چیا ئەمین، بەڕێوەبەری گشتیی گەشتوگوزاری ئیدارەی سەربەخۆ زاخۆیە و، لە ماوەی ئەو چەند ساڵەی وەك ئیدارەیەكی سەرخۆ ڕاگەیەندراوە، زاخۆ لە هەموو سێكتەرە جیاوازەكاندا بە شێوەیەكی گشتی وەرچەرخانی گەورەی بە خۆیەوە بینیوە، بەڵام لەسەر ئاستی سێكتەری گەشتوگوزار ئێستا بووەتە جوانترین شاری گەشتیاری لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان و عێراق. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (گەشتوگوزار . پردی پەیوەندیی نێوان كەلتوورە جیاوازەكان)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و بۆچوون و پێشنیارەكانی خۆی خستە ڕوو.

 

سەرەتا زۆر سوپاس بۆ بازنەی گفتوگۆی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی مەكتەبی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان، بۆ ڕێكخستنی ئەم گفتوگۆیە لەسەر ئەم پرسە گرنگە، كە گفتوگۆكردنە لەسەر سێكتەری گەشتیاری، هەروەها زۆر خۆشحاڵم لەگەڵ ئەم بەڕێزانە لەم گفتوگۆیەدا بەشدارم، كە هەم لە ئاستی باڵای بەرپرسیاریەتی و هەمیش پسپۆڕ و تایبەتمەندن لە سێكتەری گەشتیاریدا، لەمەش زیاتر حەزم دەكرد بە ڕاستەوخۆ لەگەڵتان ئامادە بم، بەڵام بە هۆی پابەندییەكەوە كە بۆم دروست بوو، نەمتوانی بێمە هەولێر و بەشدار بم، بەڵام دیسان خۆشحاڵم كە بە ڕێگەی ئۆنڵاین بەشداریتان لەگەڵ دەكەم.

ئەمڕۆ كە ئێمە لێرە ئەم گفتوگۆیە دەكەین، شاری زاخۆ ئامادەكاری بۆ سازدانی ئاهەنگێكی گەورە دەكات، بۆیە دەمەوێت ئەمە بكەمە دەرفەت و پێش هەموو شت پیرۆزبایی لە شاری زاخۆ بكەم، كە لەسەر ئاستی جیهان وەك باشترین شاری هاندەری وەرزشی دەستنیشان كرا، بەڕاستی ئەمە جێگەی شانازییە بۆ هەموو نەتەوەی كورد و عێراق، بە دیتنی من ئەمە باشترین ماركیتینگە بۆ هەرێمی كوردستان كە ئەمڕۆ هاندەرانی زاخۆ بوونە جێگەی فەخر و شانازی بۆ هەموو گەلی كوردستان و بەمەش توانییان دەستكەوتێكی گەورە بۆ هەرێمی كوردستان لەسەر ئاستی جیهان بەدەست بهێنن. ئەم دەستكەوتە جیهانییە، ئیلهامبەخشە بۆ ئەوەی لەسەر چەمكێكی قووڵتر بوەستین، ئەویش چەمكی «گەشتوگوزار وەك پردی نێوان كەلتوورە جیاوازەكان».

 وەرزش، زمانی هاوبەشی جیهان و دەروازەی گەشتیارییە

كاتێك هاندەرانی زاخۆ دەبنە جێگەی سەرنجی میدیا جیهانییەكان، ئەمە پەیامێكی ناڕاستەوخۆ دەداتە دەرەوە: «لێرە ژیان هەیە، لێرە خەڵكێك هەن پڕن لە وزە، خۆشەویستی و شارستانیەت». ئەمە كرۆكی گەشتوگوزاری وەرزشییە. ئەگەر ئێمە وەرزش لە ئاستێكی پێشكەوتوودا وەك هۆكارێك بۆ ناساندن ببینین، ئەوا دەبێتە دەروازەیەك بۆ ڕاكێشانی گەشتیار. ئەو كەسەی لە ئەوروپا، یان وڵاتانی دراوسێ دەبینن كە لە شارێكی وەك زاخۆ كەشێكی وا هەیە، پرسیار دەكەن: ئەم شارە چییە؟ خەڵكەكەی كێن؟ ئەم پرسیارانە سەرەتای دروستبوونی ئارەزووی گەشتكردنن.

ناساندنی گەلی كورد و هەرێمی كوردستان بە هەموو جیهان لە ڕێگەی ئەم دەستكەوتانەوە، دەنگدانەوەیەكی گەورەی دەبێت. ئەم ناساندنە تەنیا بریتی نییە لە نیشاندانی دیمەنێك، بەڵكو بریتییە لە ناساندنی كەلتووری كوردی، جلوبەرگ، خواردن و بەها بەرزەكانی میوانداری. ئەمڕۆ زاخۆ بووەتە سەرمەشقێك كە دەتوانێت ببێتە فاكتەرێك بۆ ڕاكێشانی سەرنجی گەشتیاران لە سەرانسەری جیهانەوە بۆ كوردستان.

 كارنامەی كابینەی نۆیەم، وەرچەرخان لە ئابوورییەوە بۆ گەشتوگوزار

ئەم پێشكەوتنەی ئەمڕۆ لە زاخۆ و ناوچەكانی دیكەی كوردستان دەیبینین، هەروا بە ڕێكەوت دروست نەبووە، بەڵكو دەرەنجامی پلان و ستراتیژێكی وردی حكوومییە. لە بەرنامەی كاری كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا، بە ڕوونی جەخت لەوە كراوەتەوە كە دەبێت هاوشانی كەرتەكانی دیكەی وزە و بازرگانی، سەرچاوەكانی داهات هەمەچەشن بكرێن. هەر بۆیە بایەخدانێكی زۆر گەورە بە سێكتەری گەشتوگوزار دراوە، تاوەكو ڕۆڵێكی گەورە و گرنگ بگێڕێت و ببێتە دەروازەیەك بۆ بووژانەوەی ژێرخانی ئابووریی كوردستان.

ئەمڕۆ گەشتوگوزار لەم مەیدانەدا دەبێتە خزمەتێكی سەرەكی لەسەر ئاستی زیادكردنی داهات و ڕەخساندنی هەلی كار بۆ گەنجەكانمان، هەر گەشتیارێك كە دێتە كوردستان، مانای جووڵاندنی بازاڕ، هۆتێل، ڕێستۆرانت، گواستنەوە و پیشە دەستییەكانە.

 زاخۆ وەك نموونەی زیندووی سەركەوتن

ئەگەر سەیری ئەزموونی ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ بكەین، بەتایبەت لە چوار ساڵی تەمەنی ئەم ئیدارەیە و لە چوارچێوەی ئەو كارنامەیەی كە جەنابی سەرۆكی حكومەت پێداگری لەسەر دەكات، دەبینین گۆڕانكارییەكی ڕیشەیی ڕووی داوە. زاخۆ لە شارێكی سنوورییەوە بۆ پەڕینەوە لە سنوور گۆڕاوە بۆ شارێكی مانەوە و گەشتیاری، پڕۆژەی كۆرنیشی زاخۆ و نۆژەنكردنەوەی دەوروبەری پردی دەلال، تەنیا پڕۆژەی ئەندازیاری نین، بەڵكو پڕۆژەی كەلتووری و كۆمەڵایەتین.

ئەم پڕۆژانە وایان كردووە كە وڵاتێك شانازی بەوەوە بكات كە خاوەنی ژینگەیەكی پێشكەوتووە لە ڕووی بیناسازی و بابەتی پێكەوەژیانەوە، ئەمە جێگەی دڵخۆشییە، چونكە پێشتر ڕەنگە ئەو دەرفەتە نەڕەخسابێت كە حكومەتی هەرێمی كوردستان و خەڵكی كوردستان بتوانن بە ڕەنگێكی وا جوان دەركەون، بەڵام ئێستا ئێمە دەتوانین بە شانازییەوە ئەم كەلتوورە لەگەڵ كەلتووری وڵاتانی دیكە تێكەڵ بكەین.

 چیرۆكی دەرهێنەرە توركەكە، چۆن گەشتوگوزار زیهنییەت دەگۆڕێت؟

یەكێك لە جوانترین نموونەكان كە دەیسەلمێنێت گەشتوگوزار پردی نێوان كەلتوورەكانە و دوژمنكاری دەتوێنێتەوە، چیرۆكی ئەو دەرهێنەرە سینەماییەی وڵاتی توركیایە كە دەمەوێت لێرەدا باسی بكەم.

پێش نزیكەی ١٠ ساڵ، ئەو دەرهێنەرە گوتی: «پێشتر وا تێگەیشتبووین كە خەڵكی ئەم دەڤەرە (كوردستان) زۆر ڕەگەزپەرستن و تەنیا بڕوایان بە چەك و شەڕ هەیە». ئەمە ئەو وێنە شێوێندراوە بوو كە میدیاكانی توركیا و ناوچەكە لەسەر كوردیان دروست كردبوو، بەڵام دوای ئەوەی ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ دروست بوو و گۆڕانكارییەكان ڕوویان دا، هەمان دەرهێنەر سەردانی زاخۆی كردبوو، ئەمجارەیان قسەكانی بە تەواوی جیاواز بوون، ئەو پێی گوتم: «میدیاكانی توركیا بە جۆرێك باس لە هەرێمی كوردستان دەكەن كە هەموو شتێك لێرە هەر شەڕ و ئاژاوەیە، بەڵام دوای ئەوەی هاتم و ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆم بینی، ڕاستەوخۆ مامەڵەم لەگەڵ خەڵكی كوردستان كرد و سەردانی شوێنە گەشتیارییەكانم كرد، ١٨٠ پلە تێڕوانینی من پێچەوانە بووەتەوە.»

ئەم گۆڕانكارییە دراماتیكییە لە بیركردنەوەی كەسێكدا، هێزی ڕاستەقینەی گەشتوگوزار دەردەخات. كاتێك گەشتیار دێت و بە چاوی خۆی ئاشتی و ئاوەدانی و و میوانداری دەبینێت، هەموو ئەو پڕوپاگەندانەی ساڵانێكە لە دژی كورد دەكرێن، پووچەڵ دەبنەوە. گەشتوگوزار باشترین دیپلۆماتكارە بۆ سڕینەوەی ڕق و دروستكردنی پردی خۆشەویستی.

 گرنگیی ماركێتینگی نێودەوڵەتی، وانەیەك لە پێشانگەی بەرلین

لەگەڵ هەموو ئەو پێشكەوتنانەدا، هێشتا ئالنگاریی گەورەمان لەبەردەمدایە، ئێمە لە كۆتایی ساڵی ٢٠٢٥داین، و ئامانجمان ئەوەیە ئاستی گەشتیاریی بیانی بەرز بكەینەوە. هاتنی گەشتیاری ناوخۆیی و عێراقی زۆر گرنگە و بڕبڕەی پشتی كەرتی گەشتوگوزارە، بەڵام گەشتیاری بیانی ئەو ئامانجە ستراتیژییەیە كە دەبێتە هۆی ناساندنی ناسنامەی میللەتەكەمان بە جیهان و هێنانی دراوی بیانی بۆ ناو ئابووری وڵات.

لێرەدا دەبێت بە ڕاشكاوی باس لەو كەموكورتییانە بكەین، كە پێویستە چارەسەر بكرێن. ئەگەر نموونەیەك بێنینەوە، لە پێشانگەی نێودەوڵەتیی گەشتوگوزار لە بەرلین «ITB Berlin» كە گەورەترین پێشانگەی جیهانە، نزیكەی ١٩٠ وڵات بەشدار بوون، زۆر وڵات هەبوون ڕەنگە لە وڵاتانی ئەفریقاش بن كە ژێرخان و سەرچاوەكانیان زۆر كەمتر بێت لە ئێمە، بەڵام ستاندی خۆیان هەبوو و كەلتووری خۆیان نمایش دەكرد، تەنانەت عێراق و شاری بەسرەش بەشدار بوون، بەڵام بەداخەوە هەرێمی كوردستان بە فەرمی و بە ستاندێكی سەربەخۆ بەشدار نەبوو.

ئەمە جێگەی داخە، چونكە ئێمە خاوەنی دەوڵەمەندترین خاكین لە ڕووی سرووشت، شوێنەوار و فرەچەشنی گەشتوگوزارەوە، دڵنیام باشترین بەڵگە بۆ ئەوەی ببینە دەروازەیەك بۆ تێكەڵبوونی كەلتوور، بەشداریكردنە لەم جۆرە پێشانگەیانە. پێویستە حكومەتی هەرێمی كوردستان لە قۆناغی داهاتوودا بەشدارییەكی كاراتر لەلایەنی بابەتی ماركێتینگەوە ئەنجام بدات، ئێمە دەبێت بچینە ناو جەرگەی بازاڕە جیهانییەكان و بە دەنگی بەرز بڵێین: «كوردستان شوێنێكە شایەنی بینینە». وەبەرهێنان لە بەشداریی پێشانگە نێودەوڵەتییەكاندا، وەبەرهێنانە لە ئایندەی وڵات.

 سەقامگیریی ئەمنی، سەرمایەی نەبڕاوەی كوردستان

لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، كە ناوچەیەكە پڕ لە ئاڵۆزی، شەڕ و ململانێ، هەرێمی كوردستان وەك «دوورگەی ئارامی» دەردەكەوێت. لەم بارودۆخە زۆر سەختەی ناوچەكەدا كە بووەتە جەرگەی شەڕ و ئاژاوە، شایەنی ئەوەیە كە ستایشی ئەو سەقامگیرییە بكەین كە لە كوردستان فەراهەم كراوە. ئەم ئەمنییەتەی لە هەرێمی كوردستان هەیە، وا نیشان دەدات كە ئێمە دەشێین ببینە سیمبوولی گەلێك لەو وڵاتانەی كە بە سەدان ساڵە سەربەخۆیی خۆیان وەرگرتووە، بەڵام هێشتا كێشەی ئەمنییان هەیە.

ئەمڕۆ بە خۆشحاڵییەوە هەرێمی كوردستان، بەتایبەت لە ڕووی گەشتوگوزارییەوە، گەیشتووەتە چوارچێوەیەكی نێودەوڵەتی و پۆلێنكردنێكی باش بووە بۆ هەرێمی كوردستان و دەستنیشانكردنی ئەوەی كە ئێمە دەشێین بە دروستی ببینە ئەو مەڵبەند و شوێنە گەشتوگوزارییەی كە پاشەڕۆژێكی باشترمان هەبێت. گەشتیار كاتێك بڕیاری گەشت دەدات، یەكەم مەرجی سەلامەتییە، كوردستانیش ئەم مەرجەی بە باشترین شێوە دابین كردووە.

 ئاسۆی داهاتوو؛ زاخۆ وەك دەروازەی سنووری و كەلتووری

سنووری ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ كە دەكەوێتە سەر سنووری وڵاتی توركیا، پێگەیەكی ستراتیژیی بێوێنەی هەیە، توركیا خۆی یەكێكە لە وڵاتە هەرە پێشەنگەكان لە بواری گەشتوگوزاردا، ئەوەی جێگەی شانازییە ئەوەیە كە هاوكێشەكە خەریكە پێچەوانە دەبێتەوە، یان لانیكەم هاوسەنگ دەبێتەوە، پار بۆ ئاهەنگەكانی سەری ساڵ ڕێژەیەكی زۆر باشی گەشتیاری توركیا سەردانی زاخۆیان كرد، ئەمە بە بەرەوپێشوەچوونێكی زۆر باش لەقەڵەم دەدرێت، چونكە هەمیشە كورد چووە بۆ توركیا بۆ گەشت، بەڵام ئێستا ئەوان دێن بۆ ئێرە، ئەمە نیشانەی ئەوەیە كە پڕۆژەكان، سەقامگیری و جوانیی ناوچەكە بوونەتە جێگەی سەرنجی دراوسێكانیشمان.

لە كۆتاییدا، دەبێت بڵێین: سەركەوتنی زاخۆ لە بواری وەرزشدا، تەنیا سەرەتایەكە، پەیامی ئێمە ئەوەیە كە وەرزش، گەشتوگوزار و كەلتوور، سێكوچكەیەكن كە دەتوانن وێنەی هەرێمی كوردستان لە جیهاندا بگۆڕن. قۆناغی داهاتوو دەبێت قۆناغی پشتبەستن بێت بە توانای گەشتیاری بیانی و كردنەوەی دەرگاكانمان بەڕووی جیهاندا.

ئێمە خاوەنی سرووشتێكی دڵڕفێن، مێژووییەكی دێرین و گەلێكی میواندۆستین، تەنیا ئەوەمان پێویستە كە لەڕووی ماركێتینگ و ناساندنەوە، شانبەشانی وڵاتانی پێشكەوتوو هەنگاو بنێین. با ئەم سەركەوتنەی هاندەرانی یانەی زاخۆ بكەینە هەوێنی زیاتر كاركردن بۆ ئەوەی هەرێمی كوردستان بكەینە نموونەیەكی باڵای پێكەوەژیان و مەڵبەندێكی جیهانی بۆ گەشتیاران. گەشتوگوزار پردە و ئێمە ئەندازیاری ئەو پردەین، با بە باشترین شێوە بونیادی بنێین، تا هەموو جیهان بتوانێت لەسەری بپەڕێتەوە و جوانییەكانی كوردستان ببینێت.