ناهیدە ڕەشید، سەرپەرشتیاری پەروەردەییە لە پارێزگای دهۆك و یاریدەدەری بەڕێوەبەری دڵنیایی جۆرییە و یەكێكە لەو خانمە پەروەردەكارانەی كە ئەزموونی لە قۆناغی باخچەی ساوایانەوە تا قۆناغی ئامادەیی لە پرۆسەی پەروەردە و فێركردنی هەرێمی كوردستان هەیە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی بازنەی گفتوگۆدا «سیستمی خوێندن لە هەرێمی كوردستان»، زۆر بە واقیعییانە خوێندنەوەی بۆ پرۆسەی خوێندن كرد و بەمجۆرە دید و تێڕوانین و بۆچوون و پێشنیارەكانی خستەڕوو.

 

 

گفتوگۆ كردن بە بەشداریی وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان و ئەم پۆلە تایبەتمەندەی پەروەردەكار لە هەرێمی كوردستان، زۆر گرنگە بۆیە دەستخۆشی لە بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم، كە زۆر خەمخۆرانە ئەم گفتوگۆیەی بۆ ئەم پرسە گرنگە «سیستمی خوێندن لە هەرێمی كوردستان» ڕێك خستووە.

لێرەوە ڕاشكاوانە دەڵێم: ئەگەر بە ویژدانەوە سەیری پرۆسەی پەروەردە و فێركردن لەماوەی ئەم پێنج ساڵەی كابینەی نۆیەم بكەین، ئەوا سەرباری ئەو هەموو قەیران و گرفتانەی لەناو ئەم كابینەیەدا هەبووە، كاری زۆر باشیش هاتووەتە ئەنجامدان، لەمەش زیاتر چاوەڕێی ئەوەی لێدەكەین كاری باشتر و زیاتر ئەنجام بدات.

لەم گفتوگۆیەدا زۆر بە ڕاشكاوی لەسەر قوتابخانە ناحكوومییەكان قسە كرا، بەڵام بە تێڕوانینی من بوونی قوتابخانەی ناحكوومی كارێكی باشە كە لە هەرێمی كوردستان گرنگی پێدراوە، ئێمە ئەگەر سەیری وڵاتانی پێشكەوتوو بكەین، دەبینین ئەوان لە هەموو سێكتەرەكانی ژیان و كۆمەڵگە زیاتر پشت بە كەرتی تایبەت دەبەستن و، دەتوانین بڵێین، تا ئاستێكی زۆر گەورە كەرتی تایبەت سێكتەرە جیاوازەكان بەڕێوە دەبات، بۆیە ئێمە دەبێت بە ڕاستی بۆچوونێكی ڕژدمان لەسەر كەرتی تایبەت هەبێت و زیاتر پەرەی پێبدەین.

قوتابخانە ناحكوومییەكانی كەرتی تایبەت لە دەرەوەی ڕێنمایی و یاسای وەزارەتی پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان كارناكەن، بۆیە ناكرێت بەو جۆرە سەیریان بكەین، كە قوتابخانەی ناحكوومی لەگەڵ قوتابخانەی حكوومی دوو جۆری جیاوازی قوتابخانەن، نەخێر هەردوو كیان یەك یاسا و ڕێنمایی جێبەجێ دەكەن كە لە وەزارەتی پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە ئاراستەیان دەكرێت. ئەگەر كەموكورتییەك هەبێت لە قوتابخانە ناحكوومییەكان كە كەمتر بایەخیان بە زمانی كوردی داوە، ئەوە وەك ئاماژەیان پێكرد، وەزارەتی پەروەردە هەنگاوی پێویستی هەڵگرتووە بۆ ئەوەی ئەو كەموكورتییەش نەهێڵێت.

بوونی قوتابخانەی ناحكوومی هاوشان لەگەڵ قوتابخانە حكوومییەكان فاكتەرێكی گرنگە بۆ دروستبوونی ململانێی و كێبڕكی بۆ زیاتر بەرەو پێشەوە بردنی ئاستی زانستی و پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریی خوێندنی زیاتر بۆ قوتابیان، بۆیە ئەم جۆرە كێبڕكێیە لە نێوان قوتابخانەی حكوومی و ناحكوومی دەبێتە فاكتەرێك بۆ ئەوەی هەردوولا هەوڵ بدەن، خۆیان باشتر ڕێك بخەنەوە، كە ئەمەش سەرەنجام بە سوودی پرۆسەی خوێندن و پێشكەوتنی زیاتری قوتابیان دەشكێتەوە.

كردنەوەی زیاتری قوتابخانەی حكوومی كە خەڵكی كوردستان ئارەزوومەندانە منداڵەكانیان دەنێرن بۆ ئەو قوتابخانەیانە بە شێوەیەكی باش ئەركی سەرشانی قوتابخانە حكوومییەكان سووك دەكات، لە هەمان كاتیشدا دەبێتە سەرچاوەیەك بۆ پەیداكردنی هەلی كار و دامەزراندنی ئەو مامۆستایانەی كە بورای ئەوەیان بۆ نەڕەخساوە لە كەرتی گشتی دابمەزرێن.

لایەنێكی گرنگ كە پێویستە لە قوتابخانە ناحكوومییە ئینتەرناشناڵەكان پێداچوونەوەی لەسەر بكرێت، كرێی خوێندنە كە بە ڕاستی لە هەندێ قوتابخانەی ئینتەرناشناڵ كرێی خوێندن زۆر گرانە و دەگاتە نزیكەی 3500 تا 4000 دۆلار، بۆیە گرنگە كە وەزارەتی پەروەردە بەدواداچوون بۆ ئەمە بكات و نرخەكەی هەندێك كەم بكاتەوە. بەڵام كرێی خوێندنی قوتابخانە لۆكاڵە ناحكوومییەكان باشە، تەنیا یەك ملیۆن و هەشت سەد هەزار دینارە.

سەبارەت بە قۆناغی بنەڕەتی كە «1تا 9» دەگرێتەوە و هەموویان پێكەوە لەیەك قوتابخانە دەوام دەكەن، بە ڕاستی لەسەر ئەمە سەرنج زۆرە، جیاوازیی تەمەنەكانی « 6ساڵ تا 15 ساڵ» زۆر زۆرە، بۆیە پێشنیاری من ئەوەیە كە ئەو قوتابخانەیانە بكرێنە دوو دەوام، دەوامی بەیانیان با بۆ قۆناغی «1-6» بێت و، دەوامی دوای نیوەڕۆیان بۆ قۆناغی « 7-9» بێت.

سەبارەت بە قۆناغی بنەڕەتی یەك تا سێ، من پشتیوانی ئەوە ناكەم كە لەم قۆناغە نمرە بكرێتە پێوانە بۆ دەرچوونی قوتابیان، ئەمەش لەبەر ئەوەیە لەم سێ ساڵەدا قوتابخانە ئەو منداڵە پەروەردە دەكات، ڕێگەی پیشان دەدات، لەم سێ ساڵەدا ئەگەر سەیری لایەنی زانستی و ئەزموونی وڵاتانی پێشكەوتوو بكەین، سیما و كەسایەتیی منداڵ لەم سێ ساڵەدا دروست دەبێت و دەردەكەوێت، بۆیە لەم تەمەنەدا ناكرێت بەپێی نمرە مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت. بۆیە زۆر گرنگە بایەخی زیاتر بە پڕۆگرامەكانی پۆلی یەك تا سێ بدرێت و بە وردی دیراسەت بكرێت، تا بزانرێت ئایا توانیومانە سەركەوتوو بین، یان دەبێت ڕێگەیەكی دیكە بگرینەبەر.

سەبارەت بە ئەزموونە نیشتمانییەكان، بەتایبەتیش ئەزموونی نیشتمانیی پۆلی نۆ، زۆر گرنگە بیكەینەوە بە 100 نمرە، لەبەر ئەوەی ئەم قۆناغە زۆر گرنگە قوتابیان لە تەمەنێكی هەرزەكاری و هەستیاردان و دەبێت باش ئامادە بكرێن بۆ قۆناغی ئامادەیی و لە هەمان كاتیشدا زۆر باش هۆشیار بكرێنەوە لەسەر مەترسییەكانی ماددەی هۆشبەر.

بابەتی كردنەوەی پەروەردەی تایبەت لە قوتابخانەكان بۆ منداڵانی خاوەن پێداویستیی تایبەت پرسێكی گرنگە، ئەگەر پۆلی تایبەت لە قوتابخانەكان بۆ ئەو قوتابیانە دابمەزرێت، خزمەتێكی گەورەیان پێدەكات و لە هەمان كاتیشدا دەرگایەكیان بۆ دەكرێتەوە بۆ ئەوەی سوود لە خوێندن وەربگرن. بۆیە دەبێت ئامارێك لەسەر قوتابیانی خاوەن پێداویستیی تایبەت ئامادە بكرێت، بەپێی ژمارەیان پۆلی تایبەتیان بۆ ئامادە بكرێت، كە هەر پۆلێك 6-8 قوتابی تێدا پەروەردە بكرێت، ڕاپۆرتیان لەسەر ئامادە بكرێت و هەوڵ بدرێت چاودێریی بەرەوپێشەوەچوونیان لە خوێندن دیاری بكرێت، لەم لایەنەوە لەگەڵ ئەوەی وەزارەتی پەروەردە درێغی نەكردووە، بەڵام دەكرێت كاری باشتری لەسەر بكرێت.

لە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردە بەشێك هەیە بە ناوی «بەشی دیراسات و لێكۆڵینەوە»، گرنگە ئەم بەشە بایەخی زیاتری پێبدرێت و هەوڵ بدرێت پەیوەندییەكی بەهێزی لەگەڵ زانكۆكان بۆ دروست بكرێت. ئەم كۆێژە ساڵانە قوتابیانی قۆناغی چوارەم توێژینەوە دەكەن، بۆیە گرنگە بە ڕێگەی بەشی دیراسات و لێكۆڵینەوەی ناو پەروەردە گشتییەكان ئێمە كێشە و ئاریشەكانی ناو پەروەردەیان بدەینێ، بۆ ئەوەی ئەوان بە شێوازی زانستی و ئەكادیمی توێژینەوەی لەسەر بكەن، كە لەم پرسەدا قوتابییەكە سوودێكی زۆر دەبینێت، لەبەر ئەوەی هەم كار لەسەر كێشەیەكی ڕاستەقینە دەكات، هەمیش بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پەروەردەش ساڵانە كۆمەڵێك دیراساتی ئەكادیمی بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی بۆ بەرهەم دێت.

وەك لایەنی پسپۆڕیی خۆم، هەڵوەستەیەك لەسەر باخچەی ساوایان دەكەم كە لەم گفتوگۆیەدا ئاماژەی پێ نەكرا، كە ئەمە قۆناغێكی زۆر گرنگە و منداڵی بە دروستی تێدا پەروەردە دەكرێت. لە قۆناغی باخچەی ساوایان دەتوانی منداڵ بەو جۆرە ئاراستە بكەیت، یان بناغەی بۆ دابڕێژیت، كە نیشتمان پێویستی پێیەتی. لەم ڕۆژانە وتارێكم خوێندەوە سەبارەت بە ئەڵمانیای دوای شەڕی دووەمی جیهانی كە دابەش بوو بۆ ئەڵمانیای ڕۆژئاوا و ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات، لە هەردوو بەشەكە 33%ی منداڵان لە باخچەی ساوایان بوون، ئەڵمانیای ڕۆژئاوا بە جۆرێك مامەڵەی لەگەڵ منداڵەكان دەكرد، كە ئامادەیان بكەن بۆ ئەوەی بایەخ بە دیموكراتی و مافی مرۆڤ بدەن، هەرچی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات بوو، هەوڵەكانی بەو ئاراستەیە بوو كە ئینتمای نیشتمانی لەناو ناخی منداڵەكان بچێنن، كەواتە ئەمە ئەوەمان پێ دەڵێت، كە وڵاتان هەر لە قۆناغی باخچەی ساوایانەوە منداڵان بەو جۆرە پەروەردە دەكەن كە نیشتمان پێویستی پێیەتی، بۆ ئێمەش زۆر گرنگە منداڵان لە باخچەی ساوایانەوە بەو ئاراستەیە پەروەردە بكەین كە كوردستان پێویستی پێیەتی.

لەم چوارچێوەیەدا ئەگەر لەسەر ئاستی هەر نۆ پەروەردەی پارێزگای دهۆك سەیری باخچەی ساوایانی خۆمان بكەین، دەبینین تەنیا 60 باخچەی ساوایانی حكوومیمان هەیە بە بەراورد لەگەڵ قوتابخانەكان كە نزیكەی 1،153 قوتابخانەمان هەیە، زۆر زۆر كەمە.

هەوڵمان داوە دەوامی باخچەی ساوایان بكەین بە دوو دەوام، بەڵام كەموكورتیمان زۆرە، ئەمە لە كاتێكدا ئێمە تەنیا منداڵی فەرمانبەران لەو باخچەی ساوایانە وەردەگرین، منداڵی دیكە وەرناگرین، بۆیە پێشنیاری من ئەوەیە كاتێك قوتابخانەیەكی نوێ دروست دەكرێت، لەگەڵیدا وەك پاشكۆی قوتابخانەكە بینایەك بۆ باخچەی ساوایانیش دروست بكرێت، بۆ ئەوەی ئەو كێشەیەش چارەسەر بكرێت، هەر لەناو باخچەی ساوایان ئێمە ئاریشەیەكی گەورەی دیكەشمان هەیە، ئەویش نەبوونی چاودێرە بۆ منداڵەكان، ئەركی ئەو چاودێرانە زۆر گرنگە، ساڵی پار بە ڕاپۆرتێك داوامان كرد، چاودێر بەپێی پێویست بۆ باخچەكانی ساوایان دابین بكرێت، لەم بوارەدا كەموكورتیمان زۆر زۆرە، ئومێد دەكەین ئاوڕێك لە باخچەی ساوایان بدرێتەوە كە بۆ بونیادنانی كۆمەڵگە و بونیادنانی نەوەی داهاتوو زۆر زۆر گرنگە.