پ.ی.د.هیوا مەجید، ڕاگری كۆلێژی زانستە سیاسییەكانە لە زانكۆی سەڵاحەددین/هەولێر و هەڵگری بڕوانامەی دكتۆرایە لە زانكۆی بەنگۆر/ بەریتانیا و پسپۆڕ و تایبەتمەندە لە گەشەسەندنی سیاسی و بەدامەزراوەییكردنی دامەزراوەكانی دەوڵەت. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (یەكبوونی كورد لەناو گۆڕانكارییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خستە ڕوو.

 

پرسی یەكبوونی كورد لە ناو ئەو بارودۆخەی ئێستا كە ڕۆژهەڵاتی پێدا تێدەپەڕێت زۆر گرنگە، بۆیە دەستخۆشی لەبەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم، كە ئەم گفتوگۆ ڕاشكاوانەیەی ڕێك خستووە.

لە جیهانی سیاسەت و لە ناو بازنە ئاڵۆزەكانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكاندا، پرسی «بوون» و «مانەوە» هەمیشە وەك چەقی ململانێكان دەمێنێتەوە. وەك چۆن جەنابی سەرۆك بارزانی لە ئیتاڵیا ئاماژەی پێ كردووە، ڕاستییەكی حاشاهەڵنەگر هەیە كە دەڵێت: «ئەگەر ئێمە هەبین، خەڵكیش هەیە». ئەم دەربڕینە تەنیا قسەیەكی سیاسیی سادە نییە، بەڵكو گوزارشتێكی قووڵە لە فەلسەفەی وجوودی نەتەوەیەك كە لەناو جەرگەی تەنگژەكاندا بە دوای ناسنامە و پێگەی خۆیدا دەگەڕێت. ئەم تێڕوانینە ئێمە دەباتەوە سەر یەكێك لە سەرەكیترین و كاریگەرترین تیۆرییەكانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، ئەویش تیۆری «ڕیالیزم»ـە.

لە ناو جەرگەی تیۆری ڕیالیزمدا، چەمكێكی بنەڕەتی هەیە كە پێی دەگوترێت (Self-help) یان پشتبەخۆبەستن، ئەم چەمكە پێمان دەڵێت كە لە سیستمێكی نێودەوڵەتیدا كە هیچ دەسەڵاتێكی باڵای ناوەندی نییە بۆ پاراستنی ئەكتەرەكان، هەر یەكەو دەبێت خۆی پارێزگاری لە خۆی بكات. لە جیهانی سیاسەتدا، ڕاستییەكی تاڵ و ڕەها هەیە: تا ئەو كاتەی خۆت نەبیتە هێز و تا ئەو ئاستەی پشت بە تواناكانی خۆت نەبەستیت، كەس نایەت بە هاناتەوە و فریات ناكەوێت، ئەمە نەك هەر لە كتێبە تیۆرییەكاندا، بەڵكو لە واقیعی سیاسیی ڕۆژانەشماندا بە ڕوونی دەیبینین. بۆ كورد، ئەم چەمكە تەنیا تیۆری نییە، بەڵكو وانەیەكی مێژووییە كە بە خوێن و قوربانی نووسراوەتەوە.

كاتێك سەیری مێژووی هاوچەرخی كورد دەكەین، بەتایبەت بە نیسبەت ئەو كێشانەی ڕووبەڕوومان دەبنەوە، دەبینین پێویستمان بە گۆڕانكاریی جەوهەری هەیە لە شێوازی مامەڵەكردنمان لەگەڵ ڕووداوەكان. ئێمە لەبەردەم دوو چەمكی زۆر گرنگ و لە هەمان كاتدا جیاوازداین: چەمكی «دۆز» و چەمكی «بەرژەوەندی»، یەكێك لە گرفتە سەرەكییەكانی سیاسیی كورد ئەوە بووە كە زۆر جار نەیتوانیوە ئەم دوو چەمكە لە یەكتر جیا بكاتەوە، یان هاوسەنگییەكی دروست لە نێوانیاندا دروست بكات، پێویستە كورد بزانێت كەی كاتی داكۆكیكردنە لە دۆزەكە و كەی پێویستە پارێزگاری لە بەرژەوەندییەكانی بكات.

بۆ نموونە، ئەزموونی ڕیفراندۆم لە هەرێمی كوردستاندا «دۆز» بوو، دۆزێك كە ئامانجەكەی گۆڕینی چارەنووسی گەلی كورد بوو بەرەو ئاسۆیەكی دیكە و سەربەخۆیی ڕەها، بەڵام ئەوەی لە دوای ڕیفراندۆم ڕووی دا و ئەو ڕووداوانەی هاتنە پێشێ، نیشانیان دا كە چۆن «بەرژەوەندی» زاڵ بوو بەسەر دۆزەكەدا. واتە هاوكێشەكان بە جۆرێك شكایەوە كە بەرژەوەندییە كاتی و ئیقلیمییەكان كاریگەرییان كردە سەر دەرەنجامەكانی ئەو دۆزە نەتەوەییە، بەڵام ئەگەر سەیری ئەزموونی ڕۆژئاوای كوردستان بكەین، هاوكێشەكە بە پێچەوانەوە بوو. لەوێ بینیمان كە چۆن «دۆز» زاڵ بوو بەسەر «بەرژەوەندی»دا، ئەمەش وای كرد، هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان پێكەوە بێنە دەنگ و كار بكەن، چونكە دۆزەكە وەك چەترێكی نەتەوەیی هەمووانی كۆ كردەوە.

لەم چوارچێوەیەدا، چەمكێكی نوێ لە ناو فەزای سیاسیی كوردیدا سەری هەڵدا، ئەویش ئەوەیە كە پارچەیەكی كوردستان بوو بە «قووڵایی ستراتیژی» بۆ پارچەیەكی دیكەی كوردستان، ئەمە وەرچەرخانێكی گرنگ بوو لە تێڕوانینی نەتەوەییمان بۆ یەكتر، لە ناو ئەم قووڵاییە ستراتیژییەدا هەرێمی كوردستان ڕۆڵێكی ناوازەی گێڕا و بوو بە «پایتەخت» بۆ هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان، ئەم پێگەیەی هەرێمی كوردستان تەنیا لەبەر ئەوە نییە كە قەوارەیەكی دەستووری و فیدڕاڵی هەیە لە ناو عێراقدا، بەڵكو ڕەگێكی زۆر قووڵتری هەیە. زۆر جار كورد ئەوە لە بیر دەكات كە هەرێمی كوردستان پێگەیەكی مێژووییشی هەیە كە زۆر لە ماددە دەستوورییەكان گەورەترە.

پێویستە كار لەسەر ئەو ڕاستییە بكرێت كە پێگەی فیدڕاڵیی هەرێمی كوردستان لە بۆشاییەوە نەهاتووە، بەڵكو لەسەر بنەمای چوارچێوەیەكی مێژوویی درێژخایەن دامەزراوە، ئەوە مێژووەكەیەتی كە شەرعییەتی بەو پێگە سیاسی و دەستوورییەی ئێستای بەخشیوە. لە كاتی قەیرانەكاندا، بە تایبەت لەو ئەزمە و تەنگژانەی ڕووبەڕووی پارچەكانی دیكەی كوردستان دەبنەوە، ئێمە دەبینین كە كاركردن لەسەر چەند ئاستێكی جیاواز چڕ دەبێتەوە. جاران تەنیا لەسەر دوو ئاستی سەرەكی كار دەكرا: ئاستی سەركردایەتیی سیاسی و ئاستی میدیا، بەڵام لە ئەزموونەكانی دواییدا، بە تایبەت لە پرسی ڕۆژئاوادا، بینیمان كە چەند ئاستێكی دیكەیش هاتنە كایەوە، كە پێشتر وەك پێویست تیشكیان نەخرابووە سەر.

ئەو ئاستە نوێیانەی كە كاریگەریی گەورەیان دروست كرد، بریتین لە «ئاستی خەڵكی شەقام» و «ئاستی دیاسپۆرا». ئاستی دیاسپۆرای كورد لە دەرەوەی وڵات گرنگییەكی یەكجار گەورەی هەیە، چونكە ئەوان لەو پایتەختانەدا دەژین كە پەرلەمانی وڵاتە بڕیاربەدەستەكانی لێیە. دیاسپۆرا دەتوانێت گوشارێكی سیاسیی ڕاستەقینە دروست بكات و لە هەمان كاتدا جۆرێك لە «ناسنامەسازی» بۆ كورد لە ناو ئەو وڵاتانەدا ئەنجام بدات، ئەمە سێگۆشەیەكی هێزی دروست كرد كە بریتی بوو لە (سەركردایەتی، میدیا و جەماوەر/دیاسپۆرا).

ئەم یەكگرتنەی ئاستە جیاوازەكان نیشانی دا كە كورد كاتێك دەتوانێت ببێتە كارەكتەرێكی كاریگەر، كە تەنیا پشت بە دروشم نەبەستێت، بەڵكو مێژوو و واقیع و بەرژەوەندییەكان بە جۆرێك گرێ بداتەوە كە خزمەت بە دۆزە گەورەكە بكات. هەرێمی كوردستان بەهۆی ئەو پێگە مێژووییەی هەیەتی، بەرپرسیارێتییەكی گەورەی كەوتووەتە سەرشان بۆ ئەوەی ببێتە ناوەند و كۆكەرەوەی ئەم وزە جیاوازانەی كورد لە هەموو پارچەكان و لە هەموو ئاستەكاندا، ئەمە سەرەتای قۆناغێكی نوێیە لە سیاسەتی كوردیدا، كە تێیدا تێگەیشتن لە هاوكێشە نێودەوڵەتییەكان و بەكارهێنانی تیۆرییەكانی وەك «سێڵف هێڵپ» دەبنە كلیلی سەركەوتن و مانەوەمان وەك نەتەوەیەكی خاوەن ناسنامە و خاوەن دۆز.

لە بەشی دووەمی وتارەكە تیشك دەخرێتە سەر ڕۆڵی ڕێكخراوە مرۆییەكان، هێزی نەرم، زمانی وێنە لە سیاسەتدا و چۆنیەتی ئاوێتەبوونی مێژوو لەگەڵ واقیعی ئێستای كورددا. كورد لە نێوان هاوكێشەی هێز و مێژوودا: خوێندنەوەیەك بۆ پێگە و ئایندەی دۆزی كورد

بەشی دووەم: زمانی وێنە و گوزارشتەكانی هێزی نەرم

لە درێژەی ئەو گۆڕانكارییانەی كە باس كران، یەكێك لە گرنگترینی ئەو ڕەهەندانەی كە لە كاتی قەیرانەكاندا، بەتایبەت لە ئەزموونی پشتگیریكردنی ڕۆژئاوای كوردستاندا دەركەوت، ڕۆڵی كاریگەری ڕێكخراوە ناحكوومی و مرۆییەكان بوو. لێرەدا دەبێت ئاماژە بە هەوڵەكانی كاك موسا ئەحمەد و ڕێكخراوە خێرخوازییەكان بكەین كە توانییان ڕەنگدانەوەیەكی گەورە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و نەتەوەیی دروست بكەن. لە زانستی سیاسەتدا، چەمكێكی زۆر گرنگ هەیە كە «جۆرج باڵاندی» گوزارشتی لێدەكات و دەڵێت: «سیاسەت بە زمانی وێنە قسە دەكات». ئەمە ڕێك ئەو شتەیە كە لە كاتی گەیاندنی هاوكارییەكان بۆ ڕۆژئاوا بینیمان، وێنەیەك كە زۆر لە قسە و دروشمە سیاسییەكان بەهێزتر بوو.

ئەوەی لە ڕێگەی دەزگا خێرخوازییەكانەوە ئەنجام درا، تەنیا پڕۆسەیەكی سادەی گەیاندنی یارمەتی نەبوو بۆ بەشێك لە نەتەوەی كورد لە پارچەیەكی دیكە، نەخێر، وێنەكە زۆر لەوە بەرفراوانتر و قووڵتر بوو. ئەم دەزگایانە، كە «دەزگای خێرخوازیی بارزانی» سەرقافڵەیان بوو، كۆمەڵێك ئەركی ستراتیژییان جێبەجێ كرد، كە پێویستە بە وردی لێیان ورد ببینەوە. ئەركی یەكەم بێگومان گەیاندنی یارمەتییە مرۆییەكان بوو، كە بەرچاوترین بەشە، بەڵام ئەركی دووەم و زۆر گرنگتر بریتی بوو لە «ناساندنی ناسنامەی كورد» و بڵاوكردنەوەی ئەم ناسنامەیە لە جیهان. ئەم دەزگایانە توانییان نیشانی بدەن كە كورد نەتەوەیەكی زیندووە و خاوەن دامەزراوەی وایە كە دەتوانێت لە كاتی تەنگژەكاندا فریای لێقەوماوان بكەوێت.

ئەركێكی دیكەی ئەم جووڵە مرۆییانە بریتی بوو لە پێكەوە گرێدانی مێژوو، واتە گرێدانەوەی مێژووی ڕابردوو بە مێژووی ئێستاوە. كاتێك دەڵێین سیاسەت بە زمانی وێنە قسە دەكات، مەبەستمان لەو دیمەنە كاریگەرانەیە كە لە كاتی تێپەڕبوونی كاروانەكاندا (ترانزێتەكان) بۆ ڕۆژئاوای كوردستان دەبینران، ئەو دیمەنانەی كە تێیدا كەسانێك بە جۆش و خرۆشەوە، یەكێك بە قڵینەیەك لەسەر ملی، یەكێك بە هاواركردن و بەرزكردنەوەی پەنجەی سەركەوتنی نیشان دەدا، لە هەمان كاتدا وێنەی ڕەحمەتی مەلا مستەفا بارزانی لەسەر كاروانەكان دەبینرا. وەك «میشێل فۆكۆ» ئاماژەی پێدەكات، ئێمە لێرەدا بە «زمانی ئیشارەت» و هێما قسەمان بۆ جیهان دەكرد، ئەم ئیشارەتانە پەیامێكی ڕوونیان تێدا بوو بۆ هەمووان كە دەڵێت: «ئێمە هەین». ئەمە ئەركێكی مێژوویی و سیاسیی زۆر گەورە بوو كە لە ڕێگەی كارێكی مرۆییەوە ئەنجام درا.

لەم ڕووداوانەدا كورد توانی دوو جۆر لە هێز تێكەڵ بكات و هاوسەنگییەكی نوێ دروست بكات: هێزی نەرم (Soft Power) و هێزی ڕەق (Hard Power). لە كاتێكدا لە ڕۆژئاوای كوردستان هێزی سەربازی (هێزی ڕەق) لە مەیداندا بوو بۆ پاراستنی خاك، لەم لاشەوە هێزی نەرم لە ڕێگەی پێنج ئاستەكەی (سەركردایەتی، میدیا، خەڵكی شەقام، دیاسپۆرا، و ڕێكخراوە مرۆییەكان) كاری دەكرد، ئەم تێكەڵبوونەی هێزی نەرم و ڕەق وای كرد، كە یەكدەنگیی كورد بە شێوەیەكی زۆر كاریگەر بگاتە هەموو جیهان، ئەمە سەلماندی كە كورد تەنیا نەتەوەیەك نییە كە شەڕ بكات، بەڵكو نەتەوەیەكە كە دەتوانێت لەسەر ئاستی دیپلۆماسی و مرۆییشدا وێنەیەكی شارستانی پێشكەش بكات.

خاڵێكی دیكەی جێگەی سەرنج كە لە كۆڕبەند و دانیشتنە نێودەوڵەتییەكانی وەك «كۆنفڕانسی ئاسایشی میونیخ»دا دەردەكەوێت، ئەوەیە كە كورد شتێكی دیكەی سەلماند، بەداخەوە زۆر جار نە دەزگا كوردییەكان و نە ناوەندە ئەكادیمییەكانیش وەك پێویست تیشك ناخەنە سەر ئەم خاڵە. «دۆناڵد ترەمپ» چەندین جار گوتوویەتی كە «كورد جەنگاوەری باشن»، بەڵام ئێمە لە میونیخ سەلماندمان كە ئێمە تەنیا جەنگاوەری باش نین، بەڵكو «دیپلۆماتكاری باشیشین». كاتێك سەركردایەتیی كورد لەوێ ئامادە دەبێت، چ لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان، چ لەسەر ئاستی ڕۆژئاوا، یان كەسایەتییەكی وەك دكتۆر بەرهەم ساڵح وەك سەرۆكی دەزگای موهاجیر و ئەوانە، ئەمانە هەمووی نیشانەی ئەوەن كە كورد خاوەن زمانێكی سیاسیی پاراو و دیپلۆماسییەكی چالاكە.

لە درێژەی خوێندنەوەمان بۆ پێگەی كورد لە هاوكێشە نێودەوڵەتییەكاندا، پێویستە لەسەر خاڵێكی جەوهەری بوەستین كە زۆر جار لەژێر سایەی دەنگی چەك و جەنگدا ون دەبێت. وەك پێشتر ئاماژەمان پێكرد، جیهان و بە تایبەت سەرۆكی ئەمریكا، دۆناڵد ترەمپ، كورد وەك «جەنگاوەری باش» دەبینن. بەڵام ڕاستییەكی دیكەش هەیە كە لە كۆڕبەندی ئاسایشی میونیخ و دیدارە باڵا نێودەوڵەتییەكاندا سەلمێنرا، ئەویش ئەوەیە كە كورد تەنیا جەنگاوەر نییە، بەڵكو «دیپلۆماتكارێكی باشیشە». ئامادەیی سەركردایەتیی كورد لەو ئاستە بەرزانەدا و بەڕێوەبردنی گفتوگۆ ئاڵۆزەكان، نیشانی دەدات كە كورد گەیشتووەتە قۆناغێك دەتوانێت بە زمانی دیپلۆماسی و عەقڵانییەت بەرگری لە بەرژەوەندییەكانی بكات.

ئەو تەحەددایەی ئەمڕۆ لە بەردەم كورددایە، ئەوەیە كە چۆن ببێتە فاكتەرێكی سەرەكی لە هاوكێشەی «سەقامگیری» لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، كورد دەبێت ئەو ڕاستییە بزانێت كە ئەگەرچی هەموو هەوڵێك دەدات بۆ ئەوەی ببێتە فاكتەری سەقامگیری، بەڵام لە هەمان كاتدا خاوەنی ئەو هێز و پێگەیەیە كە دەتوانێت ببێتە «فاكتەری ناسەقامگیری» ئەگەر مافەكانی پشتگوێ بخرێن. لە سیاسەتی ئەمریكادا دەبینین ترەمپ باس لەوە دەكات، نایەوێت ڕژێمی ئێران بگۆڕێت، یان دیموكراسی بۆ ئەو وڵاتە ببات، بەڵكو جۆرێك لە پراگماتیزم پەیڕەو دەكات. لەم جۆرە هاوكێشانەدا، كورد دەتوانێت وەك كارەكتەرێكی یەكلاكەرەوە دەربكەوێت، مێژوو پێمان دەڵێت تەنانەت سەرۆكێكی وەك جۆرج بوشیش ناچار بوو بچێتە ناو جەرگەی بیابانەكان بۆ ڕێككەوتن لەگەڵ هێزە ناوخۆییەكان (سەحوە)، چونكە ئەوان كلیلێكی گرنگی هاوكێشەی هێز بوون.

لێرەدا دەگەینە دوو چەمكی گرنگی دیكە لە زانستی سیاسی و ستراتیژیدا: «باڵانس ئۆف پاوەر» (ڕاگرتنی هاوسەنگیی هێز) و «باڵانس ئۆف پرێت» (هاوسەنگیی ترس). كاتێك سەركردایەتیی كورد پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكا ئەنجام دەدات، یان دەچێتە ناو هەر هاوپەیمانییەكی نوێوە، ئۆتۆماتیكی ئەمە كاریگەری لەسەر هاوسەنگیی هێز لە ناوچەكەدا دروست دەكات، ئەم جووڵانە بۆ لایەنێكی بەرانبەر دەبێتە جۆرێك لە مەترسی و ترس (Balance of Threat). لێهاتوویی كورد لەوەدایە كە چۆن ئەم دوو كارتە بەكار بهێنێت بۆ ئەوەی بەرژەوەندییەكانی خۆی بەدەست بهێنێت و دۆزەكەی بەرەو پێشەوە ببات، بەڵام یەكێك لە گەورەترین تەحەدداكان پەیوەستە بەوەی كە پێی دەگوترێت «ئاسایشی هەرێمایەتی» (Regional Security Complex) ئەم تیۆرییە پێنج لقی سەرەكی لەخۆ دەگرێت: ئابووری، سەربازی، سیاسی، ژینگەیی و كۆمەڵایەتی. كێشەی كورد لێرەدایە كە بەسەر چوار وڵاتی جیاوازدا دابەش بووە و زۆر جار بەرژەوەندییەكانی لەم پێنج قاڵبەدا تووشی لێككەوتن دەبن. بۆ نموونە، لەوانەیە هەرێمی كوردستان پەیوەندییەكی ئابووریی باشی لەگەڵ توركیادا هەبێت كە خزمەت بە ئابوورییەكەی بكات، بەڵام ئەمە لەوانەیە كاریگەریی نەرێنی لەسەر پەیوەندییە سیاسییەكانی پارچەیەكی دیكەی كوردستان هەبێت. یان پەیوەندییە ژینگەیی و ئاوییەكانمان لەگەڵ ئێراندا لە ئاستێكی جیاوازدا بێت. كلیلی چارەسەری ئەم تێوەگلانە تەنیا لەو دەربڕینەدایە كە گوتمان: قووڵایی ستراتیژی هەر پارچەیەك پارچەیەكی دیكەی كوردستانە و هەرێمی كوردستان پایتەختی هەموو پارچەكانی دیكەیە، بەم تێڕوانینە دەتوانرێت هاوسەنگی لە نێوان بەرژەوەندییە جیاوازەكاندا دروست بكرێت.

ئێمە ئێستا لە «قۆناغی گوزەر»داین. لە تەمەنی نەتەوەكاندا ٣٠ بۆ ٣٥ ساڵ تەمەنێكی زۆر كەمە، ئەگەر سەیری ئەورووپا بكەین، تەنانەت لە ساڵانی نەوەتەكانیشدا شەڕ و ناسەقامگیری لە ناوچەی وەك یوگۆسلاڤیا هەبوو، یان تەنانەت ئەزموونی ڕیفراندۆمی كەتالۆنیامان بینی كە چۆن مامەڵەیان لەگەڵ كرا. هەرێمی كوردستان لەم قۆناغەدا بەرەو پێش دەچێت، هەرچەندە جاروبار كۆسپ دەكەوێتە ڕێی. لێرەدا دەبێت باس لە چەمكی «نۆرماتیڤ ئینستیتوشن» (Normative Institution) یان دامەزراوەی هێمایی بكەین. بۆ نموونە، كاتێك دەبینین داواكارییەكی گشتی هەیە كە سەرۆك مەسعود بارزانی ببێتە سەرۆكی هەموو پارچەكان، ئەمە لە بۆشاییەوە نەهاتووە، بەڵكو بەهۆی بوونی دامەزراوەیەكی نۆرماتیڤ و مێژووییە كە ڕەگی لە ناو خەباتی ١٥٠ ساڵەی بنەماڵەیەك و بزووتنەوەیەكی نەتەوەییدا داكوتاوە، ئەم جۆرە دامەزراوانە كە خاوەن پرنسیپ و مێژوون، دەبنە كۆكەرەوەی نەتەوە لە كاتی تەنگژەكاندا.

لە كۆتاییدا، بەپێی ئەسنادە مێژووییەكانی بەریتانیا (١٩١٩-١٩٧٤)، یەكێك لە كێشە سەرەكییەكانی بەریتانیا و هێزە داگیركەرەكان لەگەڵ كورد ئەوە بووە كە كورد «هێزێكە لە دەسەڵاتی مەركەزی ڕادەكات»، ئەوان دەیانویست كورد ملەكەچی دەسەڵاتێكی ناوەندی بێت، بەڵام كورد هەمیشە پارێزگاری لە سەربەخۆیی و ناسنامەی خۆی كردووە. ئەگەرچی بۆ نەتەوەكانی دیكە دەوڵەت دروست كرا، بەڵام بۆ كورد دروست نەكرا، چونكە كورد ئامادە نەبوو ملەكەچی داواكارییە نادادپەروەرەكانی ئەوكاتی زلهێزەكان بێت. ئەمڕۆ بە سوودوەرگرتن لە مێژوو، بەهێزكردنی دامەزراوە نۆرماتیڤەكان و بەكارهێنانی دیپلۆماسی و زمانی وێنە، كورد لە هەموو كاتێك زیاتر لە ئامانجەكانی نزیكە، بەو مەرجەی لە هاوكێشەی «سێڵف هێڵپ» و پشت بەخۆبەستن غافڵ نەبێت و بزانێت چۆن بەرژەوەندییە كاتییەكان لە خزمەت دۆزە نەتەوەییە جێگیرەكەیدا بەكار بهێنێت.