پرۆسەی گفتوگۆ و دانوستان لەگەڵ دەسەڵاتی ناوەندی لە بەغدا، تەنیا كێشەیەكی تەكنیكی یان یاسایی نییە، بەڵكو كێشەیەكی قووڵی عەقڵییەت و ئیرادەی سیاسییە. سەرەڕای گۆڕانكارییەكانی دوای ٢٠٠٣ و نووسینەوەی دەستوورێك كە باس لە فیدڕاڵی و دیموكراسی دەكات، بەڵام واقیعەكە پێمان دەڵێت كە ناوەندی بڕیاری سیاسی لە عێراقدا هێشتا نەگەیشتووەتە ئەو ئاستەی كە فیدڕاڵی وەك شێوازێكی دابەشكردنی دەسەڵات قبووڵ بكات. ئێمە لەبەردەم چینێكی سیاسیماندایە كە هەرچەندە خاوەنی بڕوانامەی بەرز و ئەزموونی ژیانن لە وڵاتانی ڕۆژئاوا، بەڵام كاتێك دەگەڕێنەوە ناو بازنەی دەسەڵات لە بەغدا، عەقڵییەتی ناوەندگەرایی و و باڵادەستی (Hegemony) بەسەر بیركردنەوەیاندا زاڵ دەبێت. كاتێك ئیرادەیەك بۆ قبووڵكردنی «فیدڕاڵی» نەبێت، قسەكردن لەسەر «كۆنفیدڕاڵی» یان سەربەخۆیی دەبێتە تێپەڕاندنی ئەو دیوارە پۆڵایینەی كە بەغدا لە دەوری خۆی كێشاوە.

لەلایەكی دیكەوە پێویستە بە ڕاشكاوی ڕەخنە لە ناوخۆی خۆمان و كارەكتەری سیاسیی كوردیش بگرین، ئێمە لە ماوەی ڕابردوودا نەمانتوانیوە ستراتیژییەكی «دانوستانی بنەڕەتی» دابڕێژین كە پارسەنگی هێز ڕابگرێت. ترسی بەردەوام لە هەڵگیرسانی جەنگی سەربازی و تێچووە مرۆیی و داراییەكانی، وای كردووە زۆرجار لە پێگەیەكی لاوازەوە بچینە سەر مێزی گفتوگۆ. ئەمەش وای كردووە لایەنی عێراقی نەك هەر وەك نەتەوەیەكی خاوەن ماف، بەڵكو هەندێك جار وەك هاووڵاتی پلە دووش مامەڵەمان لەگەڵ نەكات. ئەم وابەستەییە ئابوورییەی كە لە دابینكردنی بژێوی و دەرمان و سووتەمەنیدا بۆمان دروست بووە، دەستی دانوستانكاری كوردی كۆت كردووە.

خاڵێكی هەرە مەترسیدار، پاشەكشەی زمانی سیاسی و فەرمییە. كاتێك سیاسەتمەدارانی عێراق یان تەنانەت هەندێك دەنگی ناوخۆیی زاراوەی نادەستووری «باكووری عێراق» لەبری «هەرێمی كوردستان» بەكاردەهێنن، ئەمە تەنیا هەڵەیەكی زمانەوانی نییە، بەڵكو هەوڵێكی سیستماتیكە بۆ سڕینەوەی قەوارەی یاسایی و دەستووری هەرێم. فیدڕاڵیزم لە دەستووردا چەسپێنراوە، بەڵام لە واقیعدا پەك خراوە. ئەم پەكخستنە لە كەرتی سەربازی و بەرگریدا بە ڕوونی ڕەنگی داوەتەوە، لە كاتێكدا ملیارەها دۆلار و پێشكەوتووترین چەك و فڕۆكەی جەنگی (وەك F-16) بۆ سوپای عێراق دابین دەكرێت، پێشمەرگە كە بەشێكە لە سیستەمی بەرگریی عێراق، لە سەرەتاییترین مافە سەربازیەكانی وەك پێدانی چەكی قورس بێبەش كراوە. ئەم نادادییە لە پڕچەككردندا نیشانەی ئەوەیە كە بەغدا هێشتا بە چاوی گومان و وەك «مەترسی» سەیری هێزی پێشمەرگە دەكات، نەك وەك پارێزەری نیشتمان.

ئێستا دۆخی سیاسیی كورد گەیشتووەتە ئاستێك كە داواكارییەكانمان لە «مافی نەتەوەیی و سەروەری»یەوە كورت بووەتەوە بۆ «مووچە». ئەمە گەورەترین شكستی سیاسییە كە گەلەكەمان تووشی دڵەڕاوكێی بەردەوام بێت بۆ بژێوی ڕۆژانەی. ئەركی سەركردایەتیی سیاسییە كە ئومێد بگەڕێنێتەوە و ئاستی داواكارییەكان بەرز بكاتەوە، نەك تەنیا لە بازنەی مووچەدا بخولێتەوە. ئێمە پێویستمان بە «شۆڕشی دیپلۆماسی» هەیە لە بەغدا. نابێت بەغدا فەرامۆش بكرێت، یان بكرێتە شوێنی پۆستە پلە دووەكان. پێویستە هێزە سیاسییەكان، بەتایبەت پارتی دیموكراتی كوردستان وەك هێزێكی كاریگەر، بە عەقڵییەتێكی نوێوە بچنە بەغدا.

بۆ سەركەوتن لەم ململانێیەدا، دەبێت كەسانی پسپۆڕ، بڕوانامەدار، زمانزان و شارەزا لە بواری یاسا و دیپلۆماسی بنێردرێنە بەغدا. نابێت بەغدا تەنیا وەك ناوەندێكی دابەشكردنی پۆستی حزبی ببینرێت، بەڵكو دەبێت ببێتە سەنگەری پێشەوەی داكۆكیكردن لە مافەكانمان. پێویستە بە زمانەكانی عەرەبی و ئینگلیزی، بە شێوەیەكی زانستی و كاریگەر، دۆزی ڕەوای كورد بۆ ڕای گشتی عێراق و جیهان ڕوون بكرێتەوە. فەرامۆشكردنی بەغدا وەك ناوەندی بڕیار، هەڵەیەكی ستراتیژییە كە نابێت بەردەوام بێت.

لە كۆتاییدا ئەزموونی ڕیفراندۆم گەورەترین بەڵگەی مێژوویی بوو كە نیشانی دا بەغدا و تەنانەت كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش چەندە لە ئاست داخوازییە دیموكراسییەكانی گەلی كورد بێوەفان. كاتێك پڕۆسەیەكی ئاشتییانە و دیموكراسی بە هەڵوەشاندنەوە و سزا وەڵام دەدرێتەوە، دەبێت ئێمە لە داڕشتنی سیاسەتەكانماندا زۆر وردتر بین. ناكرێت هەڵەكان دووبارە و سێبارە ببنەوە. پاراستنی كەرامەتی نیشتمانی و قەوارەی هەرێم پێویستی بە یەكدەنگی، دادپەروەری كۆمەڵایەتی لە ناوخۆ، و ناردنی كەسانی بەهێز و خاوەن ئیرادەیە بۆ بەغدا، تاوەكو چیتر كوردستان وەك پاشكۆی حزبە عێراقییەكان سەیر نەكرێت، بەڵكو وەك هاوبەشێكی ڕاستەقینە و خاوەن ماف مامەڵەی لەگەڵ بكرێت.