ئامانجی سەرەكی زانكۆكان و توێژینەوە زانستییەكان ئەوەیە كە ببنە چارەسەركەری كێشە و داڕێژەری سیاسەت بۆ كۆمەڵگە، بەڵام پرسیارە گرنگەكە ئەوەیە: ئایا توێژینەوە زانستییەكانمان بەرەو كوێ دەچن؟ بەداخەوە زانكۆكانی كوردستان لە ئێستادا زیاتر بەرەو جۆرێك لە توێژینەوە دەڕۆن، كە ئامانجی تەنیا بەرزكردنەوەی پلەی زانستی و ڕاپەڕاندنی كارێكی فەرمانییە، نەك گەیشتن بە ئەنجامێكی پراكتیكی و چارەسەركردنی كێشەیەكی نیشتمانی. هێشتا ڕێژەیەكی زۆر بەرز لە توێژینەوەكان «توێژینەوە بۆ توێژینەوە»ن، نەك بۆ چارەسەركردنی كێشەیەكی ڕاستەقینە.

لەسەر ئاستی وەزارەتی خوێندنی باڵا، هەوڵ هەیە بۆ ئەوەی توێژینەوە زانستییەكان گرێبدرێن بە كێشە ئابووری، كۆمەڵایەتی، سیاسی و جوگرافییەكان، بەتایبەتی سنوورەكانی هەرێمی كوردستانەوە. ئەمە هەنگاوێكی گرنگە، بەڵام پێویستی بە هێزپێدانێكی زیاتر هەیە. هەروەها بۆ ئەوەی توێژینەوە زانستییەكان ببنە سەرچاوەیەكی كاریگەر بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی هەرێم، پێویستە لەسەر ئاستی هەموو زانكۆكان چەند بڕیارێكی یەكلاكەرەوە بدرێت:

• دەبێت هەڵسەنگاندنی ئەو توێژینەوانەی كێشەیەك چارەسەر دەكەن و كاریگەریی پڕاكتیكییان هەیە، بەرزتر بێت و جیاوازییەك لە پاداشتكردن و دەستخۆشی لێكردنیاندا هەبێت.

• مەرج دابنرێت بۆ ئەوەی پڕۆژەكانی دەرچوون، نامەی ماستەر و تێزی دكتۆرا بە شێوەیەكی بنەڕەتی گرێدراوی كێشە و پێداویستییەكانی هەرێمی كوردستان بن (وەك نموونەی كۆلێژی كارگێڕی و ئابووری پێشوو).

• زۆربەی ئەو توێژینەوانەی چارەسەركەرن و دەچنە بواری پڕاكتیكەوە، پێویستیان بە خەرجی و توانای دارایی باش هەیە. دەبێت لەسەر ئاستی وەزارەت تەرخانكردنی دارایی تایبەت بۆ ئەم توێژینەوانە بكرێت، چونكە توێژینەوە تیۆرییەكان ئاسانترن و خەرجیی كەمیان دەوێت.

بۆ ئەوەی ژیانمان بكەینە سەرچاوە بۆ ئەوەی زانكۆ بێتە «وەرشەیەكی بەرهەمدار» و بتوانێت كادری بەتوانا بۆ بازاڕی كار دروست بكات، كە ئەمە پڕۆسەیەكی درێژخایەنە و وەزارەت هەنگاوی بۆ ناوە تا زانكۆكان بگۆڕدرێن و توانای دەرچووەكانیان زیاتر بكرێت، بۆ ئەوەی لە بازاڕی كاردا جێگەیان ببێتەوە و بتوانن كێبڕكێ لەگەڵ زانكۆكانی ناوچەكە و جیهاندا بكەن. خاوەنكارەكان ئێستا بە دوای ئەو كادرانەدا دەگەڕێن كە توانای پڕاكتیكی باشیان هەیە بۆ خزمەتكردنی كاریان، نەك تەنیا دەرچووی كام زانكۆ بن.

بۆ بەهێزكردنی كوالێتیی دەرچوومان، دەبێت سەرنج بخرێتە سەر پڕاكتیك. دامەزراندنی زانكۆی پۆلیتەكنیك بەو ئامانجە بوو كە زیاتر گرنگی بە لایەنی پڕاكتیكی بدات، بەڵام بەداخەوە بەهۆی نەبوونی پێداویستیی ماددی و خەرجی پێویست، زانكۆكانی پۆلیتەكنیكیش زیاتر دەرچووەكانیان لە بواری تیۆریدا زیرەكن، بەڵام لە بواری پڕاكتیكیدا كەم توانان. لە قۆناغێكی ڕابردوودا لە هەرێمی كوردستان، ژمارەی زانكۆكان زیاد كرا، نەك كوالێتییان. ئێستا دەبێت بەرەو قۆناغێك بڕۆین كە بایەخ بە كوالێتی زانكۆكان بدرێت. چونكە لە سەردەمی زیرەكیی دەستكرد (AI) گەیاندنی زانیاری زۆر ئاسانە. بەڵام پڕاكتیزەكردنی زانیاری و بەكارهێنانی قورسە. بۆیە ئەركی زانكۆكان لە ئێستادا دەبێت فێركردنی دەرچووان بێت، كە چۆن ئەو زانیارییە تیۆرییانە بكەنە پڕاكتیك و لێهاتوویی پیشەیی.

ئەم گۆڕانكارییە پێویستی بە بڕیاری ڕاشكاوانە و توانای ماددی گەورەیە. ئامادەكردنی دەرچوویەك كە تەنیا لە لایەنی تیۆریدا شارەزا بێت، بەڵام لە پڕاكتیكدا نەتوانێت هیچ بكات، خزمەت بە بازاڕی كار و ئامانجی نەتەوەیی ناكات. دەبێت زانكۆ بگەڕێتەوە سەر ئەركی سەرەكیی خۆی، كە بریتییە لە پێگەیاندنی نەوەیەكی بەتوانا بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی وڵات.