فەرهاد محەمەد، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە و سەرنووسەری گۆڤاری گوڵانە، لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (ئالنگارییەكانی ئێستای بەردەم زمانی كوردی)،  بەمجۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خۆی خستەڕوو.

ئەندریاس ڤایمەر خاوەنی كتێبی «شەپۆلی شەڕەكان: ناسۆنالیزم و پێكهێنانی دەوڵەت- Waves of War: Nationalism، State Formation»، جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە ئایدیۆلۆژیەتی ناسیۆنالیزم تەنیا ئایدیۆلۆژیایە لە ماوەی 250 ساڵی ڕابردوو تووشی داشكان و بەرەو پاشەوەچوون نەهاتووە، ئەمە لە كاتێكدا ئایدیۆلۆژییەكانی (نازی و فاشیزم و كۆمونیزم) كۆتاییان هات»، لە ئێستاشدا وەك دەبینین،  ئایدیۆلۆژیەتی «لیبڕاڵ دیموكراتی»یش لەبەردەم ئاستەنگی زۆر گەورەدایە و لەوانەیە بەرەو كۆتایی هەنگاو هەڵبگرێت، لەمەش زیاتر جەخت لەوە دەكاتەوە تەنیا ئایدیۆلۆژیەتی ناسیۆنالیزم نەخشەی سیستمی جیهانی دیاری دەكات، شەڕەكانیش شەڕی ناسیۆنالیستی بوون و دەوڵەتان شەڕیان دروست كردووە و شەڕیش دەوڵەتی تازەی ناسیۆنالیستی دروست كردووە.

بەپێی ئایدیۆلۆژیەتی ناسیۆنالیستی تەنیا ئامرازێك بتوانێت زمانی نەتەوە بپارێزیت، دەوڵەتی هاوچەرخی نەتەوەییە «Nation state»، بە پێچەوانەوەشەوە مەترسیدارترین هەڕەشەش بۆ دەوڵەتی نەتەوەیی لاوازبوونی پێگە و شكۆی زمانەكایەتی. ساموئیل هنتگتۆن لە كتێبەكەیدا كە لەساڵی 2005 بەناونیشانی «ئێمە كێین Who are we»، هۆكاری كارەساتی 11ی سێپتەمبەری 2001 گرێ دەداتەوە بەوەی ئەمریكییەكان ئەوەیان لەبیر چوو بوو كە «نەتەوەی ئەنگلۆسەكۆسۆنین» و دەبێت بەردەوام ئاڵای ئەمریكا بە دەستیانەوە بێت، لەمەش زیاتر جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە «سەمەرەیە لەناو ئەمریكادا خەڵك هەبێت، بە زمانی نەتەوەیەكی دیكە قسە بكات»، لەمەش زیاتر باراك لە ڕێوڕەسمی سوێندخواردنەكەیدا لە 20ی كانوونی 2009، زیاتر لە 15 جار چەمكی «نەتەوەكەمان»ی بەكار هێنا و جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە دەبێت نەتەوەكەمان بپارێزین. ئەمە ئەوەمان پێدەڵێت «بە هەند هەڵنەگرتنی ئالنگارییەكانی بەردەم زمانی نەتەوە» مەترسییەك دروست دەكات، كە دەبێتە هەڕەشە بۆ سۆپەرپاوەرێكی وەك ئەمریكا كە دەیەوێت سەركردایەتیی هەموو جیهان بكات.

بیرمەندی گەورەی ئەمریكی جۆن میرشامیر كە خاوەنی تیۆری « واقیعبینییە – realism» لە كتێبی»گەورەترین وەهم: خەونی لیبڕاڵی و واقیعی نێودەوڵەتی - The Great Delusion: Liberal Dreams and International Realities»، جەخت لەوە دەكاتەوە، وەهمە گەورەكەی لیبڕاڵی خەونێك بوو كۆتایی هات لەبەر ئەوەی واقیعی نێودەوڵەتی لەبەرچاو نەگرت، كە هاوسەنگیی سیستمی نێودەوڵەتی، دەوڵەتی نەتەوەیی هاوچەرخ ڕای گرتووە، بۆیە كاتێك غرووری سیستمی لیبڕاڵی گەیشتە ئەو ئاستەی لە چوارچێوەی دەوڵەتی نەتەوەیی بێتە دەرەوە و جاڕی جیهانگیری بدات، شكستی هێنا و خەوەكەشی كۆتایی هات.

ئەم چەند دێڕە گرنگ بوو بۆ ئەوەی هەڵوەستەیەكی جددی لەسەر پاراستنی قەوارەی سیاسیی هەرێمی كوردستان بكەین، كە فاكتەری سەرەكی و ستراتیژی بۆ مانەوەی ئەم قەوارە سیاسییە، پاراستنی زمانی كوردییە و دەبێت هەموو وەك فەخر و شانازیی كوردبوونمان بیپارێزین.

بە درێژایی مێژوو هەوڵێك هەبووە بۆ ئەوەی زمانی كوردی لاواز بكرێت و لە ڕیشەوە بسڕێتەوە، بەڵام لەبەر ئەوەی هەوڵەكان هەوڵی دەرەكی و سایكۆلۆژیەتی داگیركاریی ئەو دەوڵەتانە بووە، كە كوردستانیان بەسەردا دابەش كراوە، ئیرادەی كوردبوون بەسەر ئەو سایكۆلۆژیەتە شۆڤێنییە زاڵ بووە و زمانەكەمان وەك خۆی ماوەتەوە، بەڵام مەترسیی سەرەكیی ئێستا لە هەرێمی كوردستان ئەوەیە كە مەترسی و ئالنگارییەكان هاتوونەتە ناوخۆی كوردستان و خەریكە چاوچنۆكیی بزنێس و پارە، نایەڵن ئالنگاری و مەترسییەكانی بەردەم زمانی كوردی ببینین، خەریكە وامان لێدەكات، ئەو سیاسەتە شۆڤێنییەی بەعەرەبكردن نەبینین كە لە دوای ئۆكتۆبەری 2017 جارێكی دیكە لە ناوچەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان دەستی پێكردووەتەوە.

لەم گفتوگۆیەدا، بەڕێزان زۆر بە تێر و تەسەلی لەسەر هەموو ڕەهەندەكانی ئەم ئالنگاری و مەترسییانە قسەیان كرد و پێشنیار و ڕاسپاردەی زۆر دروستیان پێشكەش كردین و نامەوێت جارێكی دیكە دووبارەیان بكەمەوە، بەڵام دەمەوێت، جەخت لەسەر ئەوە بكەمەوە و ڕاشكاوانە بڵێم: پاراستنی زمانی كوردی پرسێكی نیشتمانییە و دەبێت لە چوارچێوەی سیاسەتی تەسكی حزبایەتی بێتە دەرەوە. بۆیە بەڕێز مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان كە لە شوباتی 2023 بڕیاری ژمارە 605ی دەركرد، بەوەی دەبێت:

• زمانی كوردی زمانی فەرمیی هەرێمی كوردستان بێت.

• پڕۆگرامی خوێندنی كوردی دابنرێت بۆ ئەوەی ئەو بیانییانەی دێنە كوردستان بۆ كاركردن، یان نیشتەجێ دەبن، فیری زمانی كوردی بن.

• گشت تابلۆكانی دامودەزگا فەرمییەكانی هەرێمی كوردستان و كۆی تابلۆی شوێنە بازرگانی و گەشتیارییەكان بە زمانی كوردی بنووسرێن.

دەبێت حكومەتی هەرێمی كوردستان و پەرلەمان و ئەنجومەنی شورای كوردستان، پێكەوە هەماهەنگ بن و زۆر بە جددی ئەو بڕیارە جێبەجێ بكەن. بێگومانم لەوەی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان دڵنیایە ئەگەر مەترسی كەوتە سەر زمانەكەمان، ئەوا ئەو مەترسییە دەبێتە هەڕەشەیەكی جددی لەسەر قەوارەی سیاسیی هەرێمی كوردستان، بۆیە ئەركێكی نەتەوەیی و نیشتمانی كەوتە سەرشانمان كە هەماهەنگ و هاریكاری حكومەتی هەرێمی كوردستان بین، بۆ ئەوەی پێكەوە ئالنگارییەكانی ئێستای بەردەم زمانی كوردی تێپەڕێنین.