هاژە سلێمان، ئەندامی پەیوەندییەكانی حزبی شیوعیی كوردستانە و یەكێكە لەو خانمە سیاسەتمەدارانەی ساڵانێكی زۆرە تێكەڵی كاری سیاسیی بووە و وەك چەپخوازێك و چالاكێك خەباتی بۆ مافی ئافرەتان و دادپەوەریی كۆمەڵایەتی و خەباتی نەتەوەیی كردووە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆدا»دا (یەكبوونی كورد لەناو گۆڕانگارییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا)، بەمجۆرە دیدوتێڕوانین و پێشنیارەكانی خستەڕوو.

 

لەم كۆڕبەندە گرنگەدا، كە لە لایەن بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان ڕێك خراوە، پێویستە لە گۆشە نیگایەكی جیاوازەوە بڕوانینە دۆزی كورد و ئەو مێژووەی كە حزبی شیوعی لەگەڵ ئەم خاك و نەتەوەیەدا هەیەتی. ئێمە وەك حزبی شیوعیی كوردستان، هەمیشە لەسەر ئەو بیروباوەڕە پەروەردە كراوین، كە مافی گەلان لە سەرووی هەموو شتێكەوەیە. ڕەگی ئەم تێڕوانینە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای دروستبوونی حزبی شیوعیی عێراق لە ساڵی ١٩٣٤، كە هەر لەو كاتەوە باوەڕێكی قووڵی بە مافەكانی گەلی كورد هەبووە. بۆ سەلماندنی ئەم ڕاستییە، دەتوانین بگەڕێینەوە بۆ ساڵی ١٩٣٥، كاتێك زمانحاڵی فەرمیی حزب بە مانشێتێكی گەورە و مێژوویی نووسی: «گەلی كورد مافی ئەوەی هەیە خۆی چارەنووسی خۆی دیاری بكات». ئەمە لە كاتێكدا بوو كە هێشتا زۆرێك لە هێزە سیاسییەكان نەیانوێرابوو بەو ڕاشكاوییە باس لە مافی بڕیاردانی چارەنووس (خۆبژاردن) بۆ كورد بكەن.

لەسەر ئەم بنەما مێژووییە، هەموو سەركردە و ئەندامانی ئێمە بە هەستێكی نەتەوەیی بەهێزەوە پەروەردە كراون. دوای ڕاپەڕینە مەزنەكەی ساڵی ١٩٩١، كە زەمینەیەكی نوێ بۆ كاری سیاسی ڕەخسا، مەكتەبی هەرێمی كوردستانی حزبی شیوعیی عێراق بڕیارێكی مێژوویی دا. لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٣دا، حزبی شیوعیی كوردستانمان وەك حزبێكی سەربەخۆ ڕاگەیاند. ئامانجی سەرەكی لەم هەنگاوە ئەوە بوو كە چۆن بتوانین لە ڕوانگەی فەلسەفەی چەپ و شیوعییەتەوە، بە شێوەیەكی كاریگەرتر داكۆكی لە مافە نەتەوەییەكانی كورد بكەین. ئەم حزبە بوو بە سەكۆیەك بۆ هەموو ئەو تێكۆشەرانەی كە باوەڕیان وابوو هەستی نەتەوایەتی پێش هەموو ئەرك و هەستەكانی دیكەی تێكۆشان دەكەوێت.

كاتێك باس لە كەسایەتییەكی وەك هاوڕێ عەزیز محەمەد دەكەین، كە بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ سكرتێری حزبی شیوعیی عێراق بوو، دەبینین چۆن وەك داكۆكیكەرێكی سەرسەختی مافەكانی كورد مێژووی تۆمار كردووە. لە ناو خودی حزبی شیوعیی عێراقدا، هەندێك جار ڕەخنەی لێ دەگیرا و تەنانەت تۆمەتبار دەكرا بەوەی كە هەستە نەتەوایەتییەكەی هێندە بەهێزە، كاریگەریی كردووەتە سەر هەڵوێستە نێودەوڵەتی و نیشتمانییەكانی حزبەكە. بەڵام ئەمە لای ئێمە جێگەی شانازی بوو، چونكە نیشانەی ئەوە بوو كە مرۆڤ دەتوانێت شیوعی بێت و لە هەمان كاتدا نیشتمانپەروەرێكی ڕاستەقینە بێت.

زۆر جار ئەم پرسیارە دەكرێت: ئایا بوونی فرە ئایدیۆلۆژیا و فرە ئایدیا لەناو یەك نەتەوەدا، زەربە لە پڕۆسەی نەتەوەسازی و نیشتمانسازی نادات؟ ئایا پێویست نییە هەموومان بەرەو یەك ئایدیۆلۆژیا بڕۆین؟ وەڵامی ئێمە بۆ ئەمە ڕوونە: پرسی نەتەوەیی پرسێكە كە هەموو ئایدیۆلۆژیاكان دەگرێتەوە. هەموو ڕێبازەكان، لە چەپەوە تا ڕاست، لە عەلمانییەوە تا ئیسلامی، دەتوانن و دەبێت ڕۆڵیان هەبێت لە بونیادنانی نەتەوەدا. هزری چەپ لە كوردستاندا نامۆ نییە، بەڵكو لە چلەكان و پەنجاكانەوە ڕەگی داكوتاوە. ئەو قسانەی كە دەیانگوت شیوعییەكان هەستی نەتەوایەتییان نییە، تەنیا پڕوپاگەندەی نەیارەكان بوو.

بۆ نموونە، من وەك كەسێك كە لە ناوچەی ڕواندز و لە خێزانێكی شیوعییدا گەورە بووم، باوكم سەركردەیەكی شیوعی بوو، بەڵام هەستە نەتەوایەتییەكەمان هێندە بەهێز بوو كەس نەدەگەیشتە ئاستمان. لە ساڵانی هەشتاكاندا، لە ژێر سایەی زوڵمی حزبی بەعسدا، باوكم هەمیشە جەختی دەكردەوە كە نابێت جەژنی نەورۆز بە بێ ئاگر بڕوات. دەیگوت: «ئەگەر هەر نەبێت، چیلكەدارێك كۆ بكەنەوە و ئاگرێكی بچووك بكەنەوە»، چونكە نەماندەویست ڕژێم هەست بەوە بكات كە توانیویەتی ناسنامەی نەتەوەیی ئێمە بشێوێنێت. ئەمە ئەو جۆرە پەروەردەیە بوو كە چەپەكان لە كوردستاندا پیادەیان دەكرد؛ تێكەڵكردنی بیری دادپەروەریی كۆمەڵایەتی لەگەڵ ڕزگاریی نەتەوەییدا.

ئێستا كە لە قۆناغێكی نوێی مێژووییدا دەژین. پێویستە ئەو یەكبوونەی كە لە نێوان لایەنە سیاسییەكان و جەماوەردا هەیە، زیاتر گرنگیی پێ بدەین. نابێت بهێڵین ئەم هەستە نەتەوایەتییە دابەزێت. هەرێمی كوردستان ئەمڕۆ بووەتە سەنتەر و پایتەخت بۆ هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان. ئەمە تەنیا دروشم نییە، بەڵكو لە كاتی تەنگژەكانی ڕۆژئاوای كوردستاندا بە كردەیی بینیمان. هەم لە ڕووی دیپلۆماسی و هەم لە ڕووی مرۆیی و جەماوەرییەوە، هەرێمی كوردستان سەلماندی كە قەڵایەكی بەهێزە بۆ هەموو كوردان. لەم پێناوەدا، هەر لایەنەو بە ئایدیۆلۆژیای جیاوازی خۆیەوە، دەبێت وەك پارچەیەكی تەواوكەری ئەم تابلۆ نەتەوەییە كار بكات، چونكە ئامانجی كۆتاییمان كە ئازادی و سەربەخۆییە، لە سەرووی هەموو جیاوازییە حزبییەكانەوەیە.

ئەو هەستە نەتەوایەتییەی كە حزبی شیوعیی كوردستان لە ناو ئەندامان و لایەنگرانیدا چاندوویەتی، تەنیا لە چوارچێوەی كتێب و تیۆرییەكاندا نەمایەوە، بەڵكو لە كاتی تەنگژەكاندا وەك لافاوێكی جەماوەری ڕژایە سەر شەقامەكان. كاتێك پەلاماردانی ڕۆژئاوای كوردستان دەستی پێكرد، ئێمە وەك ئەركێكی نەتەوەیی و نیشتمانی، تەنیا ڕۆژێك دوای دەستپێكی ڕووداوەكان، بڕیارمان دا گردبوونەوەیەكی ناڕەزایەتی لە بەردەم مەڵبەندی هەولێری حزبەكەمان ڕێك بخەین. ئەوەی بینیمان، وێنایەكی دیكەی كوردایەتی بوو. گردبوونەوەكە تەنیا لە ئاستی ئەندامانی حزبدا نەمایەوە، بەڵكو بانگەوازەكەمان بوو بە هەوێنی كۆبوونەوەی هەزاران هاووڵاتی. شەقامەكانی دەوروبەری مەڵبەند و ناوچەكە هەمووی پڕ بوو لەو خەڵكەی كە بە سۆزێكی قووڵەوە هاتبوون بۆ پشتگیریكردنی خوشك و براكانیان لە ڕۆژئاوا. ئەم دیمەنە بەڕاستی ئەو ڕاستییەی چەسپاند كە خەڵكی كوردستان، سەرەڕای جیاوازیی بیروڕا، خاوەن یەك هەستی نەتەوەیی بەهێزن كە لە كاتی مەترسیدا هەمووان یەكدەخات.

لەم چوارچێوەیەدا، دەبێت ڕۆڵی هەموو لایەنە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان بەرز بنرخێندرێت، بەتایبەتی ڕۆڵی بەڕێزان سەرۆك مەسعود بارزانی و سەرۆكی هەرێمی كوردستان كاك نێچیرڤان بارزانی. هەوڵە دیپلۆماسی و سیاسییەكان و ئەو پاڵپشتییە هەمە لایەنەی كە هەبوو، ڕێگەی گرت لەوەی دۆز و دۆخی ڕۆژئاوا بەرەو ئاراستەیەكی مەترسیدارتر بڕوات. هەموومان دەزانین كە میللەتەكەمان لە ڕۆژئاوا لە بارودۆخێكی زۆر خراپدا بوو و ئەگەری «قڕكردن» و لەناوبردنی یەكجاری لە ئارادا بوو. ئەگەر ئەو یەكدەنگییەی كورد لە هەموو پارچەكان و لە دیاسپۆرا (دەرەوەی وڵات) دروست نەبووایە، كارەساتێكی گەورە ڕووی دەدا. ئەم یەكبوونە بوو بە قەڵغانێك بۆ پاراستنی ڕۆژئاوا و سەلماندی كە كورد كاتێك یەكدەنگ بێت، جیهان ناچار دەبێت گوێی لێ بگرێت.

خاڵێكی زۆر جەوهەری كە لەم ئەزموونەدا درەوشایەوە، ڕۆڵی بێوێنەی ژنی كورد بوو لە مەسەلەی نەتەوەیی و شۆڕشگێڕیدا. ئێمە لە ڕۆژئاوا بینیمان كە ژنان نەك هەر لە پشتەوەی بەرەكان، بەڵكو لە پێشەوەی سەنگەرەكانی شەڕدا وەك شەرڤانێكی ئازا بەرگرییان لە خاكەكەیان كرد. ڕۆڵی سەركردە ژنەكانی وەك «ئیلهام ئەحمەد» و «ڕۆهات عەفرینی» نموونەی ئەو ژنە پێشەنگانەن كە میللەتی كورد نابێت هەرگیز فیداكارییەكانیان لەبیر بكات. لە كاتێكدا هەندێك لایەن هەوڵیان دەدا ڕۆڵی ژن فەرامۆش بكەن، یان تەنیا لە گۆشەیەكدا قەتیسی بكەن، بەڵام شۆڕشی ڕۆژئاوا وای كرد، ئەم ڕۆڵە گەورەتر و دیارتر بێت. ژنان لە ناو شۆڕشدا نەك هەر پارێزەری خاك، بەڵكو پارێزەری بەها مرۆیی و نەتەوەییەكان بوون، ئەمەش بۆ حزبێكی چەپی وەك ئێمە، جێگەی بایەخێكی زۆرە، چونكە یەكسانی و ئازادیی ژن بەشێكی دانەبڕاوە لە پرۆسەی ڕزگاریی نیشتمانی.

لە كۆتاییدا، بۆ ئەوەی بتوانین ئەم دەستكەوتانە بپارێزین و ئەم هەستە نەتەوایەتییە بە زیندوویی بهێڵینەوە، دەبێت هەرێمی كوردستان وەك سەنتەر و پایتەختی هەموو پارچەكان بەهێز بكەین. ئەمەش تەنیا بە دروشم ناكرێت، بەڵكو پێویستمان بە بەهێزكردنی دامەزراوە ناوخۆییەكانمان هەیە. جێگەی داخی زۆرە كە ماوەیەكی درێژە (نزیكەی ١٥ مانگە) پەرلەمانی كوردستان هەڵبژێردراوە، بەڵام نەتوانراوە وەك پێویست كارا بكرێت. پەرلەمان چەقی بڕیارە سیاسی و قانوونییەكانە؛ ئێمە پێویستمان بە دەركردنی چەندین یاسا و بڕیاری یەكلاكەرەوە هەیە بۆ ڕێكخستنی ژیانی خەڵك و پاراستنی قەوارەی هەرێم. هەروەها دەبێت مافی پێكهاتەكان بپارێزرێت، بۆ ئەوەی بتوانرێت هەرێمێكی سەقامگیر و یەكگرتوو، هەرێمی هاووڵاتیبوون بێت بۆ هەموو هاووڵاتیانی كوردستان.

دەبێت كار بكەین بۆ ئەوەی فەزای ئازادی و ڕادەربڕین بۆ خەڵك فراوانتر بكەین. گەلی كورد سەد ساڵە تێدەكۆشێت بۆ ئەوەی بگەین بە ئازادی، كەواتە ناكرێت لە ناوماڵی خۆماندا ڕێگری لە بیروڕای ئازاد بكەین. ئەركی هەموو لایەنەكانە، بەتایبەتی لایەنە دەسەڵاتدارەكان، كە ژینگەیەك بخوڵقێنن خەڵك بە بێ ترس قسە بكەن و گفتوگۆ لەسەر داهاتووی خۆیان بكەن. بەهێزكردنی دیموكراسی و ئازادی لە ناوخۆ، گەورەترین پشتیوانییە بۆ پاراستنی هەرێمی كوردستان و دەستكەوتە نەتەوەییەكانمان لە پارچەكانی دیكەش. كاتێك ماڵی خۆمان لەسەر بنەمای دادپەروەری و ئازادی ڕێك دەخەینەوە، ئەو كات دەتوانین بە ورەیەكی بەرزترەوە ڕابەرایەتیی دۆزی ڕەوای كورد بەرەو سەركەوتنی كۆتایی بكەین.

ئەمە بەشی كۆتایی وتارەكەیە كە لەسەر بنەمای گوتە و تێڕوانینەكانی نوێنەری حزبی شیوعیی كوردستان ئامادە كراوە. ئەم بەشە جەخت دەكاتەوە لەسەر پێگەی ستراتیژیی هەرێم، پێویستیی چاكسازیی ناوخۆیی و گرێدانی تێكۆشانی سەد ساڵەی ئازادی بە واقیعی حوكمڕانیی ئێستاوە.

كوردایەتی لە ڕوانگەی چەپەوە: مێژوویەكی هاوبەشی تێكۆشان و ئاسۆیەكی نەتەوەیی

بەشی سێیەم: هەرێمی كوردستان وەك جەمسەری هێز و ئاسۆی دیموكراسی

لە قۆناغی ئێستای دۆزی كورددا، هەرێمی كوردستان تەنیا وەك قەوارەیەكی سیاسی نابینرێت، بەڵكو وەك «سەنتەر و جەمسەرێكی ستراتیژی» بۆ هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان ئەژمار دەكرێت. ئەم ڕاستییە لە كاتی تەنگژەكانی ڕۆژئاوای كوردستاندا بە ڕوونی دەركەوت. كاتێك دەڵێین هەرێم سەنتەرە، مەبەستمان تەنیا لایەنی جوگرافی نییە، بەڵكو مەبەستمان لەو قورساییە دیپلۆماسی و مرۆییەیە كە لێرەوە ئاراستە دەكرێت. هەموو ئەو جموجووڵە دیپلۆماسییە نێودەوڵەتییانەی كە بۆ پاراستنی ڕۆژئاوا ئەنجام دران، لێرەوە دەستیان پێكرد. هەروەها وەك لایەنە مرۆییەكەش، هەرێمی كوردستان بوو بە شادەمارێك بۆ گەیاندنی هاوكارییەكان. ئەمە نیشانەی ئەوەیە كە پاراستنی ئەم هەرێمە، پاراستنی هیوا و پشت و پەنای هەموو كوردانە لە هەر شوێنێكی جیهان بن.

بەڵام بۆ ئەوەی ئەم سەنتەرە بە بەهێزی بمێنێتەوە، دەبێت لە ناوخۆدا خاوەن دامەزراوەیەكی تۆكمە و كارا بێت. یەكێك لە كێشە هەرە گەورەكانی ئێمە لە هەرێمی كوردستان، پەككەوتنی پڕۆسەی دیموكراسی و كارانەكردنی دامەزراوە یاساییەكانە. جێگەی هەڵوەستەیە كە ماوەی نزیكەی ١٥ مانگ بێت پەرلەمانی كوردستان هەڵبژێردرابێت، بەڵام تا ئێستا نەتوانراوە كارا بكرێتەوە. پەرلەمان تەنیا بینایەك نییە، بەڵكو سەرچاوەی هەموو ئەو قانوون و بڕیارە یەكلاكەرەوانەیە كە ژیانی خەڵك ڕێك دەخەن و شەرعییەت بە قەوارەی هەرێم دەبەخشن. ئێمە لەم قۆناغەدا پێویستمان بە دەیان قانوونی نوێ هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی تەحەددا ئابووری و سیاسییەكان، بۆیە كاراكردنەوەی پەرلەمان ئەركێكی نەتەوەیی بەپەلەیە و نابێت چیتر دوابخرێت.

خاڵێكی دیكەی جەوهەری كە حزبی شیوعی هەمیشە داكۆكی لێدەكات، مەسەلەی «ئازادیی ڕادەربڕین»ـە. گەلی كورد سەد ساڵە تێكۆشان بۆ ئازادی دەكات، خوێنی بۆ دەبەخشێت و قوربانیی بۆ دەدات. میللەتێك كە سەدەیەك بێت تینووی ئازادی بێت، شایستەی ئەوەیە لە ناو قەوارە سیاسییەكەی خۆیدا، بەوپەڕی سەربەرزییەوە بیروڕاكانی دەرببڕێت. ئەركی ئێمەیە وەك لایەنە سیاسییەكان كە ژینگەیەكی وا فەراهەم بكەین، خەڵك بە بێ ترس و بە ئازادانە قسە لەسەر كێشەكان بكەن و ڕەخنە بگرن. دیموكراسی تەنیا سندوقی دەنگدان نییە، بەڵكو بڕوابوونە بە ئازادیی تاك و پاراستنی كەرامەتی مرۆڤ. هەرێمی كوردستان كاتێك دەتوانێت ببێتە نموونەیەكی درەوشاوە بۆ پارچەكانی دیكە، كە تێیدا ئازادی و دادپەروەری ڕەنگ بداتەوە.

لە كۆتاییدا، دەمەوێت بگەڕێمەوە سەر ئەو خاڵەی كە ئایدیۆلۆژیاكان، بە تایبەت هزری چەپ، هیچ كات نابنە ڕێگر لە بەردەم هەستی نەتەوایەتی. بە پێچەوانەوە، هزری چەپ لە كوردستاندا لە ناو جەرگەی ئازارەكانی خەڵكەوە ڕوواوە. ئێمە وەك چۆن لە ساڵی ١٩٣٥ـەوە داكۆكیمان لە مافی چارەنووسی كورد كردووە، ئێستاش بە هەمان ورە و بڕواوە بەردەوامین. تێكەڵبوونی هزری دیموكراسی، دادپەروەریی كۆمەڵایەتی و كوردایەتی، ئەو تابلۆیە پێك دەهێنێت كە دەتوانێت نەتەوەكەمان بەرەو كەناری ئارامی ببات.

پەیامی كۆتاییمان ئەوەیە: با هەستی نەتەوایەتی و یەكڕیزییەكەمان، كە لە كاتی قەیرانی ڕۆژئاوادا بینیمان، نەكەوێتە ژێر كاریگەریی ململانێ حزبییەكان. با هەرێمی كوردستان وەك پایتەختی مەعنەوی و سیاسیی هەموو كوردان بپارێزین و لە ناوخۆشدا بە كاراكردنەوەی پەرلەمان و چەسپاندنی ئازادییەكان، قەڵای دیموكراسی بەهێزتر بكەین. تەنیا بەم شێوەیە دەتوانین وەفادار بین بۆ ئەو تێكۆشانە سەد ساڵەیەی كە باوك و باپیرانمان لە پێناویدا شەهید بوون. داهاتووی ئێمە لە یەكگرتوویی و بڕوابوونماندایە بە مافە ڕەواكانمان، وەك نەتەوەیەك كە شایستەی ژیانێكی ئازاد و سەربەخۆیە.