شڤان حەمدی، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە، بەڕێوەبەری ئاژانسی هەواڵی زاگرۆسە و، یەكێكە لەو ڕۆژنامەنووسانەی كە كاری مەیدانی لەسەر پڕۆژەی «گرنگیی پێكەوەژیانی نەتەوە و ئایینە جیاوازەكان لە هەرێمی كوردستان» دەكات، ئەمەش بەو مانایەی چۆن داكۆكی لە پاراستنی زمانی كوردی دەكات، بە هەمان ئاست داكۆكی لە زمانە جیاوازەكانی دیكەی هەرێمی كوردستانیش دەكات. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (ئالنگارییەكانی ئێستای بەردەم زمانی كوردی)، بەم جۆرە دید و بۆچوون و پێشنیار و ڕاسپاردەكانی خۆی خستە ڕوو.

 

یەكێك لەو سیما جوانانەی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی هەرێمی كوردستانی پێ دەناسرێتەوە و جیهانیش بە تەقدیرەوە سەیری دەكات، ئەوەیە كە هەر لە دێرزەمانەوە‌ ژینگەی سیاسی و كۆمەڵایەتیی كوردستان، ئەو ژینگەیە نەبووە كە زمانی نەتەوە و ئایینە ڕەسەنەكەی خۆی بتوێنێتەوە، بەپێچەوانەوە، بەردەوام ئەو ژینگە ساخڵەمە بووە كە جێگە بۆ هەموو زمانە جیاوازەكان هاوشانی زمانی كوردی لەم نیشتمانەدا بە زیندوویی هێشتووەتەوە و، ئەم خەسەڵەت و نەریتە بەرزەی نەتەوەی كورد، ئەگەر بەراوردی بكەین بە كۆی نەتەوەكانی جیهان، ئەگەر دەگمەنیش نەبێت، ئەوا دیاردەیەكی كەم وێنەیە.

كەواتە كاتێك لە هەرێمی كوردستان هەست بەوە دەكرێت، كۆمەڵێك ئالنگاری لە ئێستادا ڕووبەڕووی زمانی كوردی بووەتەوە و گفتوگۆ دەكەین، بۆ ئەوەی هۆكارەكانی دەستنیشان بكەین و لە ناو بیروبۆچوونە جیاوازەكاندا پێشنیار و ڕاسپاردەی دروست بۆ تێپەڕاندنی ئەو ئالنگارییانە پێشكەش بكەین، بۆ ئەوەیە شكۆی زمان «زمانە جیاوازەكانی هەرێمی كوردستان» پارێزراو بێت.

پاراستنی شكۆی زمانەكانی كوردستان، بە پاراستنی شكۆی زمانی كوردی دەست پێدەكات، لەبەر ئەوەی ئەم زمانە «زمانی فەرمی»ی كۆی دامەزراوەكانی پرۆسەی حوكمڕانییە لە كوردستاندا، هەر بۆیە كاتێ ئالنگاری بكەوێتە سەر ئەم زمانە، ئەوا زمانی نەتەوە و ئایینەكانی دیكەی كوردستانیش دەگرێتەوە.

لە میانەی كاركردنمان لە پڕۆژەی «گرنگی پێكەوەژیانی نەتەوە و ئایینە جیاوازەكانی كوردستان» و لە میانەی دیدارێكمان لەگەڵ مەتران بەشار وردە لە شارۆچكەی عەینكاوە، لە وەڵامی ئەو پرسیارەی «ئایا ئێوە وەك كریستیان و نەتەوەی كلد و ئاشوور و سریان، تاچەند هەست بە گەرەنتیی سەلامەتیی خۆتان لە هەرێمی كوردستان دەكەن؟»، زۆر ڕاشكاوانە پێی گوتین: «ئێمە وەك كەنیسە یەك جار خۆمان تێكەڵاوی سیاسەت كردووە، ئەویش لە ساڵی 2015 كاتێك لە پەرلەمان پیلانێك بەڕێوە دەچوو دژی سەرۆك مەسعود بارزانی، ئەوكات گوتمان ئەگەر ئەو پیلانە سەربگرێت، ئێمە كوردستان بەجێ دەهێڵین».

ئەم قسەیەی مەتران بەشار وردە، كە شایەنی ئەوەیە چەندین لێكۆڵینەوەی زانستی لەسەر بكرێت، ئەوەمان پێ دەڵێت، كە زمانی كوردی هەڕەشە لەسەر زمانی نەتەوەكانی دیكە دروست ناكات، بەڵام ئەگەر هەڕەشە بكەوێتە سەر زمانی كوردی، ئەوا شێرازەی پێكەوەژیانی ئاشتییانەی نێوان نەتەوە و ئایینە جیاوازەكانیش دەكەوێتە بەر مەترسی».

لێرەوە زۆر گرنگە پاراستنی زمانی كوردی لە پێشدا وەك ئەركێكی نیشتمانی و دوای ئەو وەك ئەركێكی نەتەوەیی كاری زۆر جددی لەسەر بكرێت، كە لێرەدا بەچەند خاڵێك ئاماژەیان پێ دەكەم:

1- مەترسییەكانی ناو پڕۆگرامەكانی خوێندن بە زمانی كوردی.

لە ناو پڕۆگرامەكانی خوێندن، بەتایبەتی لە قۆناغی بنەڕەتیدا پڕۆگرامێكی یەكگرتووی ستاندەر نییە و پڕۆگرامێكی تێكەڵ دروست كراوە، ئەمەش وای كردووە، ڕێنووسێكی یەكگرتوومان نەبێت، بەتایبەتی دوای بڕیارەكەی بەڕێز سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان كە لە شوباتی 2023 و لە ڕۆژی «زمانی دایك» ڕایگەیاند: «دەبێت زمانی كوردی زمانی فەرمیی كۆی دامەزراوە فەرمییەكان و كەرتی تایبەت بێت، كۆی تابلۆی شوێنە بازرگانییەكان و كۆمپانیاكان بە زمانی كوردی بنووسرێن». بۆیە ئەگەر پڕۆگرامێكی یەكگرتوو و ستاندەری زمانی كوردیمان نەبێت، ئەوا ئەمە ڕەنگدانەوەی زۆر نەرێنی دەبێت بۆ زاراوەسازی بۆ داهێنانە زانستییەكان و ناچار دەبین زاراوەی بیانی بە دەستی خۆمان تێكەڵی زمانەكەی خۆمان بكەین.

2- مەترسییەكانی ناو پڕۆگرامەكانی خوێندن بە زمانی بیانی لە ناو هەرێم و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستانیش.

لەناو هەرێمی كوردستان «هەولێر، سلێمانی، دهۆك، هەڵەبجە» یەكێك لە ئالنگارییەكانی بەردەم زمانی كوردی پڕۆگرامی خوێندنی قوتابخانە ئەهلی و نێودەوڵەتییەكانە و لەم قوتابخانەیانە جیا لەوەی زمانی كوردی تا ڕاددەیەكی زۆر پەراوێز خراوە، لە پڕۆگرامی خوێندنیش بە زمانی ئینگلیزی بایەخ بە «زمان، مێژوو، كەلتوور، دابونەریت و...هتد»ی كوردی نەدراوە، ڕاشكاوانەتر قوتابیانی كورد فێری زمانی كوردی دەبن لەگەڵ كوردییەكی سەقەت، زمانی ئینگلیزی دەزانن، بەڵام بە زمان و مێژووی نەتەوەكەی خۆیان نامۆ بوون.

لە ناوچەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستانیش كە لە دوای ئۆكتۆبەری 2017 بارودۆخێكی تازەیان بۆ دروست بووە، هەتا ئێستاش حكومەتی فیدڕاڵی بایەخی نەك بە قوتابخانەیەك بۆ خوێندنی زمانی كوردی لەو ناوچانە نەداوە، بەڵكو مامۆستایانی قوتابخانەكانی خوێندنی كوردی وەك مامۆستای قوتابخانەكانی خوێندنی زمانی عەرەبی حیساب ناكات، كە ئەمەش مەترسییەكی زۆر گەورەی لەسەر زمانی كوردی و ناسنامەی كوردستانیبوونی ئەو ناوچانە دروست كردووە.

3- مەترسییەكانی سەر زمانی كوردی لە قسەكردنی مامەڵەی ڕۆژانەی شوێنە بازرگانی و گەشتیارییەكاندا و، فەرامۆشكردنی كەلتوور و موزیكی كوردی.

ئەم مەترسییە لەوە دەرچووە كە بڵێین حاڵەتێكە، یان دوو حاڵەت، بەڕاستی بووەتە دیاردەیەكی زۆر ترسناك، كە لە زۆربەی شوێنە بازرگانی و گەشتیارییەكاندا ناتوانرێت بە زمانی كوردی قسە بكەین، یان لە كاتی نانخواردنی بەیانیان گوێت لە گۆرانییەكی كوردی نابێت و، لە ڕیستۆرانت و شوێنە گەشتیارییەكانیاندا لە ئاهەنگەكانیاندا گۆرانی و موزیكی كوردی نییە.

بۆ تێپەڕاندنی ئەم ئالنگارییە مەترسیدارانەی كە ئێستا لە بەردەم زمانی كوردین، لەسەر ئاستی پڕۆگرامەكانی خوێندن دەبێت هەموو لایەنە پەیوەندیدارەكان بە زمانەوە هەوڵ بدەن، سیاسەتێكی یەكگرتوو وەك نەخشەڕێگە بۆ پاراستنی زمانی كوردی دابڕێژن.

لەسەر ئاستی مەترسییەكانی قسەكردن و نەكردن بە زمانی كوردی لە شوێنە گشتییەكاندا، دەبێت زۆر بە خێرایی هەماهەنگی بكرێت و بڕیارەكەی سەرۆكی حكومەتی كوردستان تایبەت بە دانانی پڕۆگرامێك بۆ «فێربوونی زمانی كوردی» بۆ ئەو خەڵكە بیانییەی دێنە كوردستان، جێەبەجێ بكرێت و بكرێتە مەرجێك بۆ پێدانی كار بە هەر بیانییەك كە دەیەوێت لە كوردستان كار بكات، یان نیشتەجێ ببێت.