گەشتیاری لە دنیای ئەمڕۆدا بە یەكێك لە گرنگترین سەرچاوەكانی داهاتی نیشتمانی دادەنرێت و زۆرێك لە وڵاتان وەك «نەوتی نوێ» مامەڵەی لەگەڵ دەكەن. هەرێمی كوردستان، بەتایبەتی ناوچەی بادینان و دهۆك، بەهۆی هەڵكەوتەی جوگرافی و سرووشتی دڵڕفێن، شوێنەوارە مێژووییەكان و پێشكەوتنی كەرتی تەندروستی، خاوەنی هەموو ئەو بنەمایانەیە كە دەكرێت بیكەنە جەمسەرێكی گەشتیاریی گرنگ لەسەر ئاستی عێراق و ناوچەكە. بەڵام كاتێك بە وردی لە واقیعی كەرتی گەشتیاری دەڕوانین، دەبینین كەلێنێكی گەورە لە نێوان ئەو «توانای شاراوە و واقیعی ئێستا»دا هەیە، كە كاریگەرییان لەسەر كەمبوونەوەی ژمارەی گەشتیاران هەیە. لێرەدا بەپوختی باسی هەندێكیان دەكەم.

یەكەم وێستگەی هەر گەشتیارێك كاتێك ڕوو لە هەرێمی كوردستان دەكات، بازگەكانن لە زانستی گەشتیاریدا، یەكەمین كاریگەری (First Impression) ڕۆڵێكی یەكلاكەرەوە دەبینێت، لەوەی ئایا گەشتیارەكە جارێكی دیكە دەگەڕێتەوە، یان نا؟ بەداخەوە بەپێی بەدواداچوونەكان و سكاڵای خاوەن هۆتێل و كۆمپانیا گەشتیارییەكان، بازگەكان بوونەتە خاڵی لاوازی كەرتی گەشتیاری لە ناوچەكەدا. كاتێك گەشتیارێك لە ناوەڕاست، یان خوارووی عێراقەوە دێت، چاوەڕوانی پێشوازییەكی گەرم و ئاسانكاری دەكات، بەڵام ئەوەی ڕوودەدات زۆرجار پێچەوانەكەیەتی. مانەوە بۆ ماوەی چوار پێنج كاتژمێر تەنیا بۆ وەرگرتنی مۆڵەتی مانەوە (ئیقامە)، وەرگرتنی ناسنامە (هەویە) و مامەڵەكردن بە شێوازێكی وشك، وای كردووە گەشتیار هەست بە نامۆیی و بێڕێزی بكات. ئەم ڕێكارانە بەتایبەت بۆ خەڵكانی بەتەمەن و نەخۆش و خێزانەكان بارگرانییەكی گەورەیە. گەشتیار دێت بۆ ئەوەی كاتێكی خۆش بەسەر ببات و پارە خەرج بكات، نەك لە سەرەتای گەشتەكەیدا تووشی ماندووبوون و بێزاری ببێت. ئەم دۆخە وای كردووە كە زۆربەی گەشتیاران ڕوو لە سەنتەری شارەكان نەكەن، یان هەر لە بنەڕەتدا بڕیار بدەن نەگەڕێنەوە بۆ ناوچەكە.

هیچ كەسێك نكۆڵی لە گرنگیی سەقامگیری و ئەمنییەت ناكات، چونكە بەبێ بوونی ژینگەیەكی ئارام، گەشتیاری بوونی نابێت. بەڵام پرسیارە جەوهەرییەكە ئەوەیە: ئایا دەبێت ئەمنییەت لەسەر حیسابی ئابووری و بژێوی خەڵك بێت؟.

پاراستنی ئەمنییەتی شارەكان ئەركی دەزگا ئەمنییەكانە، بەڵام ئەم ئەركە دەبێت بە شێوازێكی پڕۆفیشناڵانە ئەنجام بدرێت، كە زیان بە جووڵەی بازاڕ و گەشتیاری نەگەیەنێت. كاتێك هۆتێلەكان چۆڵ دەبن و بازاڕ دەوەستێت، بێكاری زیاد دەكات و داهاتی شارەكە كەم دەبێتەوە. لێرەدا دەبێت تێبگەین كە ئاسایشی ئابووری بەشێكە لە ئاسایشی نیشتمانی. ئەگەر خەڵك بێكار بێت و داهات نەبێت، سەقامگیریی كۆمەڵایەتیش دەكەوێتە مەترسییەوە. بۆیە پێویستە هاوسەنگییەك دروست بكرێت. دەكرێت ڕێكارە ئەمنییەكان هەبن، بەڵام بە میكانیزمێكی خێرا، مۆدێرن و ڕێز بگیرێت لە كەرامەتی گەشتیار.

بۆ تێپەڕاندنی ئەم قەیرانە، پێویستە لایەنە پەیوەندیدارەكان چاوخشاندنەوە بە ڕێكارەكانی مۆڵەتی نیشتەجێبوون (ئیقامە) و هاتنە ژوورەوەدا بكەن. ناكرێت پیاوێكی بەتەمەنی ٥٠ یان ٦٠ ساڵان، كە هاووڵاتییەكی عێراقییە، چەندین كاتژمێر لە بازگە ڕابگیرێت بۆ پڕكردنەوەی فۆڕمێك. پێشنیار دەكەم:

1- هەڵگرتنی مەرجی ئیقامە بۆ كەسانی سەرووی تەمەن ٤٠ یان ٤٥ ساڵ، وەك ڕێزێك بۆ تەمەنیان و ئاسانكاری بۆ خێزانەكان.

٢. زیادكردنی كارمەندان و ستافی بازگەكان لە ڕۆژانی پشوو و قەرەباڵغیدا بۆ كەمكردنەوەی كاتی چاوەڕوانی.

٣. بەكارهێنانی تەكنەلۆژیا و سیستەمی ئەلیكترۆنی بۆ تۆماركردنی ناوی گەشتیاران پێشوەختە، تاوەكو لە بازگەكاندا كات بەفیڕۆ نەچێت.

٤. گۆڕینی كەلتووری مامەڵەكردن لە بازگەكاندا بە شێوەیەك كە گەشتیار هەست بكات میوانە نەك گومانلێكراو.

هەرێمی كوردستان تەنیا شوێنی گەشتیاریی سرووشتی و هاوینە هەوار نییە، بەڵكو خاوەنی پۆتێنشیاڵێكی بەهێزە لە بوارەكانی گەشتیاریی پزیشكی و گەشتیاریی شوێنەواری.

لە بواری پزیشكیدا، شارەكانی هەرێم و بەتایبەت دهۆك، خاوەنی پزیشكی پسپۆڕ و نەخۆشخانەی پێشكەوتوون، بەتایبەت لە بواری جوانكاری و چاندنەوەی قژ. خەڵكێكی زۆر لە شارەكانی دیكەی عێراقەوە ئامادەن بۆ چارەسەر ڕوو لەم ناوچانە بكەن، بەڵام كاتێك ڕووبەڕووی ئاستەنگی بازگەكان دەبنەوە، ناچار دەبن ڕوو لە بەغدا، یان وڵاتانی دراوسێ بكەن. ئەمەش واتە لەدەستدانی سەرمایەیەكی زەبەلاح كە دەكرێت بڕژێتە ناو بازاڕی هەرێمەوە. لە لایەكی دیكەوە، بوونی شوێنەواری مێژوویی و ئایینی وەك «ئەشكەوتی شانەدەر، پەرستگای لالش، قوببە و شوێنەوارەكانی ئامێدی و زاخۆ»، دەرفەتێكی زێڕینن بۆ ڕاكێشانی گەشتیاری كەلتووری و شوێنەواری، بەڵام ئەمانە هەمووی بێسوود دەبن، ئەگەر گەشتیار نەتوانێت بە ئاسانی بگاتە ناوچەكە.

كەرتی گەشتیاری لە هەرێمی كوردستان لەبەردەم دووڕێیانێكدایە، یان ئەوەتا بەردەوام دەبین لەسەر ئەم ڕێكارە تەقلیدی و وشكانەی كە دەبنە هۆی چۆڵبوونی هۆتێلەكان و پووكانەوەی بازاڕ، یان ئەوەتا دەسەڵاتی ئەمنی و ئیداری بە دیدگایەكی كراوەترەوە دەڕواننە داهات و ئابووریی شارەكان. بەراوردكردنی جووڵەی گەشتیاری لە نێوان شارەكان، بۆ نموونە هەولێر و دهۆك، دەریدەخات كە هەر شوێنێك ئاسانكاری تێدا بێت، بووژانەوەی تێدایە.

دهۆك و ناوچەكانی دیكەی هەرێم زۆر دەوڵەمەندن بە هەموو جۆرەكانی گەشتیاری، بەڵام ئاسانكاری كلیلی كردنەوەی دەرگای ئەم گەنجینەیەیە. ئەگەر بەخێرایی چارەسەری كێشەی بازگەكان نەكرێت و میكانیزمێكی سەردەمییانە بۆ هاتنی گەشتیاران دانەنرێت، ئەوا جوانترین سرووشت و باشترین هۆتێلەكانیش ناتوانن قەرەبووی ئەو دڵشكاندنە بكەنەوە كە گەشتیار لە دەروازەی شارەكاندا تووشی دەبن.