نەخشەی نوێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە گۆڕانكاریی بەردەوامدایە و بەپێی ئەو پلان و ئامانجە ستراتیژییەی وڵاتانی زلهێز بەتایبەتی ئەمریكا و ئیسرائیل دایانڕشتووە، نەخشەی تەواوی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگۆڕن، ئەم گۆڕانكارییانەش لەسەر سیستەمی سیاسیی عێراق و ئایندەی هەرێمی كوردستانیش كاریگەرییان دەبێت. گۆڤاری گوڵان دیدارێكی لەگەڵ موخەلەد حازم، پسپۆڕ و تایبەتمەند لە كاروباری ئاسایش سازدا، كە پێشتر ڕاوێژكاری ئاسایش و یاسایی بووە لە حكومەتی عێراق و بەردەوام لە كەناڵەكانی ڕاگەیاندنەوە قسەی ڕاشكاوانەی خۆی هەیە.

 

* لە وتار و شرۆڤەكانت باس لە گۆڕانكاریی لە نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەكەیت و ئاماژە بە ڕێككەوتنی سایكس - پیكۆ دەكەیت، دەكرێت بزانین مەبەستت كام نەخشە و گۆڕانكارییە؟

- ئەوەی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕوو دەدات، زۆر خێرا و پێشبینی نەكراوە، بەڵام خۆ هەروا بە ڕێكەوت و لەخۆڕا نەهاتووە. شەڕ و گرژییەكی زۆر ئاڵۆزی نێوان (ئیسرائیل و حەماس و حزبوڵڵا و حوسییەكان و ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد لە سووریا)، ئەمە شەڕ و پێكدادانی پێشتر بەرنامە بۆ داڕێژراوە لە نێوان هەردوو میحوەری «ئیسرائیل و ئەمریكا و هاوپەیمانیی ئەتڵەسی» لەگەڵ كۆمەڵێك دەوڵەت و «هێزی سەرچاوەی شەڕ». ئەو دەوڵەتانەی سەرچاوەی شەڕ، كە نەتەنیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل لە نەتەوە یەكگرتووەكان نەخشەكەی بەرز كردەوە و بە «سەرچاوەی شەڕ» ناوی بردن. دەبێتە سەرچاوەی ئەو نەخشە نوێیەی كە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست داڕێژراوە. ئەم نەخشە نوێیە ڕەنگە سنووری ڕێڕەوەكانی تێدا بگۆڕدرێت، لەوانەشە هەندێك دیاردەی جوگرافی لە هەندێك وڵاتدا بگۆڕدرێت، چونكە سیستەمی نوێی جیهان بە دوای دەسەڵاتی ئابووری بەسەر جیهاندا دەگەڕێت. بە دڵنیاییەوە هەرچی وڵاتە زلهێزەكان و گەورە كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان هەیە، لەم گۆڕانكاری و كاروبارەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەرژەوەندییان هەیە، بەهاوشێوەی ئەوەی لە «سایكس – پیكۆ» ڕووی دا، كاتێك ئیمپراتۆڕەتەكان دابەش كران بۆ دەوڵەتان و نەخشە و سنوورەكانیش گۆڕدران، ئەو ماوەیەی كە بۆ جێبەجێكردنی ڕێككەوتننامەكە دانرا، 100 ساڵ بوو.

ئەمڕۆ لە بەردەم پلان و نەخشە و سنوورێكی نوێداین. 7ی ئۆكتۆبەر تەنیا ئەو پریشكە بوو كە لە ڕێگایەوە دەست كراوە بە جێبەجێكردنی پلانی سیستەمی نوێی جیهانی و پاساویش هێنرایەوە بۆ هێرش كردنە سەر غەززە و ئۆپەراسیۆنەكەش تا ئەم ساتە وەختە كۆتایی نەهاتووە.

* مەبەستت چییە تا ئەم ساتە وەختە ئۆپەراسیۆنەكانی شەڕ و گۆڕانكارییەكان كۆتاییان نەهاتووە؟ ئایا چاوەڕوانی گۆڕانكاریی دیكەی گەورە دەبین؟

- ئەوەی لە دەستپێكی هەڵگیرسانی شەڕ لە ناوچەكەدا لە غەززە و لوبنان و سووریا ڕوویان دا، دیراسەتكراو بووە و بەرنامەی بۆ دانراوە. پێویستییەك بوو، پاساویش هێنرایەوە بۆ هێرش و گۆڕانكارییەكان، ڕەنگە جار جارە وا دەبینین كە ئەم ئۆپەراسیۆنە بە شێوەیەكی كاتی ڕاگیراوە، لە كاتێكدا ئۆپەراسیۆن لە لوبنان تا ئەو دیوی ڕووباری لیتانی بەردەوام دەبێت و ڕاناگیرێت، لە سووریاش بڕبڕەی بەرەی موقاوەمە و پێكەوە بەستانی نێوان ئێران – عێراق – سووریا – لوبنان و غەززە تێكشكێندرا. ئێران گرنگترین توخمی پەیوەندیی تەوەرەیی لە سووریا و ناوچەكە لەدەست دا، بەرەی خۆڕاگرییش لە لوبنان لاواز كرا، ئەمەش بە كوشتنی سەید حەسەن نەسروڵڵا و هەموو سەركردەكانی دیكەی هێڵی پێشەوەی یەكەم و دووەم، لە یەمەنیش ڕەنگە ئەمە دەستپێك بێت و پاشەكشەی حووسییەكان لە هێرشكردنە سەر كەشتییە زەبەلاحە بارهەڵگرەكان دادیان نەدات و لە ماوەیەكی نزیكدا لەیەمەن نەك تەنیا خۆبەدەستەوەدان، بەڵكو شاهیدی كۆتایی دۆخەكەش دەبین. گورزە سەربازییەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل لە حوسییەكان كە درێژكراوەی بەرەی خۆڕاگریین لە ئێران، گورزی سەربازی كاریگەر و جەرگبڕ بوون، لەئەنجامی بەئامانج گرتنی كەشتییەكان لە كەناراوەكانی یەمەن لە دەریای سوور و هەڕەشەكردن بۆ سەر ڕێڕەوی دەریایی بازرگانیی جیهانی، تووشی ئەم شكستە بوون. بەمەش پڕۆژەی ئێران بۆ دروستكردنی هیلالی شیعی و بڵاوكردنی عەقیدەی ویلایەتی فەقییە، نەك هەر داڕووخا، بەڵكو هەڵوەشایەوە كە ماوەی زیاتر لە 40 ساڵە كاری لەسەر دەكات.

* باسی بەرژەوەندی ئابووریی زلهێزەكان و گەورە كۆمپانیا جیهانییەكانت كرد. شرۆڤەت بۆ ئەم بابەتە چییە؟

- ئەو دەوڵەتانەی بە «میحوەری شەڕ» ناو دەبرێن ڕێگرن لە بەردەم بەدەستهێنانی وزە و ڕێڕەوەكانی هەناردەكردنی وزە، ئەمانە بوونەتە كێشە لە بەردەم كەنارە ئاوییەكان و هەناردەی وزە بۆ دەرەوە، بۆیە دەبێت هەموو ئەم دەوڵەتانە لاواز بكرێن، لە بەرانبەردا پێویستە پڕۆژەی ڕێگەی سەوزی نێوان هێندستان و سعودییە و ئەردەن و ئیسرائیل پێكەوە گرێ بدرێنەوە، بەتایبەتی كە پڕۆژەی «پشتێنە و ڕێگە»ی چین و ڕووسیا كۆتایی هات.

* ئەگەر كەمێك لەسەر پرسی عێراق ڕابوەستین، ئایا عێراق تاچەند پارێزراوە بۆ ئەوەی تووشی ئەو ئاڵۆزی و شەڕە نەبێتەوە؟ ئایا سەردەمی لاوازكردن و لەناوبردنی گرووپە چەكدارە یاخیبووەكان و بەرەی بەناو موقاوەمەی عێراق نەهاتووە؟

- عێراق نەك هەر دوور نییە لەوەی لە ناوچەكەدا ڕوودەدات، بەڵكو بەشێكە لە بەرەی خۆڕاگری (مقاومە)، عێراق وەكو حكومەت نا، بەڵكو وەكو سیستەمێكی سیاسیی مەترسییە بۆ سەر جێبەجێكردنی نەخشە تازەكە، گرووپە چەكدارەكان هێزی بڕیار و كۆنتڕۆڵی زۆر لە جومگەكانی دەوڵەتی عێراقیان بەدەستەوەیە، ئەمریكا بەئامانجگرتنی بەرژەوەندییەكانیان لە عەین ئەسەد و هەولێر و هەریر لەبیر نەكردووە، هەروەكو چۆن ئیسرائیلیش هێرشە درۆنییەكانی لەبیر نەكردووە. بوونی ئەم گرووپانە ئاستەنگ و بەربەستن لەبەردەم جێبەجێكردنی پڕۆژە گەورەكەی جیهان. نەتەنیاهۆ لەبەردەم نەتەوە یەكگرتووەكان عێراقی بە وڵاتی كێشەئامێز ناوبرد، بۆیە بە تەئكید كێشەی گرووپە چەكدارەكانی عێراق كە بەپاشكۆی ئێران دادەنرێن، چارەسەر دەكرێت، یان حكومەت بە بڕیارێك مامەڵەیان لەگەڵ دەكات، بۆ خۆدوورخستنەوە لە ئەگەری هەر تێوەگلان و شەڕێك، پێویستە كۆتایی بە ڕۆڵی گرووپە چەكدارەكان عێراق بهێنرێت، یان چەكەكانیان ڕادەستی حكومەت بكەن، بەپێچەوانەوە ڕووبەرووی هێرشی توند دەبنەوە و زیانی گەورەیان پێدەگەیەنرێت. هەر بۆیە عێراق هەوڵ دەدات خۆی بە دوور بگرێت لە هەر هێرشێك بۆ سەر خاكەكەی و هەوڵی هێوركردنەوەی دۆخەكە دەدات.

* دوای ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد لە سووریا، بۆچی ئەم وڵاتە سەقامگیر نەبووە، بەتایبەتی كە دیدگایەك هەیە بۆ ئەوەی پێكدادان لە نێوان هێزەكانی سوریای دیموكرات و هێزە ئەمنییەكان لە سووریا ڕوونەدات؟

- گۆڕینی ڕژێمی سووریا دەبووایە ئەنجام بدرێت و ئەنجامیش درا، لە ئێستادا ئاراستەیەكی بەهێز هەیە بۆ ئەوەی سووریا بگەڕێتەوە ناو هەناوی عەرەبییەكەی و سەقامگیر بێت، ئەمەش بە ڕەچاوكردنی مافی كورد و درووز و عەلەوییەكان، بە سەقامگیریی سووریا پڕۆژە جیهانییەكە بۆ بەدیهێنانی سیستەمی نوێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەدایك دەبێت و سەقامگیریش دەبێت. ڕاستە هەوڵی تێكدانی ئاسایشی سووریا و دروستكردنی ناكۆكی هەیە و پشتیوانی لە درووزەكان و عەلەوییەكان لە كەناراوەكانی سووریا دەكرێت، بەڵام دیدگا لەنێوان هێزەكانی سووریای دیموكرات و هێزە نیزامییەكان لە سووریا هەیە، لە چوارچێوەی یەكپارچەیی خاكی سووریا، چونكە بیرۆكەی فیدڕاڵی و كۆنفیدڕاڵی لە سووریای دوای ئەسەد نەگەیشتووەتە قۆناغی پێگەیشتن. كوردەكان لە سووریا وشیارترن بەتایبەتی كە كەسانێك هەن بیرۆكەكانیان بە بیرۆكەی دروست بۆ پڕ دەكەنەوە، كە سەركردایەتی كوردن لە عێراق بە نوێنەرایەتیی سەرۆك مەسعود بارزانی كە خاوەنی ئەزموونێكی سیاسیی دەوڵەمەندە و هەمیشە هەوڵ دەدات، پشتیوانی لە كوردانی سووریا بكات، كە ڕەنگە بیانپارێزێت لە هەر ململانێیەك كە لە ناو خاكی سوریادا ڕووبدات، بێگومان سەرۆك بارزانی دەتوانێت بەرەو كەناری ئارامی بیانبات.

لە كۆتاییدا عێراق و توركیا ناسەقامگیریی سووریایان ناوێت، هەمووان نایانەوێت ناكۆكی هەڵبگیرسێت، سووریا و عێراق شریتێكی سنووریی هاوبەشیان هەیە و توركیاش بە سنوورێكی زیاتر لە 1000 كیلۆمەتر بە سووریاوە بەستراوەتەوە، هەر ناسەقامگیرییەك كە لە سووریا ڕووبدات ڕەنگدانەوی لەسەر توركیا هەیە و ئەگەری گەڕانەوەی ئاوارە و پەناهەندەكانی بۆ جارێكی دیكە لێدەكرێت. ئێمە لە بەردەم ڕێككەوتنێكی سیاسیی «ئەمریكی – ئیسرائیلی – توركی – سووری – عێراقی»داین، كە سەقامگیری لەناوچەكەدا بۆ هەمووان دابین دەكات .

* بەڵام پێناچێت بەم نزیكانە دۆخە تەمومژاوییەكانی نێوان ئەمریكا- ئێران بەكۆتا بێت و ئەگەری زۆرە دانوستانەكان شكست بهێنێت. ئایا لەم دۆخەدا عێراق لەبەردەم چ بژاردەیەكدایە؟

- ئێمە لە بەردەم دۆخێكی هێشتا تەمومژاویی نێوان ئەمریكا و ئێرانین، سەركەوتنی دانوستانەكان جۆرێك لە سەقامگیری بە ناوچەكەش دەبەخشێت، هەروەكو چۆن شكستخواردنی دانوستانەكان ڕەنگدانەوەی لەسەر ناوچەكەش هەیە. گرفتەكە لێرەدا لەوەدایە ئەمریكا وەكو ناوچەیەكی گرنگی نفووزی خۆی سەیری عێراق دەكات، ئێرانیش بە هەمان شێوە عێراق بە شوێنی نفووزی خۆی دەزانێت، لەم نێواندەدا هەرێم ئەگەرچی بەشێكە لە عێراق و دۆخەكە بە خراپی و بە باشی كاریگەریی لەسەر هەرێمیش دەبێت، بەڵام هەرێم نابێتە بەشێك لەم ململانێیە و بەپێچەوانەوە كاری هاوبەش لەنێوان هەردوو حكومەتی عێراقی فیدڕاڵ و حكومەتی هەرێمی كوردستان دەبێت و كۆنتڕۆڵی ناكۆكییەكانیان دەكەن، لە بەرانبەردا درێژكراوەی ئێران هێشتا لە عێراق و یەمەن بوونیان هەیە، ڕەنگە عێراق ببێتە بەشێك لەو ململانێیەی كە ڕوودەدات و ببێتە بەشێك لە بەشداریكردن لەگەڵ لایەنی ئێرانی لەهەر ئۆپەراسیۆنێكی سەربازیی كە ڕەنگە ڕووبدات، بەڵام حكومەتی عێراقی لەم كاتەدا نایەوێت ببێتە بەشێك لە ململانێی سیاسی و سەربازیی نێوان ئەمریكا و ئێران.