پڕۆفیسۆر دكتۆر كریستیان كۆتس ئۆلرێكسن، لێكۆڵەری باڵای كاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە لە پەیمانگەی «بەیكەر بۆ سیاسەتی گشتی لە زانكۆی ڕایس»، هەروەها هاوسەرۆكی كۆڕبەندی وزەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. پێشتر وەك شیكەرەوەی باڵا لە سەنتەری كەنداو بۆ خوێندنە ستراتیژییەكان و هاوسەرۆكی بەرنامەی كوێت بۆ گەشەپێدان و حوكمڕانی لە زانكۆی لەندن سكوڵ ئۆف ئیكۆنۆمیكس (LSE) كاری كردووە. بۆ تیشكخستنە سەر گۆڕانكارییەكانی سیاسەتی دەرەوەی وڵاتانی كەنداو بەرانبەر بە دەوروبەریان و هەڵكشانی پەیوەندییە ئابوورییەكانیان لەگەڵ عێراق و هەرێمی كوردستان، چەند پرسیارمان ئاراستەی كرد.

 

* لە توێژینەوەكانتدا زۆرجار شرۆڤەی پێگەی گۆڕاو و پەرەسەندنی وڵاتانی كەنداوت لە ناو سیستمی نێودەوڵەتیدا كردووە، لەم كاتەدا كە ململانێی ستراتیژیی نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و چین چڕتر بووەتەوە، ئایا پێتوایە وڵاتانی كەنداو دەتوانن بەردەوام بن لە پەیڕەوكردنی ستراتیژیی «هاوسەنگی ڕاگرتن لە نێوان زلهێزەكاندا»، یان دواجار ناچار دەبن بە ڕوونی خۆیان لەگەڵ یەكێك لە جەمسەرەكاندا یەكلا بكەنەوە؟

- وڵاتانی كەنداو لێهاتووییەكی بێوێنە و توانایەكی بەرزیان لە خۆگونجاندن و مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو گۆڕانكارییانەدا نیشان داوە كە بەرەو سیستمێكی نێودەوڵەتیی فرەجەمسەر دەچن. لەم سۆنگەیەوە، پێموایە بۆ ئایندەیەكی پێشبینیكراو، ستراتیژیی «هاوسەنگی ڕاگرتن» وەكو كۆڵەكەیەكی سەرەكی و نەگۆڕی سیاسەتی دەرەوەیان دەمێنێتەوە. ئەگەرچی بۆ چەندین دەیە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا تاكە هێزی دەرەكیی باڵادەست و بێ ڕكابەر بوو لە ناوچەی كەنداودا، بەڵام لە ئێستادا وڵاتانی ناوچەكە لە ناو ژینگەیەكدا هەنگاو دەنێن كە تێیدا ئاسۆی هاوبەشییە ئابووری، تەكنەلۆژی و سیاسییەكانیان بە جۆرێك فراوان بووە، كە زۆر لە سنوورەكانی واشنتن تێپەڕیوە. بۆ نموونە، لە كاتێكدا چین بووەتە گەورەترین هاوبەشی بازرگانی بۆ زۆربەی ئابوورییەكانی كەنداو، ئەمریكا هێشتا وەك هاوپەیمان و هاوبەشی سەرەكیی سەربازی و ئەمنی لە پێگەی خۆیدا ماوەتەوە.

لەم هاوكێشەیەدا، حكومەتەكانی كەنداو لەبری ئەوەی ناچار بن یەكێك لە جەمسەرەكان لەسەر حیسابی ئەویتر هەڵبژێرن، هەوڵێكی زیرەكانەیان داوە بۆ لێك جیاكردنەوە و دابەشكردنی بوارەكانی پەیوەندییان لەگەڵ ئەم دوو زلهێزەدا. لەلایەكەوە، پەیوەندییە ئەمنی و بەرگرییەكانیان بە توندی بە ئەمریكاوە گرێ داوە، لە لایەكی دیكەیشەوە، بەردەوامن لە قووڵكردنەوەی هاوكارییە ئابووری و تەكنەلۆژییەكانیان لەگەڵ چین. ئەم هەنگاوانە بە ڕوونی ڕەنگدانەوەی دیدگەیەكی پراگماتییانە و واقیعبینانەن، كە سەربەخۆیی لە بڕیاردانی سیاسی و هێشتنەوەی نەرمی نواندن دەخاتە سەرووی هەموو شتێكەوە، بەتایبەتی ناوەندەكانی بڕیار لە ڕیاز، ئەبوزەبی و دەوحە، بە قووڵی دەرك بەو ڕاستییە دەكەن، كە تێكەڵبوون و نزیكبوونەوەی لەڕادەبەدەر لە هەر یەكێك لەو زلهێزانە، دواجار دەبێتە هۆی كۆتوبەندكردن و بەرتەسككردنەوەی بژاردە ستراتیژییەكانیان.

بێگومان، مانەوە و بەردەوامبوونی ئەم ستراتیژییەی هاوسەنگی ڕاگرتنە، بە پلەی یەكەم پەیوەستە بە ڕێڕەو و ئاراستەی ململانێكانی نێوان خودی ئەمریكا و چینەوە. ئەگەر كێبڕكێ و ململانێ جیۆپۆلەتیكییەكانی نێوان ئەو دوو زلهێزە توندتر ببن و ڕەهەندێكی ئایدیۆلۆژیی زیاتر بە خۆیانەوە بگرن، ئەوا بێگومان گوشارەكانی سەر وڵاتە بچووكەكان بۆ یەكلاكردنەوەی هەڵوێستیان و چوونە پاڵ یەكێك لە بەرەكان زیاتر دەبێت، بەڵام بۆ قۆناغی ئێستا و هەلومەرجی هەنووكەیی، وڵاتانی كەنداو پێدەچێت زۆر سوور بن لەسەر ئەوەی پانتاییەكی فراوان بۆ مانۆڕی سیاسیی خۆیان بهێڵنەوە، تاوەكو بتوانن زۆرترین سوود لە پەیوەندییە هەمەلایەنەكانیان لەگەڵ چەندین هاوبەشی جیهانیی جیاوازدا بەدەست بهێنن.

* لە ئێستادا قسەوباسێكی زۆر هەیە سەبارەت بە ئەگەری كەمبوونەوەی پابەندبوونی لەمێژینەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بە ئاسایشی كەنداوەوە. لە ڕوانگەی ئێوەوە، ئایا وڵاتانی كەنداو دەستیان كردووە بە پرسیاری ئەوەی كە ئایا ئەمریكا وەك «دەستەبەركاری سەرەكیی ئاسایش»ی ناوچەكە دەمێنێتەوە؟ ئایا لەبەر ئەم هۆكارە بە دوای هاوبەشیی ئەمنیی نوێ، یان جێگرەوەی ستراتیژیدا دەگەڕێن؟

- گۆڕانكارییەكی هەستپێكراو لە تێڕوانینی حكومەتەكانی كەنداو بەرانبەر بە هاوبەشییە ئەمنییەكان بەدی دەكرێت. هەرچەندە ئەمریكا لە ڕێگەی بنكە سەربازی و ڕێككەوتننامە بەرگرییەكانەوە هێشتا پایەیەكی بەهێزی ئاسایشی ناوچەكەیە، بەڵام ڕووداوەكانی دەیەی ڕابردوو، بەتایبەت مشتومڕەكانی واشنتن بۆ كەمكردنەوەی هێزەكانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وای لە سەركردەكانی كەنداو كردووە، پێداچوونەوە بەو بیرۆكەیەدا بكەن، كە گوایە ئامادەیی ئەمریكا هەمیشەیی و نەگۆڕە.

بێگومان ئەمە بە واتای دەستبەرداربوون لە واشنتن نایەت، بەڵكو هەوڵێكە بۆ دۆزینەوەی هاوبەشی تەواوكار، لەم چوارچێوەیەدا، وڵاتانی كەنداو هاوكارییە بەرگرییەكانیان لەگەڵ وڵاتانی وەك بەریتانیا و فەرەنسا فراوانتر كردووە، هاوكات وەبەرهێنانێكی گەورەش بۆ پێشخستنی توانا سەربازییەكانی ناوخۆیان دەكەن، ئامانجیش لەمە فرەچەشنكردنی سەرچاوەكانی هێز و بەهێزكردنی خۆڕاگریی ستراتیژییە.

بە گشتی، وڵاتانی كەنداو ڕێبازێكی دووانە پەیڕەو دەكەن: لەلایەك ئەمریكا وەك بەردی بناغەی ئاسایشی ناوچەكە دەهێڵنەوە، لە هەمان كاتیشدا تۆڕی هاوپەیمانێتی و توانا سەربازییەكانیان بە جۆرێك فراوان دەكەن كە پشتبەستنی ڕەهایان بە تەنیا یەك هێزی دەرەكی كەم بكاتەوە.

* لە كتێبەكەتدا، «ناوەندەكانی دەسەڵات»، شیكاریی چڕبوونەوەی دەسەڵات لای سەركردەكان لەبری دامەزراوەكان لە وڵاتانی وەك سعوودیە و ئیمارات دەكەیت، ئایا ئەم مۆدێلە نوێیەی حوكمڕانی، چ مەترسییەك لەسەر سەقامگیریی درێژخایەنیان دروست دەكات؟

- لە پەڕتووكی «ناوەندەكانی دەسەڵات»دا، یەكێك لەو تەوەرە سەرەكییانەی شیكاریم بۆ كردووە، بریتییە لە هەڵسەنگاندنی ئەو كێشمەكێشەی لە نێوان حوكمڕانیی دامەزراوەیی و پاوانكردنی دەسەڵات لەلایەن كەسەكانەوە هەیە، لە ئێستادا، لە زۆربەی سیستمە پاشایەتییەكانی كەنداودا، بەتایبەت لە سعوودیە و ئیمارات، دەسەڵات و پرۆسەی بڕیاردان بە شێوەیەكی بەرچاو مەركەزی بووە و لە دەستی سەركردە باڵاكان و بازنەیەكی زۆر تەسك لە ڕاوێژكارە نزیكەكانیاندا چڕ بووەتەوە. بێگومان ئەم جۆرە لە سیستم خاڵێكی ئەرێنی هەیە، ئەویش خێرا بڕیاردان و جێبەجێكردنی دەستبەجێی سیاسەتەكانە، كە زۆرجار لە قۆناغەكانی وەرچەرخان، یان لە كاتی قەیرانەكاندا وەك پێداویستییەكی گرنگ سەیر دەكرێت.

سەرەڕای ئەم لایەنە ئەرێنییە، چڕبوونەوەی دەسەڵات بەم شێوەیە هەڵگری كۆمەڵێك مەترسیی گەورەیە. كاتێك چارەنووسی بڕیاری سیاسی بە ڕادەیەكی زۆر تەنیا بە چەند كەسێكەوە گرێ دەدرێت، دەوڵەت زۆر خێراتر ڕووبەڕووی بە هەڵە خەمڵاندنی ستراتیژی، یان گۆڕانكاریی كتوپڕی ئاراستەكان دەبێتەوە، بۆیە كاتێك ئەم دامەزراوانە پەراوێز دەخرێن، یان ڕۆڵیان لاواز دەكرێت، پێكهاتەی حوكمڕانی توانای خۆڕاگری لەدەست دەدات.

لە دەرەنجامدا، مسۆگەركردنی سەقامگیریی درێژخایەن لە وڵاتانی كەنداو، بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە توانای ئەو وڵاتانە لە دروستكردنی هاوسەنگییەكی دروست لە نێوان بوونی سەركردایەتییەكی كارا، لەگەڵ بنیادنانی دامەزراوەی نیشتمانیی پتەودا. واتە دامەزراوەگەلێك كە بتوانن دڵنیایی بدەن لە بەردەوامبوونی حوكمڕانییەكی تەندروست، تەنانەت لە دوای نەمانی سەركردە و كەسایەتییە سیاسییەكانیش.

* پڕۆژە گەورەكانی محەمەد بن سەلمان، وەك دیدگەی ٢٠٣٠ و نیۆم، تا چەند هەنگاوێكی واقیعین بۆ قۆناغی دوای نەوت؟ ئایا دەكرێت وەك ئامرازێكیش بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی سیاسی و شەرعییەتی ناوخۆیی بەكار بهێنرێن؟

- دیدگەی ٢٠٣٠، بێگومان یەكێك لە پڕتەماحترین هەوڵەكانی ناوچەكەیە بۆ دووبارە داڕشتنەوەی پێكهاتەی ئابووری، كە وڵاتێكی كەنداو تا ئێستا گرتبێتییە بەر، سعوودیە ڕووبەڕووی ئالنگارییەكی قووڵی پێكهاتەیی دەبێتەوە، لەلایەك ناچارە پشتبەستنی تەواوەتی بە سەرچاوە هایدرۆكاربۆنییەكان (نەوت و غاز) كەم بكاتەوە، لە هەمان كاتیشدا پێویستە دەرفەتی كار بۆ دانیشتووانە گەنجەكەی دابین بكات، كە بە خێرایی لە گەشەكردندان. ئامانجی ئەو دەستپێشخەرییانەی دیدگەی ٢٠٣٠ كە تایبەتن بە فرەچەشنكردنی سەرچاوەكانی داهات، وەكو وەبەرهێنان لە بوارەكانی گەشتیاری، تەكنەلۆژیا، لۆجستی و كاتبەسەربردن، بریتییە لە فراوانكردنی بنەمای ئابووریی وڵات و ئامادەكردنی بۆ داهاتوویەك كە چیتر نەوت تیایدا سەرچاوەی باڵادەست نەبێت.

لە لایەكی دیكەوە، پڕۆژە زەبەلاحەكانی وەكو نیۆم، ڕەهەندێكی سیاسییشیان لەخۆ گرتووە. وەرچەرخانی ئابووری بە توندی بەستراوەتەوە بە پرسی شەرعییەت و پەیوەندییەكانی نێوان دەسەڵات و كۆمەڵگەوە. سەركردایەتیی سعوودیە لە ڕێگەی پێشكەشكردنی دیدگەیەكی بوێرانە بۆ مۆدێرنیزەكردن و گەشەپێدانی نیشتمانی، هەوڵ دەدات پشتیوانیی جەماوەر بەدەست بهێنێت و ئەو گوتارە بەهێزتر بكات كە بانگەشەی سعوودیەیەكی نوێ دەكات، سعوودیەیەك كە سنوور و كۆتوبەندەكانی ڕابردوو تێك دەشكێنێت.

لە كۆتاییدا، سەركەوتنی ئەم پڕۆژانە بەندە بە كۆمەڵێك فاكتەری گرنگەوە، لەوانە: بەردەوامی و سەقامگیریی ئابووری، بەشداریكردنی چالاكانەی كەرتی تایبەت، هەروەها توانای وڵاتەكە بۆ ڕاكێشانی وەبەرهێنانی بیانی و شارەزاییە نێودەوڵەتییەكان.

* ئایا ئیمارات لەسەر پەیڕەوكردنی ستراتیژە هێرشبەرەكەی وەك «سپارتای بچووك» بەردەوام دەبێت، یان لەم ساڵانەی دواییدا شێوازی كاركردنی بەرەو هێوركردنەوەی گرژییەكان و ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و ناوچەكە بە تەواوی گۆڕیوە؟

- ناونانی ئیمارات بە «سپارتای بچووك» گوزارشت بوو لە قۆناغێكی تایبەت لە ناوەڕاستی ساڵانی دوو هەزار و دەكاندا، كاتێك ئەبوزەبی سیاسەتێكی دەرەوەی هێرشبەرانەی پەیڕەو دەكرد، بەتایبەتی لەو جەنگانەی لە شوێنەكانی وەك یەمەن و لیبیا بەرپا بوون. لەو سەردەمەدا، ئیمارات وەبەرهێنانێكی گەورەی لە توانستە سەربازییەكانیدا كرد و هەوڵی دەدا كاریگەری و هەژموونی خۆی لە چەندین گۆڕەپانی جیاوازی ناوچەكەدا بسەپێنێت.

بەڵام لەم دواییانەدا، بینەری جۆرێك لە پێداچوونەوە و دووبارە ڕێكخستنەوەی هاوسەنگییەكان بووین. ئاراستەی كاركردنی ئیمارات بە شێوەیەكی پەرەسەندوو جەخت لەسەر هاوبەشیی ئابووری، پێكەوەبەستنی بەرژەوەندییە ناوچەییەكان و هێوركردنەوەی ئاستی ململانێكان لەگەڵ دەوڵەتانی دراوسێ دەكاتەوە. ڕێككەوتنەكانی ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكان و دەستپێشخەرییە نوێیەكان بەرانبەر وڵاتانی وەك ئێران و توركیا، ئاماژەیەكی ڕوونن بۆ وەرچەرخان بەرەو ستراتیژێكی واقعبینانەی ناوچەیی كە زیاتر ئاراستەیەكی ئابووریی هەیە.

ئەم گۆڕانكارییە بەو مانایە نییە، كە ئیمارات دەستبەرداری تواناكانی خۆی بۆ كاركردنی ستراتیژی بووبێت، بەڵكو گوزارشتە لە هەوڵێكی نوێ بۆ ئاوێتەكردنی هەژموونی جوگرافیای سیاسی لەگەڵ هونەری بەڕێوەبردنی دەوڵەت لە ڕێی ئابووری و نەرمونیانی لە مامەڵە و پەیوەندییەكاندا.

* ئایا بەرزبوونەوەی داهاتی نەوت دەبێتە هۆی ئەوەی وڵاتانی كەنداو زیاتر پشت بە وزە ببەستن و جۆش و خرۆشیان بۆ چاكسازی و هەمەجۆركردنی سەرچاوەكانی ئابوورییان خاو ببێتەوە؟

- هەڵكشانی نرخەكانی نەوت بێگومان جۆرە هاودژییەك (پارادۆكس) لە ئابووریی دەوڵەتانی كەنداودا دەهێنێتە ئاراوە، لە لایەكەوە زیادبوونی سامانی دارایی دەبێتە پاڵنەرێكی بەهێز بۆ ئەوەی حكومەتەكان وەبەرهێنانی گەورە لە نۆژەنكردنەوەی ژێرخان، پڕۆژەكانی فرەچەشنكردنی ئابووری و بەرنامە خزمەتگوزارییەكاندا بكەن، بەڵام لە لایەكی دیكەوە، بوونی داهاتێكی زۆری نەوتی و گازی دەكرێت ئەو هەستە بە بەرپرسیارێتی و پەلەكردنە بۆ چاكسازیی بنیادیی ئابووری كەم بكاتەوە، یان سستی بكات.

لە ڕووی مێژووییەوە، ئەو قۆناغانەی كە تێیاندا نرخی نەوت بەرز بووەتەوە، زۆر جار بوونەتە هۆی پەككەوتن، یان دواكەوتنی پڕۆسەی هەمەجۆركردنی سەرچاوەكانی داهات، چونكە لەم كاتانەدا حكومەتەكان فشارێكی دارایی ئەوتۆیان لەسەر نامێنێت، سەرەڕای ئەمەش، لە ئێستادا ئاستی هۆشیاری لای بڕیاردەرانی كەنداو زۆر بەرزتر بووەتەوە و دەزانن كە گەشەپێدانی ئابووریی درێژخایەن ناتوانن بۆ هەتا هەتایە تەنیا لەسەر هەناردەی وزە بمێننەوە، هەر بۆیە، تەحەددییە سەرەكییەكە لەوەدایە كە چۆن ئەم قۆناغانەی داهاتیان تێدا بەرزە، بە شێوازێكی ستراتیژی بەكار بهێنرێن و ئەو سەرچاوە داراییانە ئاراستەی ئەو كەرتە نانەوتییانە بكرێن، كە گەشەیەكی بەردەوام و سەقامگیر بۆ پاشەڕۆژی وڵات دابین دەكەن.

* ئایا دەوڵەتانی كەنداو بەهۆی زیادبوونی وەبەرهێنان و بایەخپێدانیان، عێراق وەك بەشێك لە سیستمی ئاسایشی ناوچەیی خۆیان دەبینن، یان تەنیا وەك ناوچەیەكی جیاكەرەوەی ستراتیژی بۆ بەرپەرچدانەوەی هەژموونی ئێران تەماشای دەكەن؟

- پەیوەندییەكانی دەوڵەتانی كەنداو لەگەڵ عێراق لەم ساڵانەی دواییدا وەرچەرخانێكی گەورەی بەخۆوە بینیوە، بە جۆرێك كە كایەی ئابووری بووەتە چەقی ئەم پەیوەندییە نوێیە، حكومەتەكانی كەنداو بە چڕی هەوڵی پەرەپێدانی ئاستی هاوكاری و وەبەرهێنانیان لە بوارەكانی بازرگانی و ژێرخان لەگەڵ بەغدا و هەرێمی كوردستان داوە، ئەمەش لەو تێگەیشتنەوە هاتووە كە عێراق وەك جەمسەرێكی ئابووریی خاوەن توانست و دەرفەتی زۆر بۆ گەشەپێدان و ئاوەدانكردنەوە دەبینرێت. لە هەمان كاتدا ڕەهەندە ستراتیژییەكان لەم هاوكێشەیەدا ئامادەییەكی بەهێزیان هەیە. بۆ چەندین وڵاتی كەنداو، بەهێزكردنی پەیوەندییەكان لەگەڵ عێراق ئامرازێكە بۆ چەسپاندنی هاوسەنگیی ناوچەیی و كەمكردنەوەی ئەو تێڕوانینەی كە دەیەوێت عێراق تەنیا لە چوارچێوەی هەژموونی ئێراندا قەتیس بكات. لێرەوە، عێراق تەنیا وەك هاوبەشێكی ئابووری سەیر ناكرێت، بەڵكو وەك جومگەیەكی گرنگ و كاریگەر لە ناو پانتایی فراوانی سیستمی ئاسایشی ناوچەییدا پێناسە دەكرێتەوە.

* لە كۆتاییدا، بە ڕوانین بۆ دەیەی داهاتوو، ئایا فشارە كۆمەڵایەتییە ناوخۆییەكانی وەك ناڕەزایەتیی گەنجان، یان لاوازییە ئابوورییەكان، یان توندبوونەوەی كێبڕكێ جیۆپۆلیتیكییەكان لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی فراواندا چۆن دەبن؟

- وا دەردەكەوێت گەورەترینی ئەو ئاستەنگانەی بەرەوڕووی وڵاتانی كەنداو دەبنەوە، لە دەرئەنجامی بەیەكگەیشتنی گوشارە ناوخۆیی و دەرەكییەكانەوە سەرچاوە بگرن، نەك تەنیا لە یەك هۆكاری دەستنیشانكراوەوە، لەم نێوانەشدا، بزۆزییە مرۆیی و پێكهاتەی تەمەنییەكان بایەخێكی تایبەتیان هەیە، چونكە وڵاتانی كەنداو خاوەنی كۆمەڵانی گەنجن، كە خواست و چاوەڕوانییەكانیان بۆ بەدەستهێنانی كار، هەڵكشانی پلەوپایەی كۆمەڵایەتی و بەشداریكردن لە كاروباری وڵاتدا، بە خێرایی لە گۆڕانێكی هەمیشەییدایە، هەر لەبەر ئەوە، فرەچەشنكردنی سەرچاوەكانی دارایی وەك مژارێكی یەكلاكەرەوە دەمێنێتەوە، نەك تەنیا بۆ زامنكردنی تەمەنی درێژی خەزێنە، بەڵكو بۆ پاراستنی ئارامی و ئاسایشی گشتیی كۆمەڵگەش. هاوكات، بارودۆخی سیاسی و جوگرافیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە شڵەژاوی دەمێنێتەوە و هەر هەڵایەك، یان كێبڕكێیەكی دەرەكی، دەكرێت بە خێرایی كاردانەوە و لێكەوتە پڕ مەترسییەكانی بەسەر وڵاتانی كەنداوەوە دەربكەون.

لە كۆتاییدا، بەرگری و مانەوەی شێوازە سیاسییەكانی حوكمڕانی لە كەنداودا بەستراوەتەوە بەوەی دەسەڵاتەكان تا چ ئاستێك دەتوانن بە لێهاتووییەوە ڕێڕەوی گۆڕانی ئابووری ڕێك بخەن، لە كاتێكدا كە هاوسەنگییەكی ورد لەنێوان یەكڕیزیی نێوماڵ و هەڵسوكەوت لەگەڵ دۆخە پڕ گرێوگۆڵە جیهانییەكاندا دەپارێزن.