێنانی تایبەتی خۆین و بە هەردوو زمانی دایكی، واتە ئیسپانی و كەتەلۆنی دەیانچڕێت.
مۆسیقاكەی مۆركێكی جیهانیی هەیە و پشت بە سادەییەكی ڕەسەن دەبەستێت، كە لە یەك كاتدا هەم بێگرێ و هەمیش ئاڵۆز و دەوڵەمەندە.
لە میانی كارە هونەرییەكانیدا، هاوكاریی كۆمەڵێك هونەرمەندی ناوداری كردووە، لەوانە»یان ئارتوس بێرترا، ئارمان ئامار، ویسام جۆبران، دۆمینیك میلەر، تیتی ڕۆبین، ئیبراهیم مەعلووف و تۆنی گاتلیف».
كارەكانی لە بواری دەرهێنانی مۆسیقاییدا بەردەوام لە ڕێگەی دەربڕینی جەستە و سەماوە گەشە دەكەن. لەو ڕێگەیەوە، چیرۆكی ژیانی خۆی وەك ژنێك و ئەزموونی ناسینی جیهان دەگێڕێتەوە، كە دەرەنجامەكەی بەرهەمێكی تێكەڵاوە لە نێوان كولتووری دەریای سپی ناوەڕاست و ئەمریكای لاتین.
دەربارەی پاراستنی ڕەسەنایەتیی هونەری گەلان و پەیوەندیی نێوان هونەری كوردی و كەتەلۆنی، ئەم دیمانەیەمان لەگەڵدا ساز كرد.
*لە بەرشەلۆنە لەدایكبوویت، بەڵام خۆت وەك «هاووڵاتییەكی جیهانی» دەناسێنیت، ئەم دیدگا جیهانییە چۆن لە ناوەڕۆكی كارە هونەرییەكانتدا ڕەنگ دەداتەوە؟
-لەدایكبوونم لە بەرشەلۆنە ڕەگ و ڕیشەیەكی بەهێزی لە ناو كولتووری دەریای سپی ناوەڕاستدا پێ بەخشیم، بەڵام گەشتكردن و گوێگرتن و هاوكاری لەگەڵ كەسانێك لە نەریتە جیاوازەكانەوە، فێری كردم كە شوناس شتێكی زیندووە و بەردەوام گەشە دەكات. هەست بە پەیوەندییەكی قووڵ دەكەم لەگەڵ ئەو شوێن و زمان و هەستانەی كە سنوورەكان دەبەزێنن. لە كارەكانمدا، ئەم دیدگا جیهانییە بە شێوەیەكی سروشتی لە ڕێگەی تێكەڵكردنی دەنگ، ڕیتم و چیرۆكی كولتوورە جیاوازەكانەوە دەردەكەوێت. من زیاتر خولیای ئەو شتانەم كە مرۆڤەكان لە ڕووی سۆزدارییەوە كۆدەكەنەوە، نەك ئەوەی لە ڕووی سیاسی یان جوگرافییەوە لێكیان جیا دەكاتەوە.
*لە سەرەتای كارە پیشەییەكانتدا، بە چڕی جەختت كردبووە سەر مۆسیقای نەریتیی دەریای سپی ناوەڕاست و بەڵكان، چ تایبەتمەندییەك لەم شێوازانەدا سەرنجی ڕاكێشایت كە وەك خاڵی دەستپێك هەڵیانبژێریت؟
-ئەوەی لە سەرەتادا سەرنجی ڕاكێشام، ڕاستگۆییی سۆزداریی ئەو نەریتە مۆسیقایانە بوو، مۆسیقای دەریای سپی ناوەڕاست و بەڵكان لە هەمان كاتدا هەڵگری شادی و خەمن، ئەو قووڵایییە سۆزدارییە سەرسامی كردم، هەروەها شەیدای دەوڵەمەندیی ڕیتمەكان، نەخش و نیگاری ناو ئاوازەكان و ئەو شێوازە بووم كە مۆسیقا بە ژیانی ڕۆژانە، ئاهەنگەكان، كۆچ و یادەوەرییەوە دەبەستێتەوە. ئەم نەریتانە فێریان كردم كە مۆسیقا دەتوانێت لە یەك كاتدا لە ڕووی تەكنیكییەوە ئاڵۆز و لە ڕووی مرۆییەوە زۆر قووڵ بێت.
*لە ئێستادا زۆربەی كارەكانت داهێنانی ڕەسەنن بە هەردوو زمانی كەتەلۆنی و ئیسپانی، ئەم گۆڕانكارییە لە لێكدانەوەی مۆسیقای فۆلكلۆرەوە بۆ دروستكردنی زمانی مۆسیقای تایبەت، بە خۆت چ ئەزموونێكی نوێی بۆ هێناویت؟
-لێكدانەوەی مۆسیقای نەریتی ڕێگەیەك بوو بۆ فێربوون و ڕێزگرتن لە یادەوەریی بەكۆمەڵ، بەڵام داهێنانی مۆسیقای تایبەت بە خۆم، پرۆسەیەكی خودیتر و هەستیارتر بوو، چونكە پێویستی بەوە بوو بە دەنگی خۆم بدوێم. نووسین بە كەتەلۆنی و ئیسپانی ڕێگەم پێ دەدات ئەزموونە كەسییەكانم بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆتر دەرببڕم، لە كاتێكدا هێشتا كاریگەریی ئەو نەریتانەم پێوەیە كە شوناسی منیان دروست كردووە. پێم وایە زمانی هونەریی من ئەمڕۆ گفتوگۆیەكە لە نێوان میرات و گۆڕانكاریی كەسیدا.
*مۆسیقاكەت بەوە وەسف دەكرێت كە خاوەن «سادەییەكی ڕەسەن و ناسكە»، لە جیهانێكی پڕ لە دەنگەدەنگی تەكنەلۆژیدا، چۆن دەتوانیت ئەو سادەییە بپارێزیت و بیگەیەنیتە گوێگرەكانت؟
-بۆ من، سادەیی بە واتای بچووككردنەوەی شتەكان نییە، بەڵكو بە واتای لادانی هەموو ئەو شتانەیە كە پێویست نین. هەوڵ دەدەم بەستراوە بم بە بێدەنگی، بە ڕەهەندە دەنگییە سرووشتییەكان (ئاكۆستیك)، بە جەستە و بە ڕاستی سۆزدارییەوە، باوەڕم وایە كاتێك شتێك ڕاستگۆیانەیە گوێگرەكان دەتوانن هەست بەوە بكەن. لە جیهانێكی پڕ ژاوەژاودا خەڵك بەدوای شوێنێكدا دەگەڕێن كە تێیدا هەناسەیەك بدەن و دووبارە لەگەڵ خۆیاندا ئاشت ببنەوە، من هەوڵ دەدەم ئەو فەزایە لە ڕێگەی مۆسیقاوە دروست بكەم.
*هاوكاریت لەگەڵ هونەرمەندانی ناوداری وەك ئیبراهیم مەعلووف و دۆمینیك میلەر كردووە، ئەم هاوكارییانە چۆن كاریگەرییان هەبوو لەسەر دیدگای تۆ بۆ مۆسیقای «فیوژن» (تێكەڵاوكردنی شێوازەكان)؟
-هاوكاری لەگەڵ هونەرمەندانی جیهانە مۆسیقاییە جیاوازەكان فێری كردم كە تێكەڵاوكردن (فیوژن) تەنیا كاتێك مانای دەبێت كە لە گوێگرتن و ڕێزگرتنی ڕاستەقینەوە سەرچاوە بگرێت. هاوكارییە گەورەكان بۆ ئەوە نین كە بە شێوەیەكی ڕووكەشانە شێوازەكان تێكەڵ بكەین، بەڵكو بۆ دروستكردنی زمانێكی سۆزداریی هاوبەشن. كاركردن لەگەڵ مۆسیقاژەنانێك كە خاوەن شوناسی بەهێزن، هانی دام متمانەم بە دەنگی خۆم هەبێت و لە هەمان كاتدا كراوە بم بۆ گۆڕانكاری لە ڕێگەی گفتوگۆوە.
*لە شانۆی مۆسیقاییتدا، جەستە و سەما وەك ئامرازی سەرەكی بۆ گێڕانەوەی چیرۆكی خۆت وەك ژنێك بەكار دەهێنیت، بۆچی پێت وایە جەستە هەندێك جار دەتوانێت باشتر لە وشەكان گوزارشت لە خەم و ئومێدەكانی ژن بكات؟
-جەستە یادەوەری بە شێوەیەكی زۆر قووڵ هەڵدەگرێت؛ هەندێك هەست، برین، ترس و ئارەزوو هەن كە وشەكان ناتوانن بە تەواوی ڕوونیان بكەنەوە. جووڵە ڕێگەم پێ دەدات گوزارشت لە ناپاكی و ناسكییەكان بكەم كە لە سنووری زمان بەدەرن. بۆ زۆرێك لەئافرەتان، جەستە لە ڕووی مێژووییەوە هەم شوێنی چەوسانەوە بووە و هەم شوێنی بەرگری. لە ڕێگەی سەما و دەربڕینی جەستەییەوە، هەوڵ دەدەم ئەو فەزایە بگەڕێنمەوە و بیگۆڕم بۆ شتێكی شاعیرانە و بەهێز.
*كارەكانت تێكەڵەیەكە لە كولتووری دەریای سپی ناوەڕاست و ئەمریكای لاتین، چۆن سەركەوتوو بوویت لە یەكخستنی ئەم دوو جەمسەرە كولتوورییە لە چوارچێوەیەكی هونەریی یەكگرتوودا؟
-من هەرگیز وەك دوو دژ مامەڵەم لەگەڵ ئەم كولتوورانەدا نەكردووە، بۆ من، ئەوان لە زۆر پەیوەندیی سۆزداری و مێژووییدا هاوبەشن: كۆچ، حەسرەت (نۆستالیژیا)، نەریتە زارەكییەكان، ڕیتمە بەهێزەكان و ئاهەنگە بەكۆمەڵەكان، هەوڵ دەدەم جەخت لەسەر ئەو ڕەگە سۆزدارییە هاوبەشانە بكەمەوە. كاتێك بە ڕاستگۆیییەوە مامەڵە لەگەڵ مۆسیقادا دەكرێت، نەریتە جیاوازەكان بە شێوەیەكی سرووشتی دەست دەكەن بە گفتوگۆكردن لەگەڵ یەكتردا.
*هەردوو گەلی كەتەلۆنی و كورد لە خەباتێكی هاوبەشدان بۆ پاراستنی شوناس و زمانی دایكیان، وەك هونەرمەندێك، تا چەند ئاشنای مۆسیقا و سەمای نەریتیی كوردیت، ئایا هیچ خاڵێكی هاوبەش لە نێوان فۆلكلۆری كەتەلۆنی و كوردیدا دەبینیت؟
-من سەرسامییەكی قووڵم هەیە بۆ ئەو كولتوورانەی كە سەرەڕای سەختییە سیاسی و مێژووییەكان، بەردەوامن لە پاراستنی زمان و نەریتە هونەرییەكانیان. لە كاتێكدا هێشتا لە قۆناغی دۆزینەوەی نەریتە مۆسیقاییە كوردییەكان دام، هەست دەكەم لێكچوونی بنەڕەتی لەگەڵ كولتووری كەتەلۆنیدا هەیە، گرنگیی یادەوەریی بەكۆمەڵ، گواستنەوەی زارەكی، شیعر، و پەیوەندییەكی توندوتۆڵ لە نێوان مۆسیقا و شوناسدا. لە هەردوو نەریتەكەدا، هونەر تەنیا نابێتە شێوەیەك لە جوانی، بەڵكو دەبێتە كردەوەیەك بۆ پاراستنی كولتووری.
*هونەر زمانێكی جیهانییە و سنوورە سیاسییەكان دەبەزێنێت، بە بڕوای ئێوە چۆن دەتوانرێت پردێكی كولتووریی پتەو لە نێوان كەتەلۆنیا و كوردستاندا لە ڕێگەی مۆسیقا و سەمایەوە دروست بكرێت بۆ نزیكبوونەوەی ئەم دوو گەلە؟
-پێم وایە پردە كولتوورییەكان لە ڕێگەی دیدار، خولیای زانین و ڕێزگرتنی یەكترەوە دروست دەبن. فێستیڤاڵەكان، نیشتەجێبوونی هونەری، نمایشە هاوبەشەكان و ئاڵوگۆڕە پەروەردەییەكان دەتوانن گفتوگۆیەكی مانادار لە نێوان گەلاندا دروست بكەن. مۆسیقا و سەما ڕێگەم پێ دەدەن پێش ئەوەی لە ڕووی فیكرییەوە لە یەكتر بگەین، لە ڕووی سۆزدارییەوە یەكتری بناسینەوە. زۆربەی جار ئەو پەیوەندییە سۆزدارییە دەستپێكی هاوسۆزی و دۆستایەتی نێوان كولتوورەكانە.
*ئایا هیچ پلان یان ئارەزوویەكت هەیە بۆ هاوكاری لەگەڵ مۆسیقاژەنانی كورد لە داهاتوودا بۆ دروستكردنی تێكەڵەیەك لە نێوان مۆسیقای دەریای سپی ناوەڕاست و دەنگەكانی كولتووری كوردی؟
-بێگومان، زۆر حەز دەكەم لە داهاتوودا گەڕان بەدوای ئەو گفتوگۆ هونەرییەدا بكەم. مۆسیقای كوردی چڕییەكی سۆزداری و دەوڵەمەندییەكی ڕیتمیی سەرسوڕهێنەری هەیە، و پێم وایە دەكرێت گفتوگۆیەكی زۆر جوان لە نێوان نەریتە كوردییەكان و دەنگەكانی دەریای سپی ناوەڕاستدا دروست بێت. هاوكاریی لەم شێوەیە تەنیا لە ڕووی هونەرییەوە ئیلهامبەخش نین، بەڵكو بیرمان دەخەنەوە كە كولتوورەكان كاتێك بەهێزتر دەبن كە بەیەك دەگەن و گوێ لە یەكتر دەگرن. من حەز دەكەم لەگەڵ ڕووشان فیلیستێك كار بكەم، و ئێمە لە ئێستاوە خەریكی پلاندانانین بۆ سازكردنی كۆنسێرتێك بەبۆنەی نەورۆزی ٢٠٢٧.
