پڕۆفیسۆر دكتۆر سیروان عارەب سیان لە زانكۆی سەڵاحەدین: ئەگەر عێراق نەتوانێت ڕێگری لەو هێرشە درۆنی و مووشەكییانە بكات، ئەوا كوردستان مافی ڕەوای خۆیەتی بە هەموو شێوەیەك بەرگری لە قەوارە و خەڵكی خۆی بكات
هەر لە سەرەتای هەڵگیرسانی گرژییە نوێیەكانی ناوچەكە، جەنابی سەرۆك مەسعود بارزانی، سەرۆكایەتیی هەرێم و سەرۆكایەتیی حكومەت، بە ڕوونی و بێ پەردە ڕایانگەیاندووە كە هەرێمی كوردستان نابێتە لایەنگر لە هیچ جەنگێكدا و پاراستنی ئاسایشی ناوچەكە لە سەرووی هەموو ئەولەوییەتەكانە.
بەڵام ئەوەی جێگەی داخە، ئەم پەیامە ڕوونەی هەولێر لە لایەن هەندێك هێزی نەیارەوە بە هەڵە تێگەیشتنی بۆ كراوە. میلیشیا لەیاسادەرچووەكانی ناو عێراق و هێزە توندڕەوەكانی دەرەوەی سنوور، بەردەوام هەوڵی تێكدانی ئەم خۆشگوزەرانی و ئارامییەی هەرێمی كوردستان دەدەن. كاتێك ئامارەكان ئاماژە بە ئەنجامدانی زیاتر لە ٥٠٠ هێرشی مووشەكی و درۆنی بۆ سەر خاكی هەرێم دەكەن، ئەوە نیشانەی ئەوەیە كە جەنگێكی ڕانەگەیەندراو دژی سەركەوتنەكانی كوردستان بەرپا كراوە. ئەم هێرشانە تەنیا ئامانجی سەربازی نین، بەڵكو هێرشن بۆ سەر گەشەپێدانی ئابووری، كەرتی وەبەرهێنان و ئەو ژینگە ئارامەی كە هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان تێیدا دەژین. نەیاران چاویان بەو پێشكەوتنانە هەڵنایەت كە لە هەرێمدا بەدی هاتوون، بۆیە دەیانەوێت كوردستان بكەنە بەشێك لەو وێرانكارییەی كە بەشەكانی دیكەی عێراقی گرتووەتەوە.
لێرەدا بەرپرسیارێتییەكی گەورە دەكەوێتە ئەستۆی حكومەتی فیدڕاڵیی عێراق. ناكرێت بەغدا تەنیا وەك بینەرێك سەیری ئەو دەستدرێژیانە بكات، كە دەكرێنە سەر بەشێكی سەرەكی لە خاكەكەی. بێدەنگیی عێراق لە بەرانبەر ئەو ئاشووبەی بە هەرێمی كوردستان دەفرۆشرێت، گەورەترین مەترسییە بۆ سەر پاشەڕۆژی دەوڵەتبوون لە عێراقدا. وەك سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان هۆشدارییان داوە، «سەبر و ئارامیی گەلی كورد سنووری هەیە». ئەگەر عێراق نەتوانێت ڕێگری لەو هێرشە درۆنی و مووشەكییانە بكات، ئەوا كوردستان مافی ڕەوای خۆیەتی بە هەموو شێوەیەك بەرگری لە قەوارە و خەڵكی خۆی بكات و ڕێگری لە هەر دەستدرێژییەك بكات كە بیەوێت شكۆی ئەم هەرێمە بشكێنێت.
لە ڕەهەندێكی دیكەوە، ئابووریی عێراق بەگشتی لەبەردەم تاقیكردنەوەیەكی قورسدایە. پشتبەستنی ڕەهای بەغدا بە داهاتی نەوت، لە كاتێكدا بازاڕە جیهانییەكان بەرەو ناجێگیری دەڕۆن، بارگرانییەكی گەورەی دروست كردووە. لێرەدا جارێكی دی گرنگیی جیۆپۆلەتیكی هەرێمی كوردستان دەردەكەوێتەوە. عێراق دوای ماوەیەكی درێژ لە ململانێی سیاسی، ئێستا دەرك بەوە دەكات كە بۆ هەناردەكردنی نەوتەكەی و ڕزگاركردنی ئابوورییەكەی، پێویستییەكی حەتمی بە بۆریی نەوتی كوردستان هەیە. گەڕانەوەی بەغدا بۆ بەكارهێنانی بۆرییەكانی هەرێم بەرەو بەندەری جەیهان، نیشانەی ئەوەیە كە سەقامگیریی هەرێمی كوردستان، گەرەنتییەكە بۆ مانەوەی ئابووریی تەواوی عێراق.
لە كۆتاییدا، ئەو جەنگ و گرفتانەی ناوچەكەی گرتووەتەوە، هیچ كەسێكی لێ بێبەش نابێت، جا بە ڕاستەوخۆ بێت، یان ناڕاستەوخۆ. ئەركی هەموو هێزە نێودەوڵەتی و ئیقلیمییەكانە كە هەوڵی سنوورداركردنی ئەم ململانێیانە بدەن. ئەگەر حكومەتی عێراق نەتوانێت، یان نەیەوێت پارێزگاری لە هەرێمی كوردستان بكات، ئەوا هەرێم دەبێت پەنا بۆ ناوەندە نێودەوڵەتییەكان، نەتەوە یەكگرتووەكان و دادگای دادی نێودەوڵەتی ببات بۆ داواكردنی پارێزبەندی. پاراستنی هەرێمی كوردستان تەنیا ئەركی كورد نییە، بەڵكو پاراستنی دوایین سەنگەری ئارامی و دیموكراسییە لە عێراقدا. بێلایەنیی هەرێم خاڵی بەهێزی ئێمەیە، بەڵام ئەم بێلایەنییە نابێت بكرێتە هەلێك بۆ نەیاران تا بێباكانە هێرش بكەنە سەر خەڵكی مەدەنی و ژێرخانی وڵاتەكەمان. پاراستنی ئەم ئەزموونە، پاراستنی پاشەڕۆژی نەوەكانی داهاتووە.
