پڕۆژەی ئاوی قورسی شاری هەولێر، شانبەشانی چارەسەری ئاوەڕۆی باران و كۆبوونەوەی ئاو، بە یەكێك لەو پڕۆژە ستراتیژییانە دادەنرێت كە بۆ شاری هەولێر گرنگیی لە ڕاددە بەدەری هەیە و ڕاستەوخۆ پەیوەندیی بە سەلامەتیی تەندروستی و پاراستنی ئاوی ژێر زەوییەوە هەیە. لەژێر چاودێریی مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە پێنچ قۆناغ ئەم پڕۆژە ستراتیژییە دروست دەكرێت. لەسەر ئەم پڕۆژەیە و گرنگییەكانی و چۆنیەتیی دەستپێكردنی لە شاری هەولێر، گۆڤاری گوڵان دیدارێكی لەگەڵ ئەندازیار زەردەشت عەبدولخالق سەرسام بەڕێوەبەری ئاوەڕۆی هەولێر ساز دا.

 

* یەكێك لە بابەتە هەرە گرنگەكان كە چاوەڕێ دەكرێت دەست بە جێبەجێكردنی بكرێت و پڕۆژەیەكی قورسە، پڕۆژەی ژێرخانی ئاوی قورسی شاری هەولێرە، كە سەرۆكی حكومەت جەختێكی زۆری لەسەر كردەوە. دەكرێت بە وردی باس لەم پڕۆژەیە بكەیت، كە قەبارەكەی چەندە و كام كۆمپانیای ژاپۆنی جێبەجێی دەكات و، پڕۆژە ناوخۆییەكانی هاوشان چین و لە ئێستا لە چ قۆناغێكدایە؟

-  سەبارەت بە وێستگەی چارەسەركردنی ئاوەڕۆی قورسی شاری هەولێر، بە خۆشحاڵییەوە و سوپاس بۆ ڕێزدار سەرۆكی حكومەت كاك مەسرور بارزانی، كە ڕەزامەندیی دا ئەم پڕۆژەیە بێتە بواری جێبەجێكردن، ئەم پڕۆژەیە لە بنەڕەتدا ١٦ قۆناغە، بەڵام ئێمە دەستپێكی كاركردنمان بە پێنچ قۆناغی سەرەكی كردووە، هاوشان لەگەڵ ئەو قۆناغەی كە كۆمپانیای ژاپۆنی جێبەجێی دەكات. شاری هەولێر چەندین ساڵە بەدەست نەبوونی ژێرخانی گونجاو بۆ چارەسەركردنی ئاوەڕۆوە دەناڵێنێت، ئەو ئاوەڕۆیە بەفیڕۆ دەڕواتە دەرەوەی شار و جگە لە زیان، هیچ سوودێكی نییە، بەڵكو بووەتە هۆی پیسبوونی زەوییەكان و بڵاوبوونەوەی بۆنی ناخۆش و نەخۆشی. بڕیاری جێبەجێكردنی ئەم پڕۆژەیە، پاككردنەوەی ئەو ئاوە پیسەیە و دووبارە بەكارهێنانەوەیەتی، لە ئێستاشدا تەنیا لەسەر ئاوەڕۆی باران كار دەكات، كە بەشێك لە ماڵان و شوێنە گشتییەكان ئاوەڕۆی حەمام و چێشتخانەكانیان خستووەتە سەر، شوێنێكی تایبەتی بۆ دابین كراوە و ئامادەیە لە نزیك ناوچەی توڕەق، كە ڕووبەرەكەی نزیكەی ٢٠٠ دۆنمە و قەرەبووی زەوییەكانیش كراوە، ئەگەر تەواوی دیزاینەكە جێبەجی بكرێت كە ١٦ قۆناغە، توانای پاككردنەوەی ٨٤٠ هەزار مەتر سێجا ئاوەڕۆی پیسی لە ڕۆژێكدا دەبێت.

 بەگشتی پڕۆژەكە بە دوو قۆناغی گرنگ تێپەڕ بووە كە بریتین لە:

 قۆناغی جایكای ژاپۆنی: پڕۆژەكە لە ساڵی ٢٠١٥وە لەلایەن ڕێكخراوی جایكای ژاپۆنییەوە دیراسەی بۆ كراوە. ئەم پڕۆژەیە نزیكەی دوو تا سێ ساڵ دەخایەنێت، دواتر كۆمپانیا خۆماڵییەكان بەردەوام دەبن لە سیانە و ئیدارەدانی، بەڵام بە هۆی قەیرانی دارایی و كۆرۆناوە دواكەوت. ئێستا لەسەر قەرزی جایكا، قۆناغی یەكەم بە ١٦ قۆناغ جێبەجێ دەكرێت، كە كۆمپانیای ئیتشوی ژاپۆنی بە بڕی نزیكەی ٢٠٠ ملیۆن دۆلار ئەنجامی دەدات. توانای ئەم قۆناغە ٥٢ هەزار و ٥٠٠ مەتر سێجا لە ڕۆژێكدا خاوێن دەكاتەوە.

قۆناغە خۆماڵییە هاوشانەكان: سەرۆكی حكومەت بڕیاری دا، پێنج قۆناغی دیكە بە هاوتەریب لەگەڵ كۆمپانیای ژاپۆنی بێتە بواری جێبەجێكردن، كە دراوەتە كۆمپانیایەكی خۆماڵی بە بڕی ٥٨٠ ملیۆن دۆلار، ئەم پێنج قۆناغە توانای پاككردنەوەی 210 هەزار مەتر سێجا ئاوی قورسی لە ڕۆژێكدا دەبێت.

* بە كۆی گشتیی بەم شەش قۆناغەی ئێستا، تا چەندە كێشەی ئاوەڕۆ چارەسەر دەكرێت؟

- بە كۆی گشتی ئەم شەش قۆناغە ژاپۆنییەكان و پێنج قۆناغە خۆماڵییەكە، توانای پاككردنەوەی زیاتر لە 262 هەزار مەتر سێجا ئاوەڕۆی پیسیان لە ڕۆژێكدا دەبێت.

* كەواتە دەتوانین بڵێین بە جێبەجێكردنی ئەم پڕۆژەیە كێشەی پیسی و بۆنی ناخۆش لە شارەدا كەم دەبێتەوە؟

- بە جێبەجێكردنی ئەم پڕۆژەیە كێشەی پیسی و بۆنی ناخۆش لە هەولێر كەم دەبێتەوە، چونكە پڕۆژەكە تۆڕی ئاوەڕۆی قورس هەموو كۆڵانەكان لەخۆ دەگرێت، بە جۆرێك كە لە بەردەم هەموو ماڵێكدا دەرچەی تایبەتی بۆ دروست دەكرێت، تا دەگاتە دەرەوەی شار.

* ئاوی چارەسەركراوی پڕۆژەی ئاوی قورسی هەولێر بۆ چی بەكار دەهێنرێتەوە؟

-  دوای پاككردنەوەی ئاوەكە وەك ئاوێكی سازگار دووبارە بەكاردەهێنرێتەوە بۆ چەند مەبەستێك، وەك:

1- ئاودانی باخچە، پاركەكان، سەوزایی (وەك پاركی سامی عەبدولڕەحمان و شانەدەر).

2- بۆ شوشتنگەكانی ئۆتۆمبێل.

3- بۆ كارگە گەورەكان كە پێویستیان بە ئاوە بۆ ساردكردنەوە.

ئەم پڕۆژەیە لە حەوت دەرچەی جیاوازەوە ئاوەڕۆكە كۆ دەكاتەوە، لەوانە لای فڕۆكەخانە، لای مەعەسكەر و زێرەڤانی، پشت بەڕێوەبەرایەتیی ئاوەڕۆ و لای نەخۆشخانەی ڕۆژئاوا.

* با بچینە سەر پڕۆژە گرنگەكانی گەڕەكەكان، لە گەڕەكی باغولمنارە و هەشتی حەسارۆك، كە فەرمانی سەرۆكی حكومەتیان هەبوو بۆ گەیاندنی خزمەتگوزاری، چ پڕۆژەیەكی ئاوەڕۆ جێبەجێ كراوە و بوودجەكەی چەند بووە؟

- دوای فەرمانی سەرۆكی حكومەت، كاری باش كراوە، لەوانە:

 هەشتی حەسارۆك: پڕۆژەی ئاوەڕۆ بە بڕی نزیكەی ١٣ ملیار دینار جێبەجێ كراوە و سندووقی ئاوەڕۆی بۆ دانراوە.

باغولمنارە: ئێستا لە قۆناغی دەستپێكیدایە، ئاوەڕۆی ستراتیژی بە قەبارەی جیا جیا (بۆكس كەلوەرت و پایت) بە بڕی نزیكەی ١٩ ملیار دینار ئەنجام دەدرێت.

* سەبارەت بە بوودجەی تەنگژە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لافاو، كە بۆ چەند بەڕێوەبەرایەتییەك تەرخان كرا، بەڕێوەبەرایەتییەكەی ئێوە چەند پڕۆژەی پێ ئەنجام دا؟

- بۆ بەڕێوەبەرایەتییەكانی ئاوەڕۆ، ئاودێری، ڕێگاوبانی هەولێر، بۆ هەر یەك لە مانگەكانی (١٠ و ١١ و ١٢) بڕی دوو ملیار دینار تەرخان كرا بۆ كەمكردنەوەی مەترسیی لافاو. بەڕێوەبەرایەتیی ئاوەڕۆی هەولێر، نزیكەی ١٠ ملیار و ٣٥٠ ملیۆن دیناری بۆ تەرخان كرا، لەم بوودجەیەدا نزیكەی ٤٠ پڕۆژەی جیا جیا لە شاری هەولێر دەستیان پێ كردووە، لەوانە «دارەتوو، شاوێس، پیرزین، باداوە، پیرمام، مزگەفتی سپی، شەقامی سۆفیان، بەستە پیازە، فەرمانبەران، كەسنەزان و تەیراوە»، بەشێكیان تەواو بوون و بەشەكەی دیكەیشیان بەردەوامن و تا كۆتایی ئەم مانگە تەواو دەكرێن.

*  ئایا پڕۆژەیەكی ستراتیژیتان هەیە بۆ ئەو شوێنانەی ساڵانە بە دەست كۆبوونەوەی ئاوەوە دەناڵێنن، وەك نزیك پردی سەیداوە؟

-  بەڵێ، پڕۆژەیەكی بنبڕمان ئامادە كردووە، كە مەبەستی چارەسەركردنی بنەڕەتیی كێشەی كۆبوونەوەی ئاوە لە نزیك پردی سەیداوە و سەرووی ئەو سنوورە لەسەر شەقامی ٦٠ مەتری، پڕۆژەكە بریتییە لە سندووقیكی ئاوەڕۆ بە قەبارەی سێ بە سێ، كە لە شەقامی لەنگەوە دەست پێ دەكات و بە شەقامی ٦٠ مەتریدا دەڕوات، دێتە سەر شەقامی ٣٠ مەتری و دواتر بە سندووقی ئاوەڕۆی نزیك سایلۆوە گرێ دەدرێتەوە، تا دەگاتە دەرچەی شەقامی ١٢٠ مەتری. ئەم پڕۆژەیە بڕی ١٧ ملیار دیناری بۆ تەرخان كراوە و لە چاوەڕوانیی تەواوكردنی ڕێكارە داراییەكاندایە، تا لەگەڵ كۆمپانیایەكی خۆماڵی دەست بە جێبەجێكردنی بكرێت.

* دوای لافاوەكانی ساڵی ٢٠٢١، سەرۆكی حكومەت بە خۆی سەردانی شوێنە زیانلێكەوتووەكانی كرد. ئەو پڕۆژانەی لە خەتی پیرمام، شاوێس و تەیراوە جێبەجێ كران، كاریگەرییان چەند بوو؟

-  بە خۆشحاڵییەوە، بوودجەی پێویست تەرخان كرا بۆ چارەسەری ئەو گرفتانە، هەرچی خەتی پیرمام/شاوێسە گرفتی كۆبوونەوەی ئاو و مەترسیی لافاو لەسەر گوندی كەڵەكچین، شاوێس، شەقامی پیرمام و ژێر پردی ١٥٠ مەتری چارەسەر كران. پڕۆژەیەك بە گوژمەی هەشت ملیار و پێنج سەد ملیۆن دینار سندووقی ئاوەڕۆی سێ بە سێ و سندووقیكی دوو بە دوو دروست كران. بە درێژایی سێ كیلۆمەتر، ڕێڕەوی ئاو گۆڕدرا و دوور خرایەوە لە ناوچە مەترسیدارەكان، ئێستا مەترسی لەسەر كەڵەكچین و شاوێس لاچووە.

پڕۆژەی گڕدەڕەش: پڕۆژەیەكی دیكەیە كە ئێستا لە قۆناغی جێبەجێكردندایە بە گوژمەی ٦ ملیار و ٢٠٠ ملیۆن دینار. سندووقیكی ئاوەڕۆی سێ بە سێیە، لە شەقامی كەركووكەوە دەست پێ دەكات تا كەندی قەتەوی. ئەمە گەڕەكەكانی شوقەكانی شەهیدان، تۆبزاوەی ئەحمەد و گەڕەكی ژیان لە مەترسیی لافاو دەپارێزێت، ماوەی تەواوبوونی ٤٥٠ ڕۆژە.

* سەبارەت بە ناوەڕاستی شار، وەك گەڕەكی تەیراوە و شەقامی ٣٠ مەتری چی كراوە؟

-  دوو ساڵ پێش ئێستا پڕۆژەیەكمان لە شەقامی ٣٠ مەتری تا لای سایلۆ جێبەجێ كرد، بە درێژایی ١٣٠٠ مەتر و دوو سندووقی دوو بە دوو، بە بڕی دوو ملیار و پێنج سەد ملیۆن دینار، ئەمە پاڵەپەستۆی كۆبوونەوەی ئاوی لەسەر شەقامی ٣٠ مەتری و گەڕەكی تەیراوە كەم كردەوە.

هەروەها پڕۆژەیەكی نوێمان لە ئامادەكاریدایە لە تەیراوە، كە سندووقیكی دوو بە دووە تا دەگاتە شەقامی ٣٠ مەتری، بە گوژمەی یەك ملیار و ٧٠٠ ملیۆن دینار، بە جێبەجێكردنی ئەمەش، كێشەی كۆڵانەكانی زراریان و ناو بازاڕی تەیراوە بە تەواوی چارەسەر دەبێت.

*  شارۆچكەی عەنكاوە كە گرنگییەكی تایبەتی پێ دراوە، چۆن لە ڕووی ئاوەڕۆوە خزمەت كراوە؟

-  لە عەنكاوە پڕۆژەی باش جێبەجێ كراوە، بەشێكی پڕۆژەی ئاوەڕۆی ژێر شەقامی ١٢٠ مەتری كە وەستابوو (نزیكەی ٣٠٠ مەتر مابوو)، ئێستا لەلایەن نووسینگەی سەرۆكی حكومەتەوە جێبەجێ دەكرێت و تەواو دەكرێت، هەروەها پڕۆژەیەكی دیكەی ستراتیژی هەیە بۆ دروستكردنی شەقامێكی نوێی ٦٠ مەتری كە دەكەوێتە نێوان شەقامی ١٥٠ مەتری و ١٢٠ مەتری، ئەم پڕۆژەیە نزیكەی ١٥ كیلۆمەتر ئاوەڕۆ و خزمەتگوزاریی دیكەی بۆ ئەنجام دەدرێت بە بڕی ١٦ ملیار دینار، هەروەها سندووقی ئاوەڕۆی گەورە هاوشان لەگەڵیدا، ٢٤٠٠ مەتر درێژیی سندووقی ئاوەڕۆی ٢.٥ مەتر بە ٢.٥ مەتر دروست دەكرێت كە لەو شەقامە ٦٠ مەترییەوە تا شەقامی بەحركە دەڕوات.

هاوتەریب لەگەڵ هەموو پڕۆژەكان، خاوێنكردنەوەی وێستگەكانی ژێر پردەكان (ئۆڤەرپاسەكان) كارێكی سەرەكییە كە بەڕێوەبەرایەتیی ئێمە ساڵانە ئەنجامی دەدات، ئێستا لە ناو ئەو ٤٠ پڕۆژەیەدا، كارەكانی خاوێنكردنەوەی هەر چوار وێستگەی ژێرپردەكەمان تەواو كردووە.