هادی عەبدولقادر، شارەزایە لە بواری وەبەرهێنانی گەشتوگوزار لە كەرتی تایبەت و لە چەندین پڕۆژەی گەشتوگوزاری كەرتی تایبەتدا كاری كردووە و خاوەنی ئەزموونێكی پراكتیكییە. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (گەشتوگوزار. پردی پەیوەندیی نێوان كەلتوورە جیاوازەكان»، لەسەر پاشخانی ئەزموونێكی كردەیی، ئاستەنگ و گرفتەكانی كەرتی گەشتیاری لە هەرێمی كوردستانی دەستنیشان كرد و بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خستەڕوو.

زۆر سوپاسی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم بۆ ڕێكخستنی ئەم گفتوگۆ گرنگ و بایەخدارە، كە تەرخان كراوە بۆ پرسی پەرەپێدانی كەرتی گەشتوگوزار لە هەرێمی كوردستان. بێگومان ئامادەبوونی ئەم دەستەبژێرە لە ئاستی بەرپرسانی باڵا و ئەكادیمیستانی بواری گەشتیاری، نیشانەی ئەوەیە كە ئەم پرسە بووەتە ئەولەوییەتێكی نیشتمانی. خۆشحاڵم كە لێرەدا دەرفەتم بۆ ڕەخساوە تاوەكو ڕوانین و دیدگەی خۆم لەسەر ئەم كەرتە زیندووە بخەمەڕوو.

پێش ئەوەی بچمە ناو وردەكارییەكانی كەرتی گەشتیاری و لایەنە تەكنیكییەكان، پێویستە ئاماژە بە ڕووداوێكی مێژوویی و گرنگ بدەم، كە هەر ئەمڕۆ هاوكات لەگەڵ ئەم گفتوگۆیەی ئێمە، لە شاری زاخۆ ڕوو دەدات. شاری زاخۆ ئەمڕۆ ئاهەنگ دەگێڕێت بە بۆنەی وەرگرتنی نازناوی «باشترین هاندەر» لەسەر ئاستی جیهان لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی تۆپی پێ (فیفا). لێرەوە پیرۆزباییەكی گەرم لە هاندەرانی زاخۆ و خەڵكی ئەو شارە دەكەم. بەخشینی ئەم نازناوە نێودەوڵەتییە بە زاخۆ، تەنیا دەستكەوتێكی وەرزشی نییە، بەڵكو وەرچەرخانێكی نوێیە بۆ گەشتوگوزاری كوردستان. لەمەودوا كوردستان لە ناوەندە وەرزشییەكانی جیهاندا دەناسرێت و ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی وەرزشكاران و وەرزشدۆستان ئامادەییان هەبێت سەردانی كوردستان بكەن، جوانیی خەڵكەكەمان ببینن و یادەوەرییەكی شیرین لە كوردستان لە مێشكیاندا تۆمار بكەن.

لەم چوارچێوەیەدا، یەكەم پێشنیارم ئەوەیە كە لە ئێستاوە كار بكرێت بۆ پێكهێنانی «ژوورێكی تایبەت بەم ناساندنە»، ئەم ژوورە ئەركی ئەوە بێت كە گرنگی بەم بابەتە بدات و بە شێوازێكی زانستی و گەشتیاری، گەشت و سەردانەكان بۆ یانەی زاخۆ و ناوچەكە ڕێك بخات. هیوادارم شارەكانی دیكەش بەدوای زاخۆدا بێن، چونكە هەموو شارەكانمان موستەحەقی ئەم جۆرە ناساندنانەن و زاخۆ بووە دەستپێك و پێشەنگ.

گرنگترین خاڵ كە دەبێت لە پەرەپێدانی كەرتی گەشتوگوزاردا كاری لەسەر بكەین، وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارەیە: چۆن بتوانین كەلتووری كوردستان بكەین بە جیاوازترین و بەرزترین تایبەتمەندیی گەشتوگوزار لەسەر ئاستی جیهان؟

كوردستان خۆی خاوەنی كەلتوورێكی زۆر بەهێز و تایبەتە. دانیشتووانی كوردستان جیاواز لەگەڵ وڵاتانی دیكە، بە میواندۆستی و میوانپەروەری ناسراون. كاتێك كەسێكی بیانی دێتە كوردستان، یەكەم قسەی لە كاتی گەڕانەوەی بۆ وڵاتەكەی ئەوەیە كە دەڵێت: «كوردستان زۆر میواندۆست و ژینگەپارێزن». ئەم دوو سیفەتە (میواندۆستی و ژینگەپارێزی) وەك دوو وشەی جادوویی سەرنجی ئەو گەشتیارانە ڕادەكێشن كە هێشتا سەردانی كوردستانیان نەكردووە. ئەمە جێگەی دڵخۆشییە كە ئێمە خاوەنی سەرمایەیەكی مرۆیی واین كە بتوانین پشتی پێ ببەستین بۆ بەدەستهێنانی داهاتی گەشتیاری. هەر بۆ نموونە زۆر جار لە ڤیدیۆكاندا دەبینین كاتێك گەشتیارێكی بیانی دێتە كوردستان و دەچێتە چێشتخانەیەك، یان تەنانەت چێشتخانەیەكی سەر شەقام، خاوەن دووكانەكە، یان خاوەن چێشتخانەكە پارەی لێ وەرناگرێت، ڕاستە ئەمە لە ڕووی ئابوورییەوە وەك «نەمانی داهات» دەبینرێت، بەڵام لە ڕاستیدا ئەمە گەورەترین و باشترین ڕیكلامی جیهانییە بۆ كوردستان. ئەمە نیشانەی ئەوەیە خەڵكی ئێمە حەزی لە بوونی گەشتیارە و میوانەكەی خۆش دەوێت، كە ئەمە بنەڕەتیترین هۆكارە بۆ ڕاكێشانی گەشتیار، ئەم ڕەفتارە دەگەڕێتەوە بۆ پەروەردە و كەلتووری ڕەسەنی ئێمە كە لە جیهاندا بێ وێنەیە.

خاڵێكی دیكەی سەرەكی ئەوەیە: ئێمە چی بكەین تا گەشتیار بێت و كەلتوورمان بناسێت؟ وەڵامەكە لای شوێنەوارەكانە. پێویستە گرنگییەكی بێ وێنە بە شوێنەوارەكانی كوردستان بدەین، چونكە شوێنەوار تاقە هێزە بۆ ناساندنی كوردستان بە جیهان. شوێنەوار ناوەندێكە بۆ ئەوەی میوانەكە ئاشنای مێژووی ئێمە بێت و كەلتووری كوردی لە سەرەتاوە تا ئەمڕۆ ببینێت. ئێمە شوێنەواری دێرین و بەناوبانگمان لەسەر ئاستی جیهان هەیە وەك «قەڵای هەولێر: وەك ناوەندێكی شارستانیی بەردەوام، ئەشكەوتی شانەدەر: لە ناوچەی بارزان كە مێژوویەكی كءنی جیهانی هەیە. دەڤەری ڕواندز و چەندین شوێنی دیكەی شوێنەواری».

پێشنیاری من لێرەدا ئەوەیە كە ئەم شوێنانە بكرێنە ناوەندی گەشتیاریی بەرهەمهێن، دەكرێت لە نزیك ئەم شوێنانە كارگەی پیشەی دەستی دابمەزرێنرێت. بۆ نموونە:

• لە نزیك ئەشكەوتی شانەدەر، كارگەیەكی دروستكردنی «دەف» دابمەزرێت، كارگەی جلوبەرگی كوردی لە نزیك شوێنەوارەكان هەبێت.

• لە ڕواندز هانی وەبەرهێنەران بدرێت بۆ دروستكردنی كارگەی فەرشی كوردی.

ئەمانە تەنیا بۆ ناساندن نین، بەڵكو دەبنە داهاتی ناوخۆیی بۆ خەڵكی ناوچەكە و دەوروبەری شوێنەوارەكان دەكەنە ناوەندی بازرگانی. پێویستە هێڵكارییەكی بازرگانی بۆ نزیك شوێنەوارەكان بكێشرێت كە بریتی بێت لە: بازاڕی كاری دەستی، چێشتخانەی كوردی و كارگەی فۆلكلۆری، تا گەشتیار كاتێك دەچێتە ئەوێ، پارچەیەك لە كەلتوورەكەمان لەگەڵ خۆی بباتەوە.

یەكێك لەو كەموكووڕییە گەورانەی كە هەستی پێ دەكەم، نەبوونی فیستیڤاڵی گەشتیاریی جۆراوجۆرە. بۆ ئەوەی گەشتیارێك كە دێتە كوردستان هان بدرێت بۆ ماوەی ١٠ بۆ ١٥ ڕۆژ بمێنێتەوە، دەبێت بەرنامەمان هەبێت. لەم چوارچێوەیەدا پێشنیار دەكەم ساڵانە نەبێتە كەمتر لە ٢٤ فیستیڤاڵ لە شوێنە جیاجیاكانی كوردستان، واتە هەر ١٥ ڕۆژ جارێك فیستیڤاڵێك هەبێت. جۆرەكانیشی دەكرێت ئەمانە بن: «فیستیڤاڵی كۆلارە، فیستیڤاڵی هەڵپەڕكێی كوردی، فیستیڤاڵی دەف و جلی كوردی و...هتد»، ئەم فیستیڤاڵانە دەبنە هۆی ئەوەی گەشتیار جیاوازیی ئێمە لەگەڵ وڵاتانی دیكە ببینێت، هەروەها دەكرێت لە ڕێگەی ئەم چالاكییانەوە میوانی ئاستبەرز لە جیهانەوە بانگهێشت بكرێن. دەبێت دەستەی گەشتوگوزار لە ناو هەموو فیستیڤاڵێكدا شوێنی تایبەتی هەبێت بۆ ناساندنی گەشتوگوزاری كوردستان بە بیانییەكان.

خاڵێكی زۆر گرنگ كە لەم ساڵانەی دواییدا پێشكەوتنێكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە و خەڵك لێی ڕازییە، پرسی ڕێگەوبانەكانە. بۆ نموونە، ئێستا لە هەولێرەوە تا دەگەیتە سۆران، نزیكەی ٤٥ خولەك كات بۆ گەشتیار گەڕاوەتەوە، ئەم خێرایی و كوالێتییەی ڕێگەوبانانە وادەكات ناوچە گەشتیارییەكانی دەوروبەری هەولێر زیاتر گەشە بكەن. لێرەوە دەستخۆشییەكی زۆر لە سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكەم كە لەم چوار ساڵەی ڕابردوودا، گرنگییەكی تەواوەتی بە ڕێگەوبانەكان داوە، كە بڕبڕەی پشتی گەشتوگوزارە.

پەرەپێدانی گەشتوگوزار تەنیا بە بینا و ڕێگە نابێت، بەڵكو پێویستی بە مرۆڤی ڕۆشنبیر هەیە. پێویستە لە باخچەی ساوایانەوە دەست پێ بكەین و منداڵەكانمان فێری كەلتووری گەشتوگوزار بكەین و دەبێت ئاستی ڕۆشنبیری و كەلتوورییان لەگەڵدا گەورە بێت. بۆیە گرنگە لە هەموو قۆناغەكانی خوێندن تا دەگاتە زانكۆ و پەیمانگەكان، بایەخ بەم بوارە بدرێت، هەتا گەنجەكانمان ئارەزووی كاركردن و وەبەرهێنانی گەشتیارییان تێدا دروست ببێت. هەروەها پێویستە دەرچووانی پسپۆڕی گەشتوگوزار لەم شوێنانەدا دابمەزرێن و سوود لە پسپۆڕییەكەیان وەربگیرێت.

كەموكووڕییەكی دیكەی بەرچاو، نەبوونی سیمای كوردبوون و كوردستانییە لە زۆرێك لە شوێنە گەشتیارییەكاندا، زۆر گرنگە گەشتیار لەو ساتەی دەگاتە خاڵە سنوورییەكان و دەروازەكان، یەكەم شت كە دەیبینێت كەلتووری كوردی بێت، پێویستە پێشوازیكاران بە جلی كوردییەوە پێشوازی لە گەشتیار بكەن. بەداخەوە، هۆتێلە پێنج ئەستێرەكانمان زۆرجار هیچ مۆركێكی كەلتووری كوردییان پێوە دیار نییە، تەنانەت وێنەی ناو ژوورەكانیشیان هی شوێنە مێژوویی و گەشتیارییەكانی كوردستان نییە. پێویستە لە هەر هۆتێلێكدا ڕێبەری گەشتیاری هەبێت كە باسی:

• قەڵای هەولێر و قەڵای خانزاد بكات.

• ئەشكەوتی شانەدەر بناسێنێت.

• باسی كارگەكانی جلی كوردی، خواردنی كوردی و فۆلكلۆری كوردی بكات.

• زانیاری لەسەر هەڵپەڕكێ، فیستیڤاڵەكان و ناوەندە فەرهەنگییەكان بدات.

لە كۆتاییدا جەخت دەكەمەوە كە دەستەی گەشتوگوزار پێویستە كار لەسەر ئەپڵیكەیشنێكی مۆدێرن بكات، پێشتر هەندێك هەوڵ هەبوو، بەڵام بەداخەوە ئێستا نەماون. ئەپڵیكەیشن زۆر لە پەرتووك ئاسانترە، چونكە گەشتیار دەتوانێت لە وڵاتەكەی خۆیەوە لەسەر مۆبایلەكەی سەیری بكات، پێویستە ئەم ئەپڵیكەیشنە سپۆنسەر بكرێت، تا لەسەر ئاستی جیهان بناسرێت و گەشتیار پێش هاتنی زانیاریی تەواوی هەبێت.

یەكێك لە خاڵە هەرە لاوازەكان ئەوەیە كە زۆربەی گەشتیاران بێ ڕێبەر دێن و بە هۆی ئەوەوە ناتوانن تەواوی كوردستان بناسن. ئەم ڕێبەرانە تەنانەت بۆ گەشتیارانی ناوخۆی عێراقیش گرنگن، چونكە زۆربەیان نازانن كورد چ مێژوو و شوێنەوارێكی هەیە. بە جێبەجێكردنی ئەم خاڵانە، دەتوانین داهاتوویەكی گەش بۆ كەرتی گەشتوگوزار لە هەرێمی كوردستان مسۆگەر بكەین و كوردستان بكەینە ناوەندێكی جیهانیی گەشتیاری.