لەناو نەتەوەی كورد زمانی ئاخاوتن، یان شێوە زمانەكانی كرمانجی ناوەڕاست، سۆرانی بێت، یان كرمانجی ژوورووی بادینی بێت، یان هەورامی هەر سێ شێوە زمانەكە گرنگیی خۆی لەناو شێوە زماندا پێدراوە، بەتایبەتی ئەم سێ شێوە زمانەی كوردی (سۆرانی، بادینی، لەگەڵ هەورامی) هەر سێكیان بە فلتەری ئەدەبیاتدا ڕۆیشتوون. واتا ئەو پێناسەیەی بۆ زار ئەكرێ، ناتوانی بە زارەكان بە دیالێكتەكانی كوردی بڵێی زار. ئەبێ شێوە زمانێك بن، چونكە وەك باسیان كرد بە فلتەری ئەدەبدا ڕۆیشتوون و ئەدەبیاتیان پێ نووسراوە، گوزارشتیان پێكراوە و هزر و دەربڕینیان پێ كراوە. بۆیە گرنگە وەك حكومەت كار لەسەر ئەوە بكرێ كە چ زمانێكیان دیاری ئەكرێت بە (زمانی ستاندارد)، بەڵام ئەوانی دیكە پەراوێز نەخرێن و گرنگییان پێ بدرێت و لە مەكتەبەكاندا بخوێنرێن.

لە ئێستادا ئێمە بە دوو شێوە زمان (شێوە زاری كوردی) با بڵێین پڕۆگرامی مەكتەبە منداڵ دەخوێنێ، كە ئەوانیش سۆرانی و بادینییە. لەم نێوانەدا هەورامی گرنگیی پێ نادرێ. واتا كارەساتە تۆ گرنگی بە هەورامی نەدەیت، خۆ ئەگەر بتەوێت ڕەگێكی قووڵی مێژوویی و زمانت هەبێ، ئەوە شێوەزاری هەورامی ڕەسەنترین و دێرینترین شێوەزاری زمانی كوردییە، بۆیە دەبێت ئیشی لەسەر بكرێت. لەناو ناوچەكەدا ئەوانەی كە شارستانیەتن، بۆ نموونە شارستانیەتی هیند، ڤیدا هەبووە لە 1800 ساڵی پێش زایینی، ئاڤێستا لە 1500 ساڵی پێش زایینی، بۆیە ئێمە كە ڕەگێكی قووڵی زمانمان هەبێ و وەك شارستانیەتێك خۆمان نیشان بدەین، پێویستمان بەوەیە كە گرنگی بە هەورامییش بدەین. لە ئێستادا دوو زارەكەی دیكە هەردووكیان چاپ ئەكرێن، هەردووك لە بواری پەروەردەدا دەخوێنرێن، بۆیە تۆ گرنگە كە منداڵانی هەورامانیش، بابەتێكیان هەبێ بە هەورامی، چونكە هەموو لێكۆڵینەوەكان دەری دەخەن، ئەگەر منداڵ بە زمانی دایكی بخوێنێت، ئاستی زیرەكیی باشترە و ئاستی دەربڕینی باشترە.

سەبارەت بە خوێندنی زمانی كوردی لە خوێندنگە ئەهلییەكان و گرنگیدانیان بە زمانی ئینگلیزی، ئێمە ناتوانین ڕێگە لەو بابەتە بگرین، خوێندنگەی ئەهلی لە هەر شارێكدا كەمینەیەك قوتابی تێیدا دەخوێنن، چونكە تێچوویەكی زۆری هەیە و هەموو قوتابی و خوێندكارێكیش ناچنە ئەو خوێندنگە ئەهلییانە، كەواتە زۆرینەی منداڵەكان بە كوردی دەخوێنن و زمانەكەیان كوردییە. ئێمە دەبێ زۆر وەفادار بین بەرانبەر بە زمانەكەمان، لەبەرئەوەی كە ئێمە وەك كورد لە دوای ڕووخانی میرنشینەكانەوە وەك دەسەڵات لە پێش زایینیش دوای ڕووخانی دەوڵەتی مادەوە، وەك حوكمڕانی، حوكمڕانیمان نەبووە و زمانەكەمان هەبووە. واتا زمانی كوردی تەنیا ئەركی زمانی نەبینیوە، بەڵكو لە هەمان كاتدا ئەركی بەرگری لە ڕۆحی نەتەوەیی كوردی بینیوە لەبەرامبەر نەتەوەكانی دیكە، بەتایبەتی ئەو نەتەوانەی كە بە درێژایی مێژوو كوردیان چەوساندووەتەوە، واتا ئەركی دیكەی هەیە زمان لەناو كورددا، ئەویش بەرگریكردنە لە ڕۆحی نەتەوەیی كورد.

  ئەركی سەرشانی هەموو تاكێكی ئەم كۆمەڵگەیە ئەوەیە وەفاداریی بۆ زمانی كوردی هەبێت و گرنگی بە زمانی دایك بدات، هەر لە خێزان و كەرتی پەروەردەوە تاوەكو كەرتی تایبەت و كەرتی گشتی، تۆ كاتێك منداڵەكەت دەنێریتە خوێندنگایەكی ئینگلیزی دەتوانی لەناو ماڵدا بە ڕۆحییەتێكی كوردییانە پەروەردەی بكەی و فێری زمانی كوردی بكەی، هاوكات چی پێویست دەكات لەو مەكتەبە ئەهلییانە تۆ هەموو بابەتەكانت بە زمانی بیانی بێت. تێبینییەكی دیكەشم ئەوەیە كە منداڵ تا قۆناغی شەشی سەرەتایی نەخرێتە بەردەم خوێندنێكی زمانی بیانی، دەبێ سەرەتا بە زمانی خۆی بخوێنێت. لە وڵاتانی دیكەدا حیساب بۆ ئەمە كراوە. پێویستە منداڵ لە قۆناغەكانی سەرەتاییدا واتە لە شەش ساڵیدا خوێندن بە زمانی دایك بخوێنێت، تاوەكو گوزارشت و بیركردنەوەشی بە كوردی بێت و دواتر بخرێتە بەردەم خوێندنی ئەهلی. بابەتێكی دیكە تایبەتە بەو مامۆستایانەی زمانی كوردی دەڵێنەوە كە دەبێت زۆر شارەزا بن لە زمانەكە و بە فلتەری زۆر باشی پەروەردەیی و خوێندن تێپەڕ بووبن.

سەبارەت بە شوێنە گەشتیارییەكان كە كەمتەرخەمن بەرانبەر زمانی كوردی ئەوا پێویستە بە ئیجباری زمانی كوردی زمانی یەكەم بێت، هۆكارەكەی ئەوەیە كە ئێمە وەك كورد لەناو مێژوو بەرانبەر نەتەوەكانی دی، بە حوكمی ئەوەی دەوڵەتمان نەبووە، كیانی سیاسیمان نەبووە، هەست بە كەمیی كەسایەتیی خۆمان دەكەین لە بەرانبەر كەسایەتیی زمانەكانی دیكە، لەمەش ناخۆشتر كار لەسەر ئەوە دەكرێت، كە هێنانی مۆسیقای نەتەوەكانی دیكەیە بۆ ناو زمانی كوردی و وتنی بە زمانی كوردی، لە كاتێكدا تۆ كە گەشتیارێك دێت بۆ ئێرە، دەبێ وردە وردە ئاوێزانی بكەی لەگەڵ هونەرەكەتدا، چونكە هونەر لە ڕۆحەوە دەردێت.

مرۆڤ كاتێك لە دایك دەبێت، هیچ ناسنامەیەكی نییە، تەنیا مرۆڤە، قسەیەكیش هەیە لەناو بواری پەروەردەدا، «ئەسپ بە ئەسپی لە دایك دەبێ و بە ئەسپی دەمرێت». بەس مرۆڤ كە لە دایك دەبێ، كەلتوورێك ئەخرێتە ناو ڕۆحیەوە، دەبێ ئەم كەلتوورە لەناو شوێنە بازرگانییەكان و گەشتیارییەكان و لە هەموو شوێنێكدا، پێویستە پێداگرییان لەسەر بكەین.

من دیسان ئەوە دەڵێمەوە ئەو بەخشندەیی و سازشەی لەناو كوردا هەیە، نابێت لەسەر حیسابی زمانەكەمان بێت و نابێ بەو ڕاددەیە بێ، خۆمان بسڕینەوە و واز لە بوونی خۆمان بهێنین. ئەركی حكومەتی هەرێمی كوردستانە هەر كرێكارێكی بیانی دێت، فێری زمانی كوردی بكرێت، چونكە دواجار ئەم كرێكارە سوود لە ژینگە و لەو كیانە سیاسی و كۆمەڵگەیە وەردەگرێ بۆ بژێویی خۆی. ئەی لەبەرانبەر ئەوەشدا با ئەوەندە خۆی ماندوو بكات، بتوانێ لەگەڵ مندا گفتوگۆ بكات. تۆ ئەگەر وەك پەناهەندەیەك لە هەر وڵاتێكدا بیت، بێگومان یەكەم شت كە پێت دەوترێت زمانەكەیە. دەبێ كورد لە ئێستاوە كە كیانی هەیە، حیساب بۆ ئەم بابەتانە بكات، ئەگەر تۆ حیسابی بۆ ناكەی، واتا حیساب بۆ بوونی خۆت ناكەی، حیساب بۆ كوردبوون ناكەی.