د.شەرمین وەلی لە هەولێر: پێویستە تەكنەلۆژیای زانیاری بزوێنەرێك بێت بۆ داهێنان نەك تەنیا ئامرازێكی كات بەسەربردن

د.شەرمین وەلی  لە هەولێر:  پێویستە تەكنەلۆژیای زانیاری بزوێنەرێك بێت بۆ داهێنان نەك تەنیا ئامرازێكی كات بەسەربردن

 

 

  لە سەردەمی ئێستاماندا چەمكی تەكنەلۆژیای زانیاری، یان ئەوەی بە (IT) دەناسرێت، تەنیا وەك ئامرازێكی تەكنیكیی سادە نەماوەتەوە، بەڵكو گۆڕاوە بۆ دامەزراوەیەكی گشتگیر كە ڕێڕەوی ژیانی مرۆڤایەتی ئاراستە دەكات.

ئەگەر بە وردی لە ڕەهەندەكانی ئەم دیاردەیە بڕوانین، دەبینین تەكنەلۆژیا خاوەنی دوو ڕووی دژبەیەكە (ئەرێنی و نەرێنی). ناگونجێت و دوورە لە واقیع ئەگەر تەنیا لایەنە تاریكەكانی تەكنەلۆژیا ببینین و لایەنە گەش و پۆزەتیڤەكانی فەرامۆش بكەین. لە ڕووی ئەرێنییەوە، تەكنەلۆژیای زانیاری دەرگایەكی بێسنووری بە ڕووی فێربوون و دەستڕاگەیشتن بە زانیاریدا كردووەتەوە. ئێستا مرۆڤ دەتوانێت بە چەندین زمانی جیاواز، مەعریفەیەكی هێندە گەورە بەدەست بهێنێت كە پێشتر لە خەیاڵدا نەبووە. گەورەترین دەستكەوتی ئەم بوارە، نیشاندانی داهێنانەكانی مرۆڤە، مرۆڤی سەردەم توانیویەتی لە ڕێگەی ئەم پلاتفۆرمانەوە داهێنان و توانستە مێشكییەكانی خۆی لەسەر ئاستی جیهان نمایش بكات و سنوورە جوگرافییەكان ببەزێنێت.

ئەم نەوەیە خاوەنی بەهرەیەكە كە ئەگەر بە دروستی ئاراستە بكرێت، دەتوانێت گۆڕانكاریی گەورە دروست بكات. لێرەدا ئەركی بنەڕەتی ئەوەیە: چۆن بتوانین ئای تی (IT) بكەینە هۆكارێك بۆ دەرخستن و ئیبرازكردنی ئەم داهێنانانە. پێویستە تەكنەلۆژیا ببێتە بزوێنەرێك بۆ داهێنان (Innovation) نەك تەنیا ئامرازێكی كاتبەسەربردن.

لە بەرانبەر ئەم لایەنە گەشەدا، لایەنێكی دیكەی نەرێنی هەیە كە ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت، ئەویش پرسی «ئالوودەبوونە». ئالوودەبوون بە سۆشیال میدیا و تەكنەلۆژیا بووەتە هۆی ئەوەی بڕێكی یەكجار زۆر لە كاتی مرۆڤ بەبێ هۆكار و بەبێ دەستكەوتێكی ڕاستەقینە بەفیڕۆ بچێت. گەنجان و تاكەكان كاتێكی زۆر سەرف دەكەن، بەبێ ئەوەی هیچ «ئیزافەیەك» یان نرخێكی زیادە بخەنە سەر ژیانیان. ئەمەش وای كردووە، پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان، بە تایبەت لە ناو خێزاندا، بەرەو لاوازییەكی مەترسیدار بڕۆن.

لە ڕوانگەیەكی قووڵترەوە، ئەگەر سەیری هۆشدارییەكانی فەیلەسوف و مێژوونووسانی وەك «یۆڤاڵ نوح هەراری» بكەین، تێدەگەین مەترسییەكە لەوە گەورەترە كە تەنیا كات بەفیڕۆدان بێت. هەراری ئاماژە بەوە دەكات كە ئەگەر ئاگامان لە خۆمان نەبێت، تەكنەلۆژیای زانیاری دەمانكاتە «گیاندارێكی هاككراو». ئەمە چەمكێكی ترسناكە؛ مەبەست لێی ئەوەیە كە مرۆڤ لە بەكارهێنەری تەكنەلۆژیاوە دەگۆڕێت بۆ «كاڵا»یەكی بەر دەستی تەكنەلۆژیا. لەم دۆخەدا، نەك تۆ ئامێرەكە بەڕێوە دەبەیت، بەڵكو ئامێرەكە و سیستمە زیرەكەكان تۆ بەڕێوە دەبەن، بڕیارەكانت ئاراستە دەكەن و مامەڵەت لەگەڵ دەكەن.

كورتەی مەبەست ئەوەیە كە ئێمە پێویستە لەوە تێبگەین كە ئای تی دەبێت ئامێرێك بێت لە خزمەت ئێمەدا، نەك ئێمە ببینە ئامێرێك لە دەست ئەودا.

Top