هەر وەكو دەزانین كە كوردانی فەیلی هەر لە مێژەوە بە خەڵكانێكی شۆرشگێر و خزمەتكاری وڵات و گەلەكەیان ناسراون، زۆر بە دڵسۆزی و دەستپاكی پشگیر و پاڵپشتی نەتەوەكەیانن. فەیلییەكان هەر لە سەرەتای دروست بوونی پاشایەتی عێراقی لە ساڵی (1921) تاكو ئێستا دەستی باڵایان هەبووە لە ئاوەدانكردن و پێشخستنی وڵاتەكەیان بەبێ‌ گرنگیدانی جیاوازی ئایینی و نەتەوەیی وەكو هاونیشتمانێكی راستەقینە كاریان كردووە بۆ دوور خستنەوەی دەستی كولونیالیزم بە پشتگیری كردنی پارت و لایەن و هەروەها سەركردەكانی نیشتمانی وەكو سەركردە (عبد الكریم قاسم) لەسەر ئاستی وڵاتی عێراق كە رۆڵی بەرچاویان هەبوو بۆ سەرخستنی شۆرشی (14/ی تەمووزی/1958) و هەروەها پشتگیری كردنی بزاڤی رزگاریخوازی كورد و سەركردە (مصگفی بارزانی) لە هەموو شۆرشەكانی گەلی كوردی. بێ‌ گومان ئەم سەركەوتنەی كوردانی فەیلی لە سەرخستنی شۆرشەكانی نیشتمانی و نەتەوەیی پەیوەندی بە چەند خاڵێك هەیە:
1- بوێر و شۆرشگیر بوونی خەڵكی فەیلی، نەترس بوون و ئازایەتی رۆڵەكانی فەیلی بۆ ئەنجامدان و جێ‌ بە جێ‌ كردنی پلان و بەرنامەی دروست كە هەر لە كۆنەوە ناوبانگی شۆرشگێریان هەیە.
2- بەرز بوونی ئاستی رۆشنبیری كەسایەتی فەیلی، هەر وەكو دەزانین كە زۆربەیان خاوەنی بروانامەی بەرز و باڵایان هەبووە هەر لەو كات و سەردەمە و هەروەهاش خاوەن قەلەمی رۆشنبیری بەتوانا و باشیان هەیە.
3- دەوڵەمەند و بازرگان بوونی خەڵكی فەیلی، روون و ئاشكرایە و هەموو خەڵكی عێراق بە هەموو لایەن و كەسایەتی گەواهی ئەوە دەدەن كە زۆربەی فەیلییانی شاری بەغدا بازرگانی بە توانا و گەورەن و ئەمە كە خۆی لە خۆی دەبێتە هۆی گوێرایەڵی خەڵكانی دەوروبەریان بۆ پاڵپشتی و سەرخستنی هەر بەرنامەیەك و هەرووها پاڵپشتی كردنی ماددی هەر كەسایەتی و لایەنێك بۆ مەبەستی سەركەوتنی.
4- دیمۆگرافیای شاری بەغدا كە زۆربەیان فەیلیین ، ژمارەی دانیشتوانی شاری بەغدا بەتایبەتی كە زۆربەی لە كوردانی فەیلی پێكهاتووە. هەر وەكو دیارە كە زانستی دیمۆگرافیا لەسەر چەند بنەمایەك جەخت دەكات كە لەوانە: أ-پێكهاتەی سەرەكی گەشە سەندن: لەدایك بوون، مردن، كۆچ كردن.
ب- تایبەتمەندی دانیشتوان: گەنجان و بەساڵاچووان، تێكەڵ بوونی جۆری (نێر و مێ‌)، باری هاوسەرگیری، ئاستی فێربوون و داهات. ج- سەرچاوەكانی زانیاری: پشت دەبەستێت لەسەر ئاماری گشتی، دۆسیەی لەدایك بوون و مردن، مەسحی دیمۆگرافی. د- گۆرینی دیمۆگرافی: باسی گۆرینی ئاستی بەرزی لەدایك بوون و مردنی بۆ ئاستی كەم دەكات بەهۆی پێشكەوتنی تەكنۆلۆژیا و كۆمەڵگا.
ه- گرینگی جێ بە جێ‌ كردن: هاوكارە بۆ پلانی ئابووری، كارگیری و بەرێوەبردنی هێزی كاركردن، پێشبینی گۆرانكاری كۆمەڵایەتی وەكو پیربوونی دانیشتوان.
هەموو ئەم خاڵانەی سەرەوە ئەو راستییە دوپات دەكات كە گرینگی بوونی فەیلییانی ناو بەغدا فاكتەری سەرەكی سەركەوتن و بەهێزیین. هەروەها روون و ئاشكرایە كە شاری بەغدا وەكو پایتەختی وڵاتی عێراق سەنتەری بریاردانی سیاسییە و سەنگی یەكلا كەرەوەی ئەنجامی رووداوەكانە. بۆیە و بە پێویستی دەزانم بۆ گرینگی دان و پشتگیری كردنی كوردانی فەیلی بەغدا بەتایبەتی و هەروەهاش كوردانی فەیلی ناو عێراق بەگشتی. هەر وەكو دیارە ژمارەی دانیشتووانی فەیلی ناو شاری بەغدا زیاتر لە ملیۆنێك، و هەرەها زۆر لە كۆنەوە هەر بە دانیشتوانی رەسەنی ئەم شار و وڵاتە هەژمار دەكرێن. لەراستی دا و بەپێی لێكولێنەوەكانی (John Gordon Lorimer) مێژووناس و جۆگرافیزان و هەروەها دیپلۆماتكاری بریتانی، لە سەدەی (19) هەستا بە نووسینی فەرهەنگێكی گەورە كە لە (14) كتێب پێك دێت بە ناوی (Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia) كە تێدا باسی چاڵاكی و ناوبانگی كوردانی فەیلی ناو بەغدا و عێراق دەكات و تەنانەت كوردی ناو عێراق بە فەیلی بەناوبانگە! و دەلێت كە: ((زۆربەی كوردانی عێراق لە لقی فەیلیین)). بۆیە و مەبەستم ئەوەیە كە فەیلی هەر لە كۆنەوە خەباتگیر و شۆرشگیر بووە هەر بۆیەش دواتر تووشی كارەسات و زۆڵم و زۆرداری زۆر گەورە هات بەهۆی رژیمەكانی دۆگماتیزمی نەتەوە پەرەست و تایفی، بە ئەنجامدانی تاوانەكانی راگوێزرانی زۆرەملی نزیكەی یەك ملیۆن بۆ دەرەوەی عێراق و هەروەها كوشتن و برینی و بی سەر و شوێنكردنی زیاتر لە (22000) لاوی فەیلی و هەروەها لێ‌ سەندنەوەی هەموو بەڵگەنامەی فەرمی عێراقی و دزین و تاڵان كردنی هەموو ماڵ و مۆڵكیان و بەگشتی ئەنجامدانی پرۆسەی جینۆساید بەسەر هاوڵاتییانی فەیلی عێراق.
هەروەها رێزگرتن لە ئایینی راست و دروستی ئیسلام و پەیرەوی كردن لە پیاوانی ئایینی و خزمەت كردن و پاڵپشتی كردنی ماددی و مەعنەوی هەموو شوێنە پیرۆزەكانی ئیسلام رۆڵی كاریگەرییان هەبووە و بۆ نموونە فەتوای مەرجەعی جیهانی ئیسلام و شیعە (سید محسن الحكیم) لە ساڵی 1965 لەسەر حەرام كردنی شەر كردن لەگەل كورد و خوێن رشتنی كورد لەكاتی خۆی دا، كاریگەری زۆری هەبوو لە كاتی دەسەڵاتی رژێمی بەعسی زاڵم. بێ‌ گومان فەیلییان رۆڵی باڵایان هەبوو لە پشتگیری كردن و هاندانی پیاوانی ئایینی لە نەجەف بۆ دەركردنی ئەم جۆر فەتوا و بریارانە.
بۆیە و زۆر گرینگ و لەراستیدا پێویستە كە هەموو لایەنە كوردییەكان هاورا و كوك بن لەسەر بەربژێر كردنی پۆستی سەرۆك كۆمار لە بۆ كوردانی فەیلی. هەر وەكو باسمان كرد كە فەیلییان لە لایەك كوردن لە رووی نەتەوەیی و لە لایەكی تر شیعەن لە رووی مەزهەبی و ئایینی. كەواتە فەیلییان وەكو رێگە چارەی ناوەندی و پێویستی كاریگەرن بۆ پر كردنەوەی پۆستی سەرۆك كۆمار و دەتوانن جێگەی پەسەندی هەر دوو بەشی سەرەكی پێكهاتەی عێراقی بن بە كورد و شیعە. لە هەمان كاتدا فەیلییان كەسایەتی دیپلۆماتی و میانەرەون و دڵسۆز و دەستپاكن و هەموو گەلانی عێراق كوردانی فەیلی باش دەناسن و دەزانن كە چەند قوربانیان داوە لەسەر خاك و نیشتمان. هەروەها بە بەربژێر كردنی (د.فۆاد حسین) بۆ ئەم پۆستە زۆر دروست و بەجێیە و هیوادارم هەموو لایەنەكانی تر هەست بەم دروستییە بكەن. بۆیە هیوادارم كە نە تەنها بۆ ئەم خولە بەڵكو بۆ هەموو خولەكانی تری سرۆك كۆمار هەر كەسایەتی فەیلی بۆ ئەم پۆستە هەڵبژێردرێت.