د.نایف كوردستانی، ڕاوێژكاری دەزگای توێژینەوەی ڕوئا موستەقبەلە و یەكێكە لە ئەكادیمیستەكانی كوردستان و وەك شرۆڤەكارێكی سیاسی بەردەوام دیدوتێڕوانینی جیاوازی لەسەر كێشەكان هەیە. لەگفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (یەكبوونی كورد لەناو گۆڕانكارییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خستەڕوو.

لە ناوەڕاستی ئەو گۆڕانكارییە خێرایانەی كە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بە تایبەت ناوچە كوردییەكانی گرتووەتەوە، تیشك خستنە سەر دوو جومگەی سەرەكیی وەك «مرۆڤدۆستی» و «سەركردایەتیی سیاسی» دەبێتە پێویستییەكی حەتمی. لێرەدا وێڕای دەستخۆشی بۆ بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ ڕەخساندنی ئەم دەرفەتە، دەمانەوێت لە ڕوانگەی ئەزموونی زیندووەوە باس لەو كارەكتەرە كاریگەرانە بكەین، كە لە ساتەوەختە سەختەكاندا بوونەتە فریادڕەسی نەتەوەیەك.

یەكێك لە شانازییە گەورەكانی ئەمڕۆی كورد، بوونی دامەزراوەیەكی وەك «دەزگای خێرخوازیی بارزانی»یە، ئەم دەزگایە تەنیا ناوێكی خێرخوازی نییە، بەڵكو سیمبولی «وەڵامدانەوەی خێرا» و خەمخۆرییەكی بێپایانە. ئەزموونی شەخسی و واقیعی نیشانی داوە كە ئەم دەزگایە چۆن بێ جیاوازی و بەوپەڕی پیشەیی بوونەوە ئەركەكانی ڕادەپەڕێنێت. بۆ نموونە، لە ساڵی ٢٠٢٠ كاتێك ئاگر لە كەمپی «شاریا» لە پارێزگای دهۆك كەوتەوە، دۆخێكی دەروونی و مرۆیی زۆر سەخت بۆ ئاوارەكان دروست بوو، لە كاتێكدا خەڵك لە ڕێگەی سۆشیاڵ میدیاوە تەنیا نیگەرانیی خۆیان دەربڕی، بەڵام دەزگای خێرخوازیی بارزانی تەنیا لە ماوەی كەمتر لە دوو كاتژمێردا گەیشتە شوێنی ڕووداوەكە. دابینكردنی هەموو پێداویستییەكانی ناوماڵ، لە فەرش و بەتانی و كەلوپەلی سەرەكی، لەگەڵ ئامادەكردنی ژەمی خواردنی خێرا، نیشانەی ئەوە بوو، كە ئەم دامەزراوەیە لەسەر فەلسەفەیەك بونیاد نراوە كە «خزمەتی مرۆڤ» لە سەرووی هەموو شتێكەوە دادەنێت. ئەم خەمخۆرییە تەنانەت گەیشتە ناو ماڵە هەژارەكانیش، بە جۆرێك لە مانگی ڕەمەزاندا و لە كاتی پێویستدا، هەمیشە وەك پشتیوانێكی ڕاستەقینە ئامادە بوون.

ئەگەر لە ئاستی ناوخۆییەوە بڕۆین بەرەو ئاستی نەتەوەیی، ڕۆڵی ئەم دەزگایە لە ڕۆژئاوای كوردستان (ڕۆژئاڤا) دەبێتە جێگەی سەرسامی و شانازییەكی گەورە، لە كاتێكدا وڵاتانی عەرەبی و ناوچەیی، كە هەمیشە باسی برایەتیی ئیسلامی و مرۆیی و مەزهەبی دەكەن، هیچیان بۆ كوردی ڕۆژئاوا نەكرد، تەنیا دەزگای خێرخوازیی بارزانی بوو كە مەردانە سنوورەكانی بڕی و گەیشتە هاوخوێنەكانی خۆی، ئەمە پێمان دەڵێت، كورد تەنیا دەتوانێت پشت بە خۆی و دامەزراوە نەتەوەییەكانی خۆی ببەستێت. سوپاسگوزاری بۆ كاك موسا ئەحمەد و تیمەكانی دەزگاكە، تەنیا بۆ یارمەتییەكان نییە، بەڵكو بۆ ئەو ورە و ئومێدەیە كە لە دڵی مرۆڤی كورددا لەو پارچەیە چاندوویانە.

لە پاڵ ئەم كارەكتەرە مرۆییەدا، ناتوانین باس لە مێژووی هاوچەرخی كورد بكەین بێ ئەوەی هەڵوەستە لەسەر وێستگە درەوشاوەكانی ژیانی سیاسیی فەخامەتی سەرۆك مەسعود بارزانی نەكەین. ئەگەر لاپەڕەكانی مێژوو هەڵبدەینەوە، ساڵی ١٩٨٨ وێستگەیەكی وەرچەرخان بوو، لەو ساڵەدا سەرۆك بارزانی بە هاوكاریی خوالێخۆشبوو كاك ئیدریس بارزانی توانییان بناغەی «بەرەی كوردستانی» دابڕێژن. كۆكردنەوەی شەش پارتی سەرەكی (پارتی دیموكراتی كوردستان، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، حزبی شیوعیی كوردستان، حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان، بزووتنەوەی دیموكراتیی ئاشووری و حزبی زەحمەتكێشان) لە ژێر یەك چەتردا، هەنگاوێكی جەوهەری بوو بۆ یەكخستنی گوتاری كوردی دژ بە ڕژێمی بەعس، ئەم بەرەیە تەنیا ڕێككەوتنێكی سیاسی نەبوو، بەڵكو ناوكەیەك بوو بۆ ڕاپەڕینە مەزنەكەی ساڵی ١٩٩١ كە كوردی لە ئۆپۆزسیۆن بوونەوە گواستەوە بۆ قۆناغی دەسەڵات و حوكمڕانی.

دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ساڵی ٢٠٠٣، سەرۆك بارزانی ڕۆڵێكی مێژوویی و یەكلاكەرەوەی گێڕا لە چەسپاندنی مافە دەستوورییەكانی گەلی كورد لە دەستووری هەمیشەیی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٥، ئەو سەركەوتنانەی هەرێمی كوردستان لەو قۆناغەدا بەدەستی هێنان، بوونە هۆی نیگەرانیی نەیارانی كورد لە بەغدا، كە دواتر پەنایان بۆ بڕینی بودجە و مووچەی خەڵكی كوردستان برد، ئەم زوڵمە سیاسی و ئابوورییە وای كرد سەرۆك بارزانی بڕیارە مێژووییەكەی بدات، ئەویش ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بوو بۆ سەربەخۆیی لە ٢٥ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٧. ڕیفراندۆم تەنیا پرۆسەیەكی دەنگدان نەبوو، بەڵكو هاواری نەتەوەیەك بوو بۆ ئازادی و سەربەخۆیی كە سەرۆك بارزانی ڕابەرایەتی دەكرد.

ئەم وێستگانە نیشانی دەدەن كە مێژووی سیاسیی ئێمە چۆن لە خەباتەوە بۆ دەسەڵات و لە دەسەڵاتەوە بۆ داكۆكیكردن لە مافە ڕەواكان گەشەی كردووە، لێرەدا دەبینین كە چۆن خەباتی سیاسی و خزمەتی مرۆیی پێكەوە دەبنە دوو باڵی بەهێز بۆ پاراستنی ناسنامەی كورد. سەرۆك بارزانی هەمیشە وەك چەترێك بووە بۆ كۆكردنەوەی لایەنە جیاوازەكان و پاراستنی بەرژەوەندییە باڵاكان، چ لە كاتی دروستكردنی بەرەی كوردستانی و چ لە كاتی نووسینەوەی دەستوور و بڕیاردان لەسەر چارەنووسی نەتەوەیەك، ئەمە ئەو بناغە پتەوەیە كە پێویستە نەوەكانی ئێستا و داهاتوو لێیەوە فێری بەرگری و خۆڕاگری ببن.

ئەمە بەشی دووەم و كۆتایی وتارەكەیە كە لەسەر بنەمای وتە و زانیارییەكانی دەقە عەرەبییەكە ئامادە كراوە، بە جەختكردنەوە لەسەر ڕۆڵی سەرۆك بارزانی لە پارچەكانی تری كوردستان و دیدگە بۆ ئایندەی میدیا و دیپلۆماسیی كورد.

كورد لە نێوان تاقیكردنەوەی مرۆیی و ستراتیژییەتی سیاسی: خوێندنەوەیەك بۆ پێگە و ئەركەكان

بەشی دووەم: ڕۆژئاوا و ستراتیژییەتی یەكگرتوویی نەتەوەیی

كاتێك باس لە ڕۆڵی نەتەوەیی و نێودەوڵەتیی فەخامەتی سەرۆك مەسعوود بارزانی دەكەین، پرسی ڕۆژئاوای كوردستان (ڕۆژئاوا) وەك یەكێك لە گەورەترین و هەستیارترین دۆسیەكان دەردەكەوێت. پێش ڕووداوەكانی ئەم دواییە، ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ ساڵی ٢٠١٢، دەبینین سەرۆك بارزانی ڕۆڵێكی باوكایەتی و نەتەوەیی گەورەی گێڕا لە ڕێككەوتنی «هەولێری یەكەم و دووەم». ئامانج لەم ڕێككەوتنانە كۆكردنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانیی كورد (ENKS) و هێزەكانیتری ڕۆژئاوای كوردستان بوو لەژێر یەك چەتردا، دواتر لە ساڵی ٢٠١٤، ڕێككەوتنی «دهۆك» هاتە كایەوە كە شەرعییەتێكی گەورەی نێودەوڵەتیی بە ئەنجومەنی نیشتمانیی كورد بەخشی و پێگەی كورد وەك بەشێكی سەرەكی لە ئۆپۆزسیۆنی سووریادا چەسپاند، ئەمەش وای كرد كورد ببێتە نوێنەرێكی ڕاستەقینە لە كۆڕ و كۆبوونەوە نێودەوڵەتییەكاندا.

لە ساڵی ٢٠٢٤ و دوای ئەو گۆڕانكارییە خێرایانەی لە سووریا ڕوویان دا، جارێكی دیكە گرنگیی حیكمەتی سیاسیی سەرۆك بارزانی دەركەوتەوە، كاتێك لە ناوچە كوردییەكان، بە تایبەت لە گەڕەكەكانی «شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە» پێكدادان لە نێوان لایەنەكاندا دروست بوو، مەترسییەكی گەورە لەسەر خەڵكی سڤیل دروست بوو. لێرەدا دەبێت بە ڕاشكاوی باسی ئەو هەڵە ستراتیژییانە بكەین كە هەندێك لایەنی كوردی (وەك قەسەدە) تێی كەوتن، بە تایبەت لە پرسی وابەستەیی بە پارتی كرێكارانی كوردستان (PKK) و دەستوەردان لە ناوچە عەرەبییەكاندا، ئەم هەڵانە بیانووی دا بە دەست لایەنەكانیتری سووریاوە بۆ ئەوەی هێرش بكەنە سەر ناوچە كوردییەكان. لەو ساتەوەختە مەترسیدارەدا، سەرۆك بارزانی توانی بە بەكارهێنانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان و پێگەی شەخسیی خۆی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژئاوا، ئەمریكا، توركیا، ڕێگری لەو زەحف و هێرشانە بكات كە بەرەو ناوچە كوردییەكان دەهاتن، ئەمە سەلماندی كە تەنیا هێزی سەربازی بەس نییە، بەڵكو پەیوەندی و دیپلۆماسییەتی سەرۆك بارزانی قەڵغانێكی بەهێزە بۆ پاراستنی هەموو پارچەكانی كوردستان.

دەستكەوتێكی دیكەی گرنگ كە لەم ساڵانەی دواییدا هاتە ئاراوە، ددانپێدانان بوو بە بوونی كورد لە سووریا. دوای ١٠٥ ساڵ لە پشتگوێخستن و بێبەشكردن، «ئەحمەد جەربا» وەك سەرۆكی كاتیی سووریا، مەرسوومێكی دەركرد كە تێیدا ددانی نا بە بوونی كورد وەك پێكهاتەیەكی سەرەكی لە سووریا، زمانی كوردی ناسێندرا و ڕۆژی ٢١ی ئازار (نەورۆز) كرا بە جەژنێكی فەرمی. ئەم وەرچەرخانە مێژووییە بێگومان بەرهەمی ئەو گوشار و كارە دیپلۆماسییانە بوو كە هەرێمی كوردستان و سەرۆك بارزانی كاریان لەسەر كردبوو.

بۆ داهاتووش، ئێستا باس لە بونیادنانی «ئەنجومەنێكی كوردستان» دەكرێت كە پێكهاتووە لە سەرۆك، ئەندامان و دەستەیەكی ڕاوێژكاری. لێرەدا پێویستە جەخت لەسەر خاڵێكی زۆر جەوهەری بكەینەوە، ئەویش ڕۆڵی «میدیا»یە، وەك دەگوترێت «میدیا نیوەی جەنگە»، ئەگەر زیاتریش نەبێت. هەر ئەنجومەنێك یان دەزگایەكی سیاسی دروست بكرێت، دەبێت بایەخێكی یەكجار گەورە بە میدیا بدات، بە تایبەت میدیا بە زمانەكانی عەرەبی، فارسی و توركی، جگە لە زمانی كوردی. ئێمە لە بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن دەبێت كار لەسەر ئەوە بكەین كە گوتاری كوردی بە زمانە زیندووەكانی ناوچەكە بگەیەنینە جیهان.

پێویستمان بە پسپۆڕی وا هەیە كە بتوانن لە ناو میدیای عەرەبی و ئیقلیمیدا كاریگەری دروست بكەن، ئەگەر بتوانین ئەم ئەنجومەنە بە شێوەیەكی تۆكمە و بە پشتیوانییەكی میدیایی بەهێز بونیاد بنێین، هەرێمی كوردستان نەك هەر لە پێكهێنانی حكومەتەكانی بەغدا و هەرێمدا ڕۆڵی سەرەكیی دەبێت، بەڵكو دەبێتە یاریزانێكی میحوەری و یەكلاكەرەوە لە هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئەمە ئەو دیدگە فراوانەیە كە سەرۆك بارزانی كاری بۆ دەكات؛ گواستنەوەی كورد لە نەتەوەیەكی تەنیا جەنگاوەرەوە بۆ نەتەوەیەك كە خاوەن دامەزراوەی سیاسی، دیپلۆماسی و میدیایی بەهێزە و دەتوانێت لە ناو جەرگەی ئاگردا، ئاشتی و سەقامگیری و مافەكانی خۆی بپارێزێت. كورد ئەمڕۆ بەم ڕوانگە ستراتیژییە، چیتر تەنیا مێژوو نانووسێتەوە، بەڵكو بە كردەیی داهاتوویەكی گەش بۆ نەوەكانی بونیاد دەنێت.