كورد خاوەنی دەیان زانا و كەسایەتی و سەركردەی بەناوبانگە و كەلتوورێكی دەوڵەمەندی لە خزمەتكردنی ئایینی پیرۆزی ئیسلام هەیە. هەروەها كەلتووری پێكەوەژیان و میانڕەویی و دووركەوتنەوە لە توندوتیژی، مێژوویەكی قووڵی لەناو نەتەوەی كورد هەیە. لەسەر ئەم پرسە و چەند تەوەری دیكەی پەیوەندیدار، گۆڤاری گوڵان دیدارێكی لەگەڵ مامۆستا عەبدولسەلام خدر شەرەفانی، شارەزا لە شەریعەتی ئیسلام و بەرپرسی لێژنەی ناوچەی قەسرۆكی یەكێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامیی كوردستان ئەنجامدا.

 

* لە دوای رووخانی خەلافەتی ئیسلامی لە ئەستەنبوڵ، رێكخراوی ئیخوان موسلیمین لە میسر دامەزرا، بۆ دووبارە گێڕانەوەی خەلافەتی ئیسلامی و، دواتر فیكری ئیخوان بووە فیكرێكی جیهانی، ئەمەش بووە هۆكاری ئەوەی ئیسلام دابەش ببێت بۆ سیاسی و عیبادەت. ئایا ئەم دابەشكردنەی ئیسلام بۆ ئیسلامی سیاسی تا چەند خزمەتی بە ئیسلام كردووە؟

- مێژووی دروستبوونی ئەو گرووپانەی بە ناوی ئایینی ئیسلامی پیرۆز دامەزراون، بۆ مێژووی دوای ڕووخانی خەلافەتی ئیسلامی لە ئەستەنبوڵ دەگەڕێتەوە، هەموو ئەم گرووپانەش هەڵگری هزر و بیروباوەڕی دەرەكین وەكو ئیخوان موسلیمین، هەر بۆیە ئەو گرووپ و لایەنانە بۆ شێواندنی ئایینەكە و هەڵخەڵەتاندنی كۆمەڵگەی موسڵمانان دامەزراون، مەبەستی سەرەكیشیان بۆ گەیشتنە بە دەسەڵات و بەدیهێنانی بەرژەوەندییە دنیاییەكانیانە، هەر لەبەر ئەمەشە قسە و كاریان یەك نییە، بەڵام جیاوازی حزبەكانی ئیسلامی سیاسی لەوەدایە كە لەژێر پەردەی ئایینی ئیسلام پیلان و پڕۆگرامێكی بەرژەوەندیخوازی تایبەتمەندیان بۆ خۆیان لەناو میللەتانی موسڵمان پەیڕەو كردووە، ئەمەش دوو لایەن دەردەخات، یەكێكیان هەڵخەڵەتاندن و فێڵ و فریودانی كۆمەڵگەیە، دووەمیش ئەو ئایینە جوان و پیرۆزەی ئیسلامیان دابەشی سەر سیاسەت و بەندایەتی بۆ خوا كردووە، ئەمەش لە ئیسلامدا جێگای نابێتەوە و قبووڵكراو نییە، چونكە ئایینی ئیسلام و قورئانی پیرۆز و فەرموودەكانی پێغەمبەر (د.خ) هەر هەمووی پێشەكی بۆ بەندایەتیی مرۆڤەكان بۆ خوای میهرەبان هاتوون، هاوكات بۆ ئاسوودەیی و خۆشگوزەرانی مرۆڤ و مرۆڤایەتییە، بەڵام ئەوەی ئیسلامی سیاسی بەكاری دەهێنن، دۆگمایە و مرۆڤ لە خشتەبردنە، كە كارەسات و ناخۆشی و پشێوی لەناو كۆمەڵگە دروست دەكات. ناكرێت ئایینی پیرۆزی ئیسلام بۆ سیاسەت و عیبادەت دابەش بكرێت، چونكە ئەمە زیاتر لەبەر ئەوەیە، ئەو گرووپ و لایەنانە كە ئایین دەكەنە سیاسەت، ئەوە بۆ بەرژەوەندیی خۆیان و چەند كەسێكە و لە ڕێگای سیاسەتكردنەكەشیان جیاوازی و ململانێ دەخەنە نێوان خەڵك و كۆمەڵگەكەوە. بە بۆچوونی من دابەشكردنی ئایینی ئیسلام بۆ سیاسەت و خواپەرستی، ئایینەكە لاواز دەكات، چونكە ئەوانەی لەو گرووپ و حزبانەن لەلایەك بۆ ئایین لە لایەكی دیكە بۆ بەرنامە و پڕۆگرامە داڕێژراوەكەی خۆیان كار دەكەن، كە ئەمەش پێچەوانەی ئەوەیە كە ئیسلام بۆ پێكەوەژیان و ڕوناهی و ئاشتی و لێبوردەیی و مرۆڤایەتی هاتووە، نەك بۆ ئەو پڕۆگرام و بەرنامانەی كە گروپ و لایەنە ئیسلامییە سیاسییەكان بۆ گەیشتن بە بەرژەوەندی و كورسیی دەسەڵات كاری بۆ دەكەن. ئەگەر ئەو حزب و گرووپە ئیسلامی سیاسییانە بۆ خوای گەورەیانە، بۆ تەنیا یەك بەرنامە و پڕۆگرام لە قورئان و فەرموودەی پێغەمبەر هەڵناهێنجن و تەنیا لە یەك حزبدا پەیڕەوی بكەن؟ نەك وەكو ئێستا لە هەرێمێكی وەكو كوردستان كە زیاتر لە چوار بۆ پێنج حزبی ئیسلامی هەن، كە هەمووشیان لەگەڵ یەكتر ناگونجێن و ململانێیان هەیە.

*   بەپێی ئەم مێژووەی ئیخوان موسلیمین، ئەوە دەركەوتووە، كە فیكری ئیسلامی سیاسی بایەخ بە پرسی خاك و نەتەوە نادات، لێرەش لە كوردستان هەمان بەرنامە دەبینین، بەتایبەتی لەو مەدەرەسانەی كە حزبە ئیسلامییەكان سەرپەرشتی دەكەن. ئایا سڕینەوەی ئینتیما و پیرۆزییەكانی نیشتمان چ كارەساتێكی لێدەكەوێتەوە؟

- دەبێت هەموو مرۆڤێك خاك و نیشتمانی خۆی خۆش بوێت، كە ئەمە لە ئایینی پیرۆزی ئیسلام جەختی لەسەر كراوەتەوە، چونكە خاك و نیشتمان نەبێت، موسڵمان لە كوێ بەندایەتی و خواپەرستی بكات؟ ئەمەش وادەكات خاك پیرۆز بێت. لەمبارەشەوە چەندین فەرموودەی پێغەمبەر (د.خ) هەیە، هەر بۆ نموونە دەفەرموێت: «هەر كەسێك لەسەر ماڵ و خاك و كەرامەتی خۆی بكوژرێت، ئەوە پلەی شەهیدی پێ دەبەخشرێت». واتە ئەوەی خاكی خۆی خۆش نەوێت، ئەوە لەگەڵ شەریعەتی ئیسلامیش نییە. لە لایەكی دیكەوە ئەركە لەسەر هەموو كەسێك، نەك تەنیا خاك و نیشتمانەكەی خۆش بوێت، بەڵكو هەموو بەها پیرۆز و بەرژەوەندییە نەتەوەییەكانیشی خۆش بوێت و بەرگری و پارێزگاریشیان لێ بكات. ئەگەرچی دەبینین، ئەو گرووپە ئیسلامی سیاسییانە بە پێچەوانەی هەقیقەتەكە، ئەوە بڵاو دەكەنەوە و دەیخەنە چوارچێوەی ئیسلام و بە خەڵكی دەگەیەنن، ئەمە جگە لەوەی بەرانبەر بە خوای گەورە گوناهبار دەبن، چونكە لە بنەما و شەریعەتی ئیسلام لادەدەن، لە لایەكی دیكەش جگە لەوەی كێشە بۆ میللەتەكە دروست دەكەن و لە لای زانا و پیاوانی ئایینیش ڕووی ڕاستەقینەیان كە بۆ مەرامی شەخسی خۆیانە دەردەكەوێت. ئا لێرەدا ئەركە لەسەر هەموومان وەكو كەسان و پیاوانی ئایینی ئیسلام واقیعەكە بۆ خەڵك بەتایبەتی لە مینبەرەكاندا ڕوون بكەینەوە.

* ئێمەی كورد وەك گەلێكی موسڵمان، خاوەنی مێژوویەكی پاكی موسڵمانیەتی و كوردایەتین و چەندین زانای گەورەی ئیسلامیمان هەبووە و هەیە، بۆچی ئیسلامی سیاسی ئەم مێژووە فەرامۆش دەكات و، دەیەوێت مێژوویەكی دیكە لە كوردستان بڵاو بكاتەوە، كە ئەویش مێژووی عەرەبییە؟

- ئەوەی بیەوێت مێژووی جوان و بێگەردی گەلی كوردی موسڵمان بشێوێنێت و مێژوویەكی دیكەی وەكو عەرەب بە سەرمان بڵاو بكاتەوە، ئەوە خۆفرۆشە. ئەو كەسانەی بەو پیلانە خەریكن و گوێ لەو كەسانە دەگرن، پێش هەموو شتێك دژی ئایینی پیرۆزی ئیسلامن، لەپاشان دژ و دوژمنی گەلی كوردن، چونكە میللەتی كورد لەگەڵ هاتنی پەیامی ئایینی ئیسلام بە ئاشتی و بە ئارەزووی خۆی ئیسلام بووە، ئیسلامەكەشی زۆر بە ڕێكوپێكی و بێگەرد بەبێ بەرژەوەندی، تەنیا لەپێناو ڕازیبوونی خوای گەورە وەرگرتووە. كورد خاوەنی چەندین كەسایەتی و زانای ئایینی ئیسلامە و خاوەنی چەندین مەدرسەی ئیسلامی و تەریقەتی (نەقشبەندی و قادری)یە و هەموو سەركردە نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕزگاریخوازەكانی گەلی كورد و كوردستان لە پیاوانی ئیسلامین، وەكو شێخ سەعیدی پیران لە باكووری كوردستان و قازی محەمەد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان و مەلا مستەفای بارزانی لە باشووری كوردستان، هەر بۆیە ئەو كەس و گرووپانەی كە دەیانەوێت مێژووی كوردی موسڵمان لەكەدار بكەن، یان بیسڕنەوە، بێگومان ئەمەیان بۆ ناچێتەسەر. هاوكات زانا و پیاوانی ئایینی ئیسلامیی زۆر بەتوانا و شەریعەتناس و بەجورئەتمان هەیە، كە توانیویانە ئەو دەسیسە و ناحەزییەی دوژمنان لەسەر كورد، ڕێگری لێ بكەن و سەركەوتوو نەبێت. ئەو حزب و گرووپە ئیسلامییانە بەگشتی و بەتایبەتی ئیخوان موسلیمین كە لە دەرەوەی كوردستان لە میسری عەرەبی دامەزرا، كە لەوێ نەیتوانی لەو ڕۆژەی دامەزراوە تا ئێستا هیچ بۆ میللەتی میسر و بۆ هەموو ئیسلام بكات، هەر بۆیە ئەوەی لە هەرێمی كوردستانیش لەسەر ئەو بەرنامەیەی ئیخوان دەڕۆن، هیچ پێویستییەكی گەلی كوردستان نییە، بۆیە نەمێنین باشترە.

* باس لە بەرهەمهێنانی توندوتیژی و تیرۆر لە فیكری ئیخوان موسلیمین و ئیسلامی ئوسووڵی دەكرێت. ئایا چاندنی تۆوی توندوتیژی و ئیرهاب لە كۆمەڵگە، تاچەند كۆمەڵگە بەرەو ناسەقامگیری و كاولبوون دەبات؟

- ئیسلام هەموو كات دژی توندوتیژی بووە و ئەوەی پەیڕەی ئەو ئایینە پیرۆزە دەكات، قەت زوڵم و زۆرداری لەكەس ناكات. ئیسلام هەقی هەموو كەس و نەتەوە و مرۆڤێكی داوە كە بە ئازادی و ئاسوودەیی و بێ كێشە و گرفت بژین، تاوەكو زیاتر بەندایەتی خۆیان بەرانبەر بە خوای گەورە بەجێ بگەیەنن. هەر گرووپ و لایەن و كەسێك ئایینی ئیسلامی كردبێتە واجیهە بۆ كار و پیلانەكانی و توندوتیژی و ئاشووبی ئەنجامدابێت، ئەوا لەناو چوون. خوای بەخشندە مرۆڤەكانی زۆر خۆش دەوێت و قبووڵی نییە كەس زوڵم و ستەمی لێ بكات و بیكوژێت، بۆ مرۆڤیش نەهاتووە كە خۆی بكوژێت، كە ئەگەر ئەمە بكات، ئەوا خوا دەیخاتە ئاگری دۆزەخ، ئێنجا چۆن قبووڵی دەكات كە ئیسلام بكرێتە كراسێك و كەسانێ بیپۆشن و لەژێر ئەو پەرەدیەوە زوڵم و توندوتیژی بەرانبەر مرۆڤ و میللەتان بكەن؟ نزیكترین نموونەشمان ئەوەیە كە دیتمان تیرۆریستانی داعش و بە ناوی «لا الە اللە» ئەو هەموو تاوان و كارەساتە نەخوازراوەیان ئەنجام دا، بەڵام خوای گەورە لەناوی بردن.

* وەكو دەزانین لەئیسلامدا فەتوادان زۆر گرنگە و دەبێت زانا و شارەزای شەریعەتی ئیسلام، كە گەیشتووەتە پلەی موفتی، فەتوا بدات، زیاتریش ئەنجومەن، یان ئەو لێژنەیەی حكومەت دایناوە، ئەو دەتوانێت فەتوا بدات، كەچی ئیسلامی سیاسی دەڵێت، هەر كەسێك دەتوانێت فەتوا بدات. ئایا ئەمە بێ ماناكردنی فەتوا و دروستكردنی ئاژاوە نیە لە كۆمەڵگە؟

-  فەتوادان لە ئایینی ئیسلام یەكێ لەو كارە گرنگ و زۆر پێویست و هەستیارانەیە، لەسەر هەر بابەت و كار و پێشهاتێك كە لە كۆمەڵگەدا پێویست بێتز فەتوادان كاریگەری دەستبەجێ و ڕاستەوخۆی دەگەیەنێت و دەبێت جێبەجێش بكرێت، هەر بۆیە نەك هەر گرووپە ئیسلامییەكان، بگرە هیچ مامۆستا و پیاوێكی ئایینی كە پلەی موفتی نەبێت، نابێت فەتوا بدات. لەلایەكی دیكەوە فەتوادان لە هەرێمی كوردستان بووەتە ئەركی ئەو ئەنجومەنە باڵایەی كە لە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی دامەزراوە، ئەو ئەنجومەنەش پێكهاتووە لە كەسانی زانا و زۆر شارەزا و پسپۆڕ لە هەموو لایەنەكانی شەریعەتی ئیسلام.