شێردڵ تەحسین محەمەد، یەكێكە لە سیاسەتمەدارە دیارەكانی نەتەوەی توركمان لە هەرێمی كوردستان و ئەندامی فراكسیۆنی هەولێری توركمانی بووە لە خولی سێیەمی پەرلەمانی كوردستان و جێگری سەرۆكی لێژنەی ناوخۆ و مافی مرۆڤ و ئەندامی لێژنەی وەرزش و لاوان بووە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (كوردستان لەناو گێژاوی شەڕێكی نەخوازراودا) بەمجۆرە دیدو تێڕوانین و پێشنیارەكانی خۆی خستەڕوو.

 

مەسەلەی كوردستان لە مێژووی هاوچەرخدا تەنیا كێشەیەكی ناوخۆیی نییە، بەڵكو پرسێكی سیاسی و نەتەوەیی قووڵە كە پێویستی بە دیدگایەكی عاقڵانە و مامەڵەیەكی ورد هەیە. لەم قۆناغە هەستیارەی كە ناوچەكەی پێدا تێدەپەڕێت، پاراستنی ئەو دەستكەوتانەی كە بە خوێنی هەزاران شەهید و قوربانیدانی گەلەكەمان بەدەست هاتوون، ئەركی هەرە لەپێشینەی هەموو هێزە سیاسییەكان و تاكەكانی كۆمەڵگەیە. تێگەیشتن لە هاوسەنگییەكانی هێز و بەڕێوەبردنی تەنگژەكان بەبێ هانابردن بۆ دروشمی توند و لێدوانی بێ بنەما، كلیلی سەرەكی پاراستنی كیانێكی سیاسییە كە لە دەریایەك لە ململانێدا دەورە دراوە.

لە ڕوانگەی یەكەمدا، ئەوەی دەبینرێت جەختكردنەوەیە لەسەر «لۆژیكی سیاسی». حكومەتی هەرێمی كوردستان و سەركردایەتیی سیاسی كورد، لە ژێر ڕۆشنایی ڕێنماییەكانی جەنابی كاك مەسعود بارزانی، توانیویانە لە زۆرێك لە تەنگژە توندەكاندا، شێوازێكی عاقڵانە و هێمنانە پەیڕەو بكەن. ئەم جۆرە مامەڵەیە، كە دوورە لە «هات و هاوار» و لێدوانی زبری میدیایی، نیشانەی تێگەیشتنێكی قووڵە لە پێگەی كوردستان لە ناوچەكەدا. ئامانجی سەرەكیی ئەم جۆرە سیاسەتە بریتییە لە پاراستنی ئارامی و دڵنیایی كۆمەڵایەتی، چونكە لە كاتی بوونی هەر هەڕەشەیەكی دەرەكی، پێویستە خەڵك هەست بە بوونی دەسەڵاتێك بكەن كە بە هێمنی و بە بێ شڵەژان بڕیارە دروستەكان دەدات.

پاراستنی قەوارەی هەرێمی كوردستان بەرپرسیارێتییەكی مێژووییە و تەنیا لە ئەستۆی لایەنێكی دیاریكراو نییە. هەموو حزب و ڕێكخراوە سیاسییەكان دەبێت ئەوە بزانن كە ئەم قەوارەیە بەرهەمی دەیان ساڵ خەبات و قوربانیدانە، بۆیە نابێت لەبەر بەرژەوەندیی حزبیی تەسك، یان ململانێی ناوخۆیی، ئەم دەستكەوتە نەتەوەییە بخریتە مەترسییەوە. خاڵێكی دیكەی جەوهەری لەم دیدگایەدا، پرسی جیاكردنەوەی بەرژەوەندییەكانی هەرێمی كوردستانە لەو شەڕ و ململانێیانەی كە لە پارچەكانی دیكەی كوردستان (باكوور و ڕۆژهەڵات) هەن. هەرچەندە كورد یەك نەتەوەیە، بەڵام بۆ پاراستنی ئەزموونی هەرێمی كوردستان وەك تاكە قەوارەی یاسایی، پێویستە هەرێم لە تێوەگلان لەو شەڕانە بپارێزرێت كە دەبنە هۆی ڕاكێشانی ناكۆكییە دەرەكییەكان بۆ ناو خاكی هەرێم و تێكدانی سەقامگیرییەكەی.

لە لایەكی دیكەوە، ئەگەر سەیری بارودۆخی گشتیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بكەین، دەبینین كە ناوچەكە لە ناو جەرگەی ململانێیەكی مێژوویی گەورەدایە. وەك شرۆڤەكاران ئاماژەی پێدەدەن، ئەگەر ئەم شەڕ و كێشمەكێشانە نەبوایە، ئێستا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئارامییەكی تەواودا دەبوو و دەروازەكانی گەشەپێدان بە ڕووی هەموواندا دەكرانەوە. ئەم ناوچەیە تابلۆیەكی ڕەنگاڵەیی ئایین و نەتەوە جیاوازەكانە، بەڵام بەداخەوە مێژووەكەی پڕە لە ناكۆكیی نێوان نەتەوە «باڵادەستەكان» و نەتەوە «ژێردەستەكان». نەتەوە باڵادەستەكان هەمیشە هەوڵی سەپاندنی هەژموونی خۆیان داوە و ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی شەپۆلێكی بەردەوام لە ناسەقامگیری.

ناوچەكە خاوەنی سەرچاوەیەكی ماددی و سرووشتیی یەكجار زۆرە، لە نەوت و گازەوە تا دەگاتە كانزا و زەوییە بەپیتەكان، بەڵام ئەم دەوڵەمەندییە لە جیاتی ئەوەی ببێتە مایەی خۆشگوزەرانی، زۆرجار بووەتە هۆی زیاتركردنی ململانێ نێودەوڵەتی و ناوچەییەكان. ململانێی سیاسی و مێژوویی نێوان پێكهاتەكان ڕێگرێكی گەورەیە لەوەی سەقامگیرییەكی هەمیشەیی بێتە ئاراوە. بۆیە بۆ كوردستان، تاكە ڕێگەی ڕزگاربوون و مانەوە لەناو ئەم هەموو ئاڵۆزییەدا، پەیڕەوكردنی هەمان ئەو سیاسەتە حەكیمانەیە كە لە سەرەتادا ئاماژەی پێدرا؛ پاراستنی یەكڕیزی ناوخۆیی، هێوركردنەوەی گرژییەكان و پاراستنی هەرێم وەك ناوچەیەكی ئارام بۆ پێكەوەژیانی ئایین و نەتەوە جیاوازەكان، تاوەكو بتوانرێت لەم گۆڕانكارییە خێرایانەی ناوچەكەدا بە كەمترین زیان و زۆرترین دەستكەوتەوە بەرەو داهاتوو هەنگاو بنرێت.