نەریمان گەردی، وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی گەشتوگوزاری هەولێرە و سەرۆكی كۆمەڵەی گەشتارییە و یەكێكە لە دەرچووانی بەشی گەشتیاریی زانكۆی سەڵڵاحەددین و، خاوەنی ئەزموونێكی زانستی و پراكتیكییە لە بواری كەرتی گەشتوگوزاردا. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (گەشتوگوزار. پردی پەیوەندیی نێوان كەلتوورە جیاوازەكان»، زۆر ڕاشكاوانە دەستی خستە گرفت و ئاستەنگەكانی بەردەم پەرەپێدانی گەشتیاری و، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خستە ڕوو.

 

گومان لەوەدا نییە كە هەر دانیشتن و گفتوگۆیەك كە ئامانج لێی پەرەپێدانی كەرتە ئابوورییەكان بێت، دەرەنجامی ئەرێنی و بەرهەمداری دەبێت، بەتایبەتی كاتێك بابەتەكە پەیوەست بێت بە یەكێك لە گرنگترین كۆڵەگەكان، كە ئەویش گەشتیارییە. هەڵبژاردنی ئەم بابەتە لەم كاتە هەستیارەدا نیشانەی دەرككردنە بە گرنگیی ئەم سێكتەرە وەك سەرچاوەیەكی داهاتی نیشتمانی. ئەگەرچی زۆرێك لە هاوكاران و بەشداربووان تیشكیان خستە سەر خاڵە جەوهەرییەكان، بەڵام خوێندنەوەی واقیعەكە پێویستی بە وردبوونەوەی زیاترە لە ڕۆڵی حكومەت، ژێرخان، وەبەرهێنان، پلاندانانی ستراتیژی بۆ شارەكان و گرنگتر لە هەموویان بابەتی سەرمایەی مرۆییە.

خاڵی دەستپێك كە دەبێت بە ڕاشكاوی باسی بكەین، ڕۆڵی حكومەتی هەرێمی كوردستانە، بەتایبەتی لە كابینەی نۆیەمدا، كە گۆڕانكارییەكی ڕیشەیی لە تێڕوانین بۆ كەرتی گەشتیاری دروست كردووە. ئەگەر سەیری چەند ساڵی ڕابردوو بكەین، دەبێت ددان بەو ڕاستییەدا بنێین كە گرفت و كەلێنی گەورەمان هەبوو لە ژێرخانی وڵاتدا. گەشتیاری تەنیا بریتی نییە لە بوونی سرووشتێكی جوان، یان شوێنەوار، بەڵكو گەشتیاری پیشەسازییەكی ئاڵۆزە كە پشت بە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكان دەبەستێت.

لە ڕابردوودا ڕێگەوبان و دابینكردنی ئاو و كارەبا، لەمپەری گەورە بوون لەبەردەم پەرەپێدانی كەرتی گەشتیاری، گەشتیار كاتێك ڕوو لە شوێنێك دەكات، پێویستی بە ئاسانكاریی هاتوچۆ و مانەوە هەیە، لێرەدا دەبێت بە شانازییەوە ئاماژە بەوە بدەین كە لەم كابینەیەدا هەنگاوی كردەیی زۆر گەورە نراوە. ئێستا بەشی هەرە زۆری ئەو ڕێگەوبانانەی كە شارەكان بە ناوچە گەشتیارییەكان دەبەستنەوە، كراونەتە دووساید، هاوتەریب لەگەڵ ئەوەشدا، كێشەكانی ئاو و كارەبا كە پێشتر وەك قەیران دەبینران، ئێستا تا ڕاددەیەكی زۆر لە ناوچە گەشتیارییەكاندا چارەسەر كراون و بەردەوامیش كاریان لەسەر دەكرێت.

ئەم دەستكەوتانە وایان كردووە كە ئاستی خزمەتگوزارییەكان بەرز ببێتەوە، ئەگەر نموونە بە شاری هەولێر بهێنینەوە، دەبینین بنكە گەشتیارییەكان گەیشتوونەتە ئاستێكی نێودەوڵەتی لە پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریدا، ئەو كوالێتییەی كە ئێستا پێشكەش دەكرێت، هاوشانە لەگەڵ ستانداردە جیهانییەكان و گەشتیار هەست بە ڕێز و خزمەت دەكات لە كاتی سەردانیكردنیدا.

تەوەرێكی دیكەی گرنگ بریتییە لە پرسی «وەبەرهێنان»، سەرۆكی دەستەی وەبەرهێنان ئاماژەی بەو ئاسانكارییانە دا، كە بۆ وەبەرهێنەران دەكرێت، ئەمەش كلیلی كردنەوەی دەرگاكانی گەشەسەندنە. كاتێك وەبەرهێنەر هەست بە ئاسایش و پاڵپشتیی حكومەت دەكات، سەرمایەكەی دەخاتە گەڕ، دەرەنجامی ئەم سیاسەتە لە شاری هەولێر بە ڕوونی دیارە، ئێستا كۆمەڵێك براندی جیهانی كە لە وڵاتانی پێشكەوتوو لقیان هەیە، لە هەولێر كراونەتەوە، ئەم كرانەوەیە وای كردووە ناوی هەولێر و هەرێمی كوردستان بچێتە ناو نەخشەی گەشتیاریی جیهانییەوە. بەڵگەی ئەمەش، دەستنیشانكردنی هەولێرە لەلایەن یەكێك لە گۆڤارە هەرە بەناوبانگەكانی ئەمریكا و جیهان وەك «ئارامترین شوێنی ئاسیا» بۆ ساڵی ٢٠٢٦. ئەم دەستنیشانكردنە هەروا بە سادەیی نەهاتووە، بەڵكو لەسەر بنەمای كۆمەڵێك پێوەری وردی ئەمنی، خزمەتگوزاری و ژینگەیی بووە. كاتێك گۆڤارێكی جیهانی پێشنیار بۆ خەڵك دەكات كە بەبێ هیچ ترس و گرفتێك سەردانی هەولێر بكەن، ئەمە گەورەترین ڕیكلام و بەبازاڕكردنە بۆ هەرێمەكەمان، بۆیە پێویستە ئەم دەرفەتە بقۆزینەوە و هانی وەبەرهێنەرانی بیانیی زیاتر بدەین كە بێنە ناو بازاڕی كوردستانەوە.

لەم گفتوگۆیەدا تیشك خرایە سەر بابەتی «كۆڕنیش» وەك سیمایەكی گەشتیاری. لێرەدا پێویستە دیدگەیەكی فراوانترمان هەبێت، مەرج نییە هەموو شارەكان كۆپییەكی یەكتر بن، مەرج نییە ئەگەر زاخۆ كۆڕنیشی هەبوو، هەولێر و دهۆكیش هەمان شتیان هەبێت، گەشتیاریی سەركەوتوو بریتییە لە دروستكردنی جیاوازی و تایبەتمەندی. بەڕێز سەرۆكی حكومەتیش لە پێشانگەی گەشتیاری ئاماژەی بەوە دا كە هەر ناوچەیەك دەكرێت سوودی گەشتیاریی لێ وەربگیرێت، بەڵام بە تایبەتمەندیی خۆیەوە. بۆ نموونە:

• با زاخۆ بە كۆڕنیشە دڵڕفێنەكەی بناسرێتەوە.

• دهۆك دەكرێت خاوەنی باخچەیەكی گەورەی ئاژەڵان، یان پڕۆژەی گەورەی تەلەفریك بێت، كە لە ئاستی ناوچەكە بێ وێنە بێت.

• هەولێر دەكرێت ببێتە خاوەنی گەورەترین شاری یاریی ئاوی.

• سلێمانی دەكرێت شارێكی یاریی مۆدێرن و پێشكەوتووی لێ دروست بكرێت.

ئەم دابەشكارییە وا دەكات «بازنەی گەشتیاری» دروست ببێت، واتە گەشتیار كاتێك دەچێتە زاخۆ ئەزموونێك دەبینێت، كە دەچێتە دهۆك ئەزموونێكی جیاوازتر دەبینێت، لە سلێمانی شتێكی نوێ، لە هەولێریش شتێكی جیاوازتر. ئەگەر هەموو شارەكان تەنیا كۆڕنیشیان هەبێت، گەشتیار پاڵنەری نامێنێت بۆ گەڕان لە شارێكەوە بۆ شارێكی دیكە، دروستكردنی ناسنامەی تایبەت بۆ هەر شارێك، وادەكات مانەوەی گەشتیار لە هەرێمی كوردستان درێژتر ببێتەوە و پارەی زیاتر خەرج بكات.

خاڵێكی زۆر هەستیار كە دەمەوێت بە ڕاشكاوی لەسەری بوەستم، بابەتی پێگەیاندنی كادیری مرۆییە لە بواری گەشتیاریدا. وەك دەرچوویەكی بەشی گەشتیاری و خوێندكارێكی پێشووی ئەو مامۆستا بەڕێزانەی لەم گفتوگۆیەدا لەگەڵمان ئامادەن، دەبینم كەلێنێك هەیە لە نێوان «خوێندن و بازاڕی كار».

ڕاستە لە دوو سێ ساڵی ڕابردوودا هەوڵەكان بۆ پراكتیكیكردنی وانەكان زیاتر بووە، بەڵام پێشتر و بۆ ماوەیەكی درێژ، دەرچووانی بەشە گەشتیارییەكان لە كەرتی گەشتیاری دەرەفەتی كاركردنیان نەبوو، ئێمە دەرچوومان هەبووە، بەڵام ڕێبەری گەشتیاریمان نەبووە كە بتوانێت بە سێ زمان قسە بكات و هەفتەیەك لەگەڵ گرووپێكی بیانی بمێنێتەوە و ڕێبەرییان بكات. دەرچوومان هەبووە بەڵام ئامادە نەبووە لە بەشی هاوسكیپینگ (Housekeeping) بۆ پاككردنەوە و ئامادەكردنی ژوور، یان لە ڕێستۆرانتێك وەك پێشكەشكار كار بكات.

كێشەكە لەوەدایە كە وەرگرتنی خوێندكار لەم بەشانە زۆرجار بەپێی «نمرە» بووە، نەك خواست و ئارەزوو، زۆر گرنگە وەرگرتنی خوێندكار لە كۆلێژ و پەیمانگە گەشتیارییەكان بكرێتە ئارەزوومەندانە و بەپێی حەز بێت، كاتێك خوێندكار بە حەزی خۆی دێت، گرنگی بە فێربوونی زمان دەدات، گرنگی بە ڕواڵەتی خۆی دەدات، بەشداریی خول دەكات و خۆی ماندوو دەكات، بەڵام كاتێك بە زۆر، یان بێ حەز وەردەگیرێت، تەنیا بڕوانامە وەردەگرێت و ناتوانێت ئیدارەی هۆتێلێك، یان تەنانەت بەشێكیش بكات، گەشتیاری پیشەی «خۆشەویستی و خزمەتە»، ئەگەر حەزت لێی نەبێت، سەركەوتوو نابیت.

تەوەرێكی دیكەی پەیوەست بە كادیری مرۆیی، بابەتی هەلی كار و بێكارییە. زۆرجار گلەیی ئەوە دەكرێت كە هەلی كار نییە، یان كرێكاری بیانی دەهێندرێت، بەڵام با واقیعەكە وەك خۆی ببینین، هەلی كار زۆرە، بەڵام كێشەكە لە جۆری كاركردن و تێڕوانینی گەنجی ئێمەیە بۆ كار.

ئەزموونی ئێمە لە بەڕێوەبەرایەتیی گەشتوگوزار و كۆمەڵەكان دەریدەخات كە بەشێك لە گەنجانی ئێمە ئامادە نین لە هەموو شوێنێك كار بكەن، زۆرجار كارمان بۆ دۆزیونەتەوە، بەڵام دوای چەند ڕۆژێك وازیان هێناوە، چونكە حەزیان بەو جۆرە كارە نییە، یان بە لایانەوە گونجاو نییە. بەشی زۆری داواكارییەكان بۆ «دانیشتن لەسەر كورسی» و كاری ئیدارییە، لەكاتێكدا گەشتیاری كەرتی جووڵە و خزمەتە، بەڵام نابێت ئەمە بە گشتگیر وەرگرین و بڵێین گەنجی كورد كار ناكات. نەخێر، ئێستا نموونەی زۆر جوانمان هەیە. لە شاری هەولێر ڕێستۆرانتمان هەیە كە ٧٠ بۆ ٨٠ كارمەندی هەیە و هەموویان كوردن. هۆتێلمان هەیە ٦٠ كارمەندی هەیە و زۆربەی هەرە زۆریان خەڵكی شارەكەن، ئەمە دەریدەخات كە ئەگەر ئاراستەكان ڕاست بكرێنەوە، گەنجی ئێمە توانای كاركردنی هەیە. بۆیە پێویستە زانكۆ و پەیمانگە و ئامادەییە پیشەییەكان تەركیزیان لەسەر بەرهەمهێنانی كادیرێك بێت كە ئامادەی كار بێت، نەك تەنیا هەڵگری بڕوانامە.

دەرەنجامی هەموو ئەو خاڵانەی باسمان كردن، لە ئامارەكاندا ڕەنگ دەداتەوە، ژمارەی گەشتیاران ساڵ بە ساڵ لە هەڵكشاندایە. بەپێی نوێترین ئاماری دەستەی ئاماری عێراق، شاری هەولێر پلەی یەكەمی لەسەر ئاستی عێراق گرتووە لە ژمارەی هۆتێلە پێنج ئەستێرەكاندا، كە خاوەنی ٢٥ هۆتێلی پێنج ئەستێرەیە. ئەم ژمارەیە تەنیا بینا نییە، بەڵكو دڵنیاییە. كاتێك گەشتیاری بیانی دەزانێت شارێك ٢٥ هۆتێلی پێنج ئەستێرەی تێدایە، متمانەی بۆ دروست دەبێت كە ئەم شارە ئارامە و خزمەتگوزاریی تێدایە.

بووژانەوەی كەرتی گەشتیاری تەنیا سوودی بۆ خاوەن هۆتێل و حكومەت نییە، بەڵكو كاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر هەموو چین و توێژێك هەیە. كاتێك گەشتیار دێت، شۆفێری تەكسی و دەستگێڕێكی سەرشەقام سوودمەند دەبن، بەنزینخانە كار دەكات، تەنانەت ئەگەر حكومەت باجیش وەرنەگرێت (كە وەری دەگرێت)، بەڵام بە ناڕاستەوخۆ لە جووڵەی بازاڕدا سوودمەند دەبێت. بۆ نموونە ئەو ١٦٩٠ بنكە گەشتیارییەی كە مۆڵەتیان هەیە لە هەولێر، هەموویان پارەی ئاو و كارەبا و ڕسوومات دەدەنە حكومەت، هەرچەندە بارگرانیی خەرجییەكان هەیە و دەكرێت چاوخشاندنەوەی پێدا بكرێت، بەڵام بە گشتی سووڕی ئابووری لە بەرژەوەندیی هەموواندا دەسووڕێتەوە.

لە كۆتاییدا، دەتوانین بڵێین هەرێمی كوردستان لەسەر ڕێچكەیەكی دروستە بۆ ئەوەی ببێتە ناوەندێكی گرنگی گەشتیاری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەڵام پاراستنی ئەم پێشكەوتنە پێویستی بە هەماهەنگیی بەردەوامی نێوان حكومەت و كەرتی تایبەت هەیە، لەم چوار چێوەیەدا ئەم پێشنیارانە دەخەمەڕوو:

• پێشنیار دەكەین وەرگرتنی خوێندكاران لە بەشە گەشتیارییەكانی (زانكۆ و پەیمانگاكان) لەسەر بنەمای چاوپێكەوتن و ئارەزوو بێت، نەك تەنیا كۆنمرە.

• پڕۆگرامەكانی خوێندن پێویستە ٧٠٪ی بكرێنە پراكتیكی. وانەكانی وەك «ئەتەكێتی كاركردن، هاوسكیپینگ، پێشوازی» بە شێوەی مەیدانی لە هۆتێلەكاندا بخوێندرێن.

• دەستەی گەشتوگوزار بە هەماهەنگی لەگەڵ پارێزگاكان، ناسنامەی گەشتیاری بۆ هەر شارێك دیاری بكات.

• درێژەدان بە سیاسەتی ئاسانكاری بۆ وەبەرهێنەرانی بیانی و ناوخۆیی، بەتایبەت ئەوانەی كە براندی جیهانی دەهێننە ناو هەرێم، چونكە ئەوان دەبنە هۆی بەرزكردنەوەی متمانەی نێودەوڵەتی بە كوردستان.

• بۆ ئەوەی كەرتی تایبەت تووشی داڕمان نەبێت، پێشنیار دەكرێت حكومەت پێداچوونەوە بە نرخەكانی ئاو و كارەبا و باج بۆ پڕۆژە گەشتیارییەكان بكات، یان داشكاندنی تایبەتییان بۆ بكرێت لە بەرانبەر دامەزراندنی ژمارەیەكی دیاریكراو لە دەستی كاری ناوخۆیی.