نەوزاد هروری زمانناس و پسپۆڕی زمانی كوردی: هەر كەسێك دەیەوێت لە كوردستان نیشتەجێ بێت، یان كار بكات، دەبێت حكومەت فەرزی بكات، فێری زمانی كوردی بێت
نەوزاد هروری، زمانناسێكی كوردە و پسپۆڕە لە زمانی كوردی و بەڕێوەبەری كتێبخانەی كوردییە لە ستۆكهۆڵم لە وڵاتی سوید. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (ئالنگارییەكانی ئێستای بەردەم زمانی كوردی)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خۆی خستەڕوو.
زۆر سوپاسی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم، كە بانگهێشتی كردم بۆ ئەم گفتوگۆیە گرنگە لەسەر ئالنگارییەكانی بەردەم زمانی كوردی و لە ڕێگەی (واتس ئاپ)ـەوە بەو پسپۆڕە بەڕێزانە ئاشنای كردمەوە.
بە ڕاستی زمانی كورد لەسەر ئاستی هەر چوار پارچەی كوردستان، زۆر لەمێژە ڕووبەڕووی ئاستەنگ و ئالنگاریی زۆر گەورە بووەتەوە. تەنانەت لە كوردستانی باشووریش ئەو ناوچانەی كە لە دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستانن وەك «مووسڵ، كەركووك، دیالە»، بەردەوام ئاستەنگ بۆ خوێندنی زمانی كوردی و سڕینەوەی زمانی كوردی لەو شارانە لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە بەردەوامیی هەیە.
بۆ ئەم گفتوگۆیە چەندین تەوەر دیاری كراون بۆ ئەوەی گفتوگۆیان لەسەر بكەین. یەكێك لەو تەوەرانە هەڵوەستەكردنە لەسەر بوونی قوتابخانەی ئەهلی و نێودەوڵەتی كە قوتابیانی كورد بە زمانی ئینگلیزی تیایاندا دەخوێنن و، زیاتر فۆكس دەخرێتە سەر فێربوونی زمانی ئینگلیزی و بایەخ بە زمانی كوردی نادرێت. هەروەها تەوەرێكی دیكەی گفتوگۆكردنە لەسەر تابلۆی شوێنە بازرگانی و گشتییەكان و شوێنە گەشتیارییەكان بوو، كە بە زمانی بیانی تابلۆ هەڵدەواسن و بایەخی كەمتر بە زمانی كوردی دەدەن، وەك ئەوەی زمانی بیانی باڵادەست بێت لە هەرێمی كوردستاندا.
ئەم دیاردەیە كە ئێستا لە هەرێمی كوردستان هەستی پێدەكرێت، من گرێی دەدەمەوە بە سیاسەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە ناوی «سیاسەتی زمان» كە بۆ پاراستنی زمانی كوردی هەیەتی. پرسیار لێرەدا ئەوەیە، ئایا حكومەتی هەرێمی كوردستان سیاسەتێكی هەیە بۆ «زمانی كوردی و پاراستنی»؟ ئەوەندەی من ئاگادارم، ئێستا لە هەرێمی كوردستان «ئەكادیمیای كوردی» و زانكۆی باش هەن كە توێژینەوەی زۆر باش لەسەر زمانی كوردی پێشكەش دەكەن، هەروەها خوێندن بە زمانی كوردی لە قوتابخانەكانی حكومەت بوونی هەیە. بەڵام ئاستەنگ و كێشەش هەن. بۆیە پێشنیاری من ئەوەیە حكومەتی هەرێم لەسەر ئاستی ئەنجومەنی وەزیران فەرمانگەیێك بۆ داڕشتنی پلان بۆ پاراستنی زمانی كوردی دابمەزرێنێت.
بوونی پلان بۆ پاراستنی شكۆی زمان، ئەولەوییەتی ستراتیژیەتی هەر نەتەوە و دەوڵەتێكە. كاتی خۆی كە من هاتمە وڵاتی سوید، بە شێوەیەكی فەرز و پابەندكار ناچاریان كردم فێری زمانی سویدی بم. بێگومان، ئێستاش وایە هەر كەسێك بیەوێت لە وڵاتی سوید نیشتەجێ بێت، مەرجی یەكەم ئەوەیە دەبێت، فێری زمانی سویدی بێت، بۆ ئەمەش ئەو خەڵكانە دەخەنە ناو كۆرسی خوێندن. ئەو كۆرسانەش هەندێ جار ماوەی دوو ساڵ بەردەوام دەبن، هەتا بە تەواوەتی فێری زمانەكە دەبێت.
لەم چوارچێوەیەدا، گرنگە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەرنامە و پلانی بەو جۆرە بێت، هەر كەسێك دەیەوێت لە كوردستان نیشتەجێ بێت، یان كار بكات، ئەوا دەبێت فەرزی بكات، فێری زمانی كوردی بێت.
سەبارەت بەو قوتابخانە ئەهلی و نێودەوڵەتییانەی كەرتی تایبەت كە خوێندن تیایاندا بە زمانی ئینگلیزییە، كە بەتایبەتی دەبینین زمانی كوردی تیایاندا باڵادەستی نەماوە، زۆر گرنگە حكومەتی هەرێمی كوردستان بە میتۆدی «پاداشت و سزا» مامەڵە لەگەڵ ئەو قوتابخانانە بكات. هەر بۆ نموونە مەرجێك دابنێت، بۆ هەموو ئەو قوتابخانانە و پیان بگوترێت «هەر قوتابخانەیەكی ئەهلی و نێودەوڵەتی ئەگەر توانی باڵادەستیی زمانی كوردی بە هاوشێوەی زمانی ئینگلیزی ڕابگرێت، ئەوا باجی لەسەر كەم بكاتەوە. بە پێچەوانەوە، هەر قوتابخانەیەك پابەندی ئەو مەرجە نەبوو، دەبێت حكومەتی هەرێمی كوردستان باجی لەسەر زیاد بكات، بۆ ئەوەی ناچار بێت بایەخ بە زمانی كوردی بدات. ئەم شێوازە ئەوە دەسەلمێنێت كە حكومەتی هەرێمی كوردستان سیاسەتێكی دروستی هەیە بۆ باڵادەستكردنی زمانی كوردی لە هەرێمدا.
خاڵێكی دیكەش لەم گفتوگۆیە هەڵوەستەی لەسەر كرا، ئەویش ئەوەیە لە زۆربەی شوێنە بازرگانی و گەشتیارییەكاندا، ئەو كارمەند و كارگوزارانەی كاریان تێدا دەكەن، نازانن بە زمانی كوردی قسە بكەن. پێشنیار دەكەم بۆ حكومەتی هەرێمی كوردستان، بۆ چارەسەركردنی ئەم كێشەیە لە ئێستادا، دەبێت فەرزی بكات لەسەر شوێنە بازرگانییەكان و شوێنە گەشتیارییەكان بەوەی ئەو كارمەند و كارگوزارانە بۆ ماوەی شەش مانگ، یان زیاتر هاوكات لەگەڵ بەردەوامبوون لە ئیشەكانیان كۆرسی فێربوونی زمانی كوردییان بۆ بكرێتەوە و خۆیان فێری زمانی كوردی بكەن. بۆ داهاتووش مەرجی فێربوونی زمان بكاتە مەرج بۆ هەر كەسێكی بیانی كە دەیەوێت لە كوردستان نیشتەجێ بێت، یان كارێك بكات. لەو بوارەشدا، حكومەت دەتوانێت لە ڕێگای باجەوە دەستخۆشی لەو خاوەنكارانە بكات كە كارمەندەكانیان لە ڕێگای كۆرس و ئاوایی دیكە فێری زمانی كوردی دەكەن بە ئەوەی كە باجەكەیان كەمتر بكات. لە هەمان كاتدا، باجی ئەو خاوەنكارانە زیاد بكات، كە كارمەندەكانیان لە كاتێكی دیاریكراودا فێری كوردی نەبووبن.
