(*)

لە جیهانی ئەمڕۆدا كە بە خێرایی دەگۆڕێت و گەشەدەكات، پەروەردە چیتر تەنیا گواستنەوەی زانیاری و كارامەییەكان نییە. بەڵكو ڕۆڵی پەروەردە فراوانتر بووە بۆ ئامادەكردنی نەوەیەك نەك تەنیا بۆ ئەوەی خۆیان لەگەڵ گۆڕانی بارودۆخی كۆمەڵایەتیدا بگونجێنن، بەڵكو بۆ ئەوەی چالاكانە بەشداری لە بنیاتنانی كۆمەڵگایەكی گەشە سەندو و پێشكەوتوو بكەن. بۆ بەدەستهێنانی ئەمەش، پەروەردەكاران لە سەرانسەری جیهاندا پەرەپێدانی كارامەیی وەك دیسیپلین، ئێتیك و ئەخلاق و نشتمانپەروەری لە پێشینە دەبینن. لەم چوارچێوەیەدا، پەرەسەندنی سیستەمی تۆكاتسو سەریهەڵداوە، كە ڕێبازێكی گشتگیری ژاپۆنییە بۆ پەروەردە كە پەروەردەی كارامەیی كۆمەڵایەتی و بەها و بنەما ئەخلاقیەكان بەهێز دەكات.

پەروەردە وەك ئامرازێكی گرنگ بۆ گەشەپێدانی كۆمەڵگا دادەنرێت، بۆیە پێویستی چارەسەركردنی گرفتە پەروەردەییەكان و بەرزكردنەوەی كوالێتی بەرهەمە پەروەردەییەكان تادێت زیاتردەبێت. ڕەخنەگرانی سیستەمی ئێستا ئاماژە بە نەبوونی هاوتەریبی نێوان دەرئەنجامە پەروەردەییەكان و داواكارییە پەرەسەندووەكانی كۆمەڵگا دەكەن. لە بەرامبەردا پاڵنەرێكی بەهێز هەیە بۆ گەڕان بەدوای مۆدێلی پەروەردەیی داهێنەرانە كە لە سەرانسەری جیهانەوە دەتوانن لە پێگەی هەرێمی كوردستان لە چوارچێوەی كێبڕكێی جیهانیدا یارمەتیدەر بن. پەسەندكردنی سیستەمی تۆكاتسو كە گرنگی بە گەشەپێدانی گشتگیری قوتابیان دەدات، دەتوانرێت وەك چارەسەرێكی بنەڕەتی بۆ ئاستەنگە پەروەردەییەكانی ئێستای كوردستان سوودی لێوەربگرێت . ئەم سیستەمە نەك تەنیا جەخت لەسەر دەستكەوتی ئەكادیمی دەكاتەوە بەڵكو جەخت لەسەر پەرەپێدانی كارامەییەكانی ژیان، بەها ئەخلاقییەكان و بەرپرسیارێتی كۆمەڵایەتی و نیشتمانپەروەری دەكاتەوە، ئەو پێكهاتانەی كە گرینگن بۆ پەروەردەكردنی تاكێكی باش و كاریگەر لە جیهانی مۆدێرندا گەشە بكەن. جێبەجێكردنی سیستەمی تۆكاتسوی ژاپۆنی لە كوردستان گۆڕانكاری بنچینەیی لە كەرتی پەروەردەی هەرێمی كوردستان دروست دەكات.
سیستەمی تۆكاتسو كە لە ژاپۆن سەرچاوەی گرتووە، بۆ پەروەردەكردنی گەشەی كۆمەڵایەتی قوتابیان شانبەشانی فێربوونی ئەكادیمییان داڕێژراوە. ئەم ڕێبازە سەرنج دەخاتە سەر بەهێزكردنی كارامەیی گرنگی ژیانی وەك كاری تیمی بەرپرسیارێتی و خۆدیسیپلین لە ڕێگەی چالاكییەكانی وەك پاككردنەوەی پۆل، ئەركەكانی بەڕێوەبردن بە سەركردایەتی قوتابیان و كاری گروپی. ئەم چالاكییانە كە بەشێكی دانەبڕاون لە فەلسەفەی تۆكاتسو. سیستەمی پەروەردەی ژاپۆن جەختێكی بەهێز لەسەر پەروەردەكردنی هەستكردن بە ناسنامەی نەتەوەیی و خۆشەویستی بۆ وڵات و بەها كولتوورییەكان دەكاتەوە ، ئامانجیان پەروەردەكردنی هاوكاری و هەستێكی بەهێزی كۆمەڵایەتییە لە نێوان قوتابیاندا. سەركەوتنی ژاپۆن لەگەڵ تۆكاتسو بۆ كۆمەڵگە دیسپلینكراو و بەرهەمدارەكەی دەگەڕێتەوە. لە كاتێكدا كوردستان چاوی لە بەرزكردنەوەی ستانداردە پەروەردەییەكانی خۆیەتی، سیستەمی تۆكاتسو ڕێگەیەك پێشكەش دەكات بۆ دروستكردنی هاووڵاتیانی بەرپرسیار و بەرهەمدار كە توانای بەشداریكردنی ماناداریان لە كۆمەڵگەدا هەبێت.
بڕیاری حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ هێنانە ناوەوەی سیستەمی تۆكاتسو لە قوتابخانە حكومییەكانیدا هەنگاوێكی گرنگە. لە ساڵی 2025 حكومەتی هەرێمی كوردستان لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان لە مەودایەكی فراوانتر لە قوتابخانەكاندا ئامانجی فراوانكردنی ئەم سیستەمەیە. سیستەمی تۆكاتسو لە قۆناغی تاقیكردنەوە لە حەوت قوتابخانەی بنەڕەتی لە هەولێر لە ساڵی 2024 دەستیپێكرد و ئەنجامە ئەرێنییەكانی ئەم قۆناغە سەرەتاییە هانی فراوانكردنی زیاتری داوە. ئاژانسی هاریكاری نێودەوڵەتی ژاپۆن / جایكا، كە ڕۆڵی سەرەكی هەبووە لە پێشكەشكردنی شارەزایی و ڕاهێنان بۆ مامۆستایانی وەزارەتی پەروەردە. پێشبینی دەكرێت ئەم هاوكارییە كاریگەرییەكی درێژخایەنی لەسەر سیستەمی پەروەردەی هەرێم هەبێت، چونكە شێوازی نوێی ڕێگاكانی وانەوتنەوەی ژاپۆنی دەناسێنێت كە فێربوونی كارلێككارانە، بیركردنەوەی ڕەخنەگرانە و دیسیپلین لە پێشینەدا دەگرێتەوە، كە زۆر گرنگن بۆ گەشەپێدانی قوتابیان.
هەروەها سیستەمی تۆكاتسو پێویستی بە گونجاندنێكی ناوخۆیی هەیە، ئەویش بۆ ئەوەی پەیوەندیی كولتووری و كاریگەرییەكەی لە چوارچێوەی كوردستاندا مسۆگەر بكات. بۆ ئاسانكاری ئەم كارە، بەرنامەی ڕاهێنانی گشتگیر بۆ مامۆستایان دانراوە، لەگەڵ پسپۆڕانی ژاپۆنی ڕێنمایی سەبارەت بە چۆنیەتی جێبەجێكردنی بنەماكانی تۆكاتسو پێشكەش دەكەن. ئەم ڕاهێنانە زۆر گرنگە بۆ دڵنیابوون لەوەی كە پەروەردەكاران بە تەواوی لە شێوازەكان تێدەگەن و دەتوانن بە شێوەیەكی كاریگەر لە پۆلەكانیاندا بە كاری بهێنن. هەروەها پرۆسەی گونجاندن بریتی دەبێت لە دەستكاریكردنی هەندێك لایەنی سیستەمەكە بۆ ئەوەی لەگەڵ بەها كولتوورییە ناوخۆییەكان و ژێرخانی پەروەردەیی تایبەتی هەرێمی كوردستان بگونجێت. لەگەڵ پەرەسەندنی وردە وردەی سیستەمەكە، ئامانجی حكومەتی هەرێم ئەوەیە مۆدێلێكی بەردەوام بنیات بنێت كە نەك تەنیا نەوەی ئێستای قوتابییان بەڵكو نەوەكانی داهاتووش سوودی لێ ببینێت. كە ئەمەش هاوتەریبە لەگەڵ دیدگای هەرێمی كوردستان بۆ چاكسازی پەروەردەیی.
سوودە چاوەڕوانكراوەكانی سیستەمی تۆكاتسو لە ئەدای ئەكادیمی تێدەپەڕێت. ئەم سیستەمە بە پێشخستنی كاری تیمی و ڕێزگرتنی یەكتر و ڕێزگرتنی بەها كۆمەڵایەتییەكان و دایك و باوك و مامۆستایان و ژینگە لە خۆ دەگرێت بۆ پەروەردەكردنی نەوەیەكی نوێ كە بەرپرسیار و بەرهەمدار بێت، لە ڕووی كۆمەڵایەتیشەوە بەرپرسیاربن و لە ڕووی نیشتمانپەروەرییەوە دلسۆز بن. ئەم بەهایانە بۆ پەروەردەكردنی كۆمەڵگایەك كە بتوانێت خۆی لەگەڵ داواكارییەكانی جیهانی مۆدێرن بگونجێنێت، كە هاوكاری و ڕەفتاری ئەخلاقی و بیركردنەوەی ڕەخنەگرانە بەهایەكی زۆریان پێدەدرێت پێویستن. ناساندنی تۆكاتسۆ دەرفەتێك بۆ كوردستان دەڕەخسێنێت تا دیمەنی پەروەردەیی خۆی پێناسە بكاتەوە و گەنجەكانی بۆ ئاستەنگ و دەرفەتەكانی سەدەی بیست و یەكەم ئامادە بكات.
بەڵام سەركەوتنی سیستەمی تۆكاتسو لە كوردستاندا بەندە بە هاوكاری چالاكانەی لایەنە پەیوەندیدارە جیاوازەكان لەوانە حكومەت و وەزارەتی پەروەردە و پەروەردەكاران و دایك و باوكان. دڵنیابوون لە بەردەوامیی بەرنامەكە و چارەسەركردنی ئاستەنگە ئەگەرییەكان لە جێبەجێكردنیدا كلیلی بەدیهێنانی توانا تەواوەكانی دەبێت. لە كاتێكدا كە ڕەنگە سیستەمی تۆكاتسو ڕووبەڕووی ئاستەنگ بێتەوە، بەڵام پابەندبوون بە چاكسازی و ئامادەیی بۆ وەرگرتنی میتۆدۆلۆژیای نوێی پەروەردەیی ئاماژەن بۆ داهاتوویەكی هیوابەخش بۆ سیستەمی پەروەردەی كوردستان. لە كۆتاییدا ناساندنی تۆكاتسو دەرفەتێكی زێڕین بۆ كوردستان دەڕەخسێنێت بۆ گۆڕینی ڕێبازی پەروەردەیی خۆی، پەروەردەكردنی نەوەیەك لە تاكی داهێنەر و بە دیسیپلین و بەرپرسیار لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە كە ئامادەبن ڕووبەڕووی ئاڵۆزییەكانی جیهانێكی خێرا لە گۆڕان ببنەوە.

 (*)

ڕاهێنەری پەروەردەیی و سەرۆكی ڕێكخراوی خزمەتكاری پیرۆز