پێغەمبەری خوا (د.خ) كاتێك دەوڵەتی دروست كرد، گاور و جوو و بێباوەڕیشی تێدابوو، هەموویان مافیان لە دەستووردا پارێزراو بوو

 

 

گومانی تێدا نییە حوجرە و تەكیە و خانەقاكانی كوردستان تێگەیشتنیان بۆ ئایین تێگەیشتنێكی ئاشتی و میانڕەوانە بووە

 

 

ئەگەر كۆمەڵگەیەك پێكهاتەی نەتەوەیی و ئایینی جیاواز لەخۆ بگرێت، ئەوا بەدیهێنانی ئاشتی و تەبایی و پێكەوەژیان كارێكی ئاسان نییە، بەڵام ئەوەی لە كوردستاندا بەدی دەكرێت، ئەزموونێكی سەركەوتووی پێكەوەژیانی پێكهاتە جیاوازەكانە، كە جێی هەڵوەستەكردنە و شایستەی ئەوەیە شرۆڤەكاریی بۆ بكرێت، بەتایبەت لە پەیوەندی بە ڕۆڵی ئایینی پیرۆزی ئیسلامەوە لە هێنانەئارا و چەسپاندنی ئەم گیانی پێكەوەژیان و یەكترقبووڵكردنە، ئەم پرسە و چەند بابەتێكی گرنگی دیكە، بوونە تەوەری دیدارێكی گوڵان لەگەڵ مامۆستا مەلا حەمید حەمەد فەرەج هەڵەبجەیی.

 

 

* ئایینی پیرۆزی ئیسلام، ئایینی ئاشتی و لێبووردەیی و پێكەوە ژیانە، لەمەش زیاتر كە سەیری مێژووی بەرزی مزگەوت و حوجرە و تەكیە و خانەقاكانی كوردستان دەكەین، هەموو كات سەرچاوەی ئیشق و میهرەبانی و خۆشەویستیی خودا بوون، ئایا لێبووردەیی و پێكەوە ژیان و ئاشتی لە دیدی ئایینی پیرۆزی ئیسلامەوە، چۆن ڕاڤە دەكەن؟

- ئایینی پیرۆزی ئیسلام ڕێزی لە مرۆڤ گرتووە [َلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ] ئازاد و سەربەستی كردووە لە بیروباوەڕ و ئاكاردا، لەگەڵ ئەوەی [إن الدين عندالله الاسلام] و كۆمەڵێك بنەمای گشتیی نەگۆڕی داناوە بۆ ڕەوشت و ئاكاریش، هەر بۆیە تا مرۆڤەكان ئازاد نەبن، ناتوانرێت ئاشتی بۆیان دەستەبەر بكرێت، پەروەردگار پاش دیاریكردنی بیروباوەڕی دروست و نادروست و لە ڕێگەی پێغەمبەرمان و كتێبە ئاسمانییەكانەوە، مرۆڤەكان سەربەست دەكات لە شوێنكەوتن یا نەكەوتن، قورئان ئەو بنەمایەی چەسپاندووە لە سورەتی (البقرة)دا -لە ئایەتێكی ڕاشكاوی موحكەمدا-، خودای گەورەو دەفەرموێت: [لا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ] كەوابوو دیاریكردنی هەر بیروباوەڕێك ئارەزوومەندانەیە و ڕێگە پێدراو نییە هەڵگری ئایینی جیاواز سووكایەتیی بەرامبەر بكرێت، ئەم ئایەتانەش بە ڕاشكاوی ئەوە ڕوون دەكەنەوە (لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ) (وَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل لِّي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ ۖ أَنتُم بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَأَنَا بَرِيءٌ مِّمَّا تَعْمَلُونَ) [یونس: 41] وقال: (لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ) [القصص: 55] .

پێغەمبەری خوا (د.خ) كاتێك دەوڵەتی دروست كرد، گاور و جوو و بێ باوەڕیشی تێدابوو، هەموویان مافیان پارێزراو بوو لە دەستوور و، پێكەوە بە ئاشتی دەژیان.

ئایینی پیرۆزی ئیسلام داوامان لێ دەكات كە مامەڵە و هەڵسوكەوتمان شیرین و جوان بێت لەگەڵ ئەوانەی خوێنمان ناڕێژن و، لە خاك و نیشتمانی خۆمان وەدەرمان نانێن [لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (8) إِنَّمَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قَاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَأَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (9)] الممتحنة (8-9)

گومانی تێدا نییە حوجرە و تەكیە و خانەقاكانی كوردستانیش تێگەیشتنیان بۆ ئایین، تێگەیشتنێكی ئاشتی و میانڕەوانە بووە و، فەقێ و موریدەكانیان لەسەر ئەم تەرزە بیركردنەوانە ڕاهێناوە، بۆیە لە كوردستان لەگەڵ بوونی بیروباوەڕی جیاوازدا (با كەمیش بووبن) وەك مەسیحی و جوو و كاكەیی و ...هتد، بەركەوتە لە نێوان ئایینەكاندا نەبووە و، سوپاس بۆ خودا شتێك نییە بە ناوی بەركەوتەی ئایینی.

خوای گەورە دەفەرموێت: [وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ] ئایینی پیرۆزی ئیسلام، پێغەمبەری خودا ڕەحمەتە بۆ جیهان نەیفەرمووە (رحمة للمؤمنین) ئایینی پیرۆزی ئیسلام و موسڵمانان وێنەی ئاون، كاتێك ڕێ دەكات، هەموو شت لێی سوودمەند دەبێت، زەوی و دار و درەخت و ئادەمیزاد و باڵندە و ئاژەڵ و گژوگیا، ئاوەكە ئاوڕ ناداتەوە كێ لێی سوودمەند دەبێت.

* زۆربەی ڕێبەر و سەركردەكانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی كوردستان، لە حوجرە و مزگەوت و تەكیە و خانەقاكانی كوردستان هەڵكەوتوون و، ڕێبەرایەتییان بۆ سەربەخۆیی كوردستان كردووە، هەمووشیان ئەو فەرموودەیەی پێغەمبەریان كردووە بە دروشم كە (خۆشەویستیی نیشتمان لە ئیمانەوەیە) ئایا شەرعییەتی سەربەخۆبوونی كوردستان، وەك دەوڵەتێكی سەربەخۆ لە روانگەی قورئان و شەریعەتی ئیسلامەوە چۆن ڕاڤە دەكەن؟

- هەمیشە ئەو جێگایانە لە ڕووی ئایینی و سەرجەم بوارە مەعریفییەكانی دیكەوە جێگای پێگەیاندنی تاكەكان بوون، لە ئایینی پیرۆزی ئیسلامدا یەكێك لەو شتانەی گرنگیی پێ دراوە، چ لە قورئانی پیرۆز و چ لە فەرموودەكانی پێغەمبەر (د.خ) خۆشویستنی نیشتمانە.

نموونەی خۆشویستنی نیشتمان لە قورئانی پیرۆزدا،پاڕانەوەكەی پێغەمبەر ئیبراهیم (علیه السلام) بۆ مەككەیە، كە ئەمەش نیشانەی خۆشەویستییە [وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَٰذَا الْبَلَدَ آمِنًا وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنَامَ] ابراهیم (35).

قورئانی پیرۆز خۆشویستنی نیشتمان و نەفسی پێكەوە هێناوە [وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا] النساء (66)

پەروەردگار پێغەمبەرەكەی دڵنیا دەكاتەوە كە دەیگێڕنەوە بۆ نیشتمانەكەی، كە مەككەیە [إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ] قال ابن عباس (الی مكة).

خۆشەویستی نیشتمان لە فەرموودەكانی پێغەمبەردا [اللَّهُمَّ حَبِّبْ إلَيْنَا المَدِينَةَ كَحُبِّنَا مَكَّةَ أوْ أشَدَّ] ڕوایة البخاری، كاتێك خۆشەویستمان (درودی خوای لەسەر بێت ) دەردەكرێت لە مەككە ئەمە دەفەرموێت، [ما أطيبَكِ من بلَدٍ وأحبَّكِ إلَيَّ ، ولولا أنَّ قومِي أخرجوني منكِ ما سكنتُ غيرَكِ] صحیح اخرجه الترمذي، ئەوەی دەرچووی قوتابخانەی ئیسلامەتی بووبێت، ئاوا دەڕوانێتە نیشتمان، خۆشویستنی ڕێبەر و سەركردەكانی ئێمەش بۆ نیشتمان لەمەوە سەرچاوەی گرتووە.

* لە كوردستان بێجگە لە ئایینی پیرۆزی ئیسلام چەندین ئایینی دیكەش هەیە، بەڵام سوپاس بۆ خودا لە كوردستاندا لێبووردەیی و پێكەوە ژیان بە ئاستێكە، لە جیهانی ئیسلامیدا نموونەی نییە، ئایا ئەو كولتوورە ڕەسەنەی موسڵمانیەتیی كورد لە چییەوە سەرچاوەی گرتووە؟

- بێگومان كوردستان جگە لە ئایینی پیرۆزی ئیسلام، شوێنكەوتەی ئایینەكانی دیكەشی تێدایە و، لە سەرووی 95% دانیشتووانی كوردستان شوێنكەوتەی ئایینی پیرۆزی ئیسلامن، لەگەڵ ئەوەش بە درێژایی مێژوو نەماندیوە و نەمانبیستووە بەركەوتەی ئایینی لە كوردستاندا هەبێت، ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ تێگەیشتنی قووڵی زانایانی ئایینی ئیسلامی، بۆ ئایینەكەیان، لە جێبەجێكردنی دەقەكانی قورئان و فەرموودەكانی سەروەرمان لە چۆنیەتیی مامەڵەكردن لەگەڵ ئایینە جیاوازەكانی دیكە، كە داوا دەكات لەسەر بنەمای ئازادی و دادپەروەری و ئاشتی مامەڵە بكرێت. زانایان ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە بڵاوكردنەوەی ئەم تێگەیشتنە دروستە، ئەگەر بەندە نموونەیەك باس بكەم، كە هەڵەبجە مەڵبەندی تەدەییون و خواپەرستییە و وا ناسراوە، دەبینین كە گەڕەكێك لە هەڵەبجە هەیە بە ناوی گەڕەكی جوولەكە و كاتی خۆی بۆ جوولەكەكانی هەڵەبجە ڕۆیشتوون داوای داریان لە شێخ حیسامەددین (دەرەجەی عالی بێت) كردووە بۆ دروستكردنی مەعبەدەكەیان، لە باخی خۆیان داری پێ داون، كە پاش گەڕانەوەی جوولەكەكان بۆ ئیسرائیل كراوە بە مزگەوت و ناونراوە مزگەوتی ئەحمەدی، تا دواجار لە ساڵی 2018 دروست كراوەتەوە، شوێنی قیبلەكەیان مابوو.

* زانا و مامۆستایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان لەسەر مینبەرەكانەوە پێشەنگ و پێشەوای كۆمەڵگە بوون، لە هەموو شۆڕشەكانی كوردستان هەوێنی یەكڕیزی و تەبایی و پێكەوە ژیان بوون، ئایا لەم قۆناغەدا كە زۆر پێویستمان بە تەبایی و پێكەوەژیان و لێبووردەیی هەیە، ئەركی شەرعیی زانا و مامۆستایانی ئایینی ئیسلام لەسەر مینبەرەكان دەبێت چی بێت و، چۆن پارێزگاری لەو مێژووە دەكەن كە زانایانی ئیسلامی پێش ئێوە لە كوردستان دروستیان كردووە؟

- زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان نەك تەنیا لەسەر مینبەرەكان پێشەنگ و پێشەوا بوون، بەڵكو سەركردەی زۆرێك لە شۆڕشەكانی كوردستانی گەورە بوون، چونكە كاری زانای ئایینی تەنیا لە میحراب و مزگەوتدا خۆی نابینێتەوە، بۆ؟ لەبەر ئەوەی هەڵگری ئایینێكە كە كۆتا ئایینە و ئایینەكەش سەرجەم بوارەكانی ژیان دەگرێتەوە و، زانای ئایینی دەبێت مەودای هزر و كاركردنی وەك ئایینەكەی سەرجەم ڕەهەندەكانی ژیان بگرێتەوە و، هەمیشە لەسەرجەم قۆناغەكانی شۆڕشی كوردی زانایان ڕۆڵی ئەرێنییان بینیوە و، هەوێنی تەبایی و یەكڕیزیی میللەت بوون .

* ساڵانێكە بە هۆكاری سیاسی بێت، یان پێشكەوتنی تەكنۆلۆژیا، دیاردەیەكی نامۆ بە مێژووی بەرزی مسوڵمانێتیی كوردستان، هاتووەتە كوردستانەوە، كە ئەویش دیاردەی توندڕەوی و توندوتیژییە، ئایا زانایانی ئیسلامیی كوردستان چۆن ڕێگە لەم دیاردە نامۆیە دەگرن؟

بە هۆی چەند هۆكارێكی جیاوازەوە دیاردەی بیری توندڕەوی و توندوتیژی، تا ئەندازەیەك لە كوردستاندا گەشەی كرد، كە هەندێكی هاوردەكراو بوو لە ڕێگەی ئەو كرانەوەی كە هەیە لە ڕێی ئینتەرنێتەوە، هەندێك لەو توندڕەوانەش دروستكراوی وڵاتانی زلهێز و ئیقلیمین، كە بەكاریان دەهێنن بۆ جێبەجێكردنی ئەجێندای خۆیان، لەگەڵیشیدا نەسیجی فیكری و كۆمەڵایەتیی كۆمەڵگەش تێك دەدات، هەندێك گەنجی بێ ئاگا و ناشارەزا و عاتیفی دەبنە سووتەمەنیی ئەو یارییە بۆگەنەی توندڕەوی، نەبوونی ئازادی و دادپەروەریش هۆكارێكی دیكەیە بۆ گەشەكردن و بڵاوبوونەوەی ئەو جۆرە بیركردنەوانە، مامۆستایانی ئایینی لە مینبەر و وەعز و دەرس و دەور و سۆشیال میدیادا لە ڕاستكردنەوەی بیری زۆرێك لە گەنجانی ئەم هەرێمەدا ڕۆڵی زۆر گرنگیان دیوە، كە ئەمەش جێگەی ڕێز و پێزانینە. ئەگەر مامۆستایان و تەكیە و خانەقاكان نەبوونایە كە هەڵگری بیری میانڕەوین، بیری توندڕەوی و توندوتیژی لە كۆمەڵگەكەماندا زیاتر گەشەی دەكرد، بۆیە كاتێك دەتوانرێت ڕێگری بكرێت لە بیری توندڕەوی، كە پشتگیریی مامۆستایانی ئایینی و ئەو بانگخوازانە بكرێت كە هەڵگری بیری میانڕەوین، وە كۆڕ و میزگرد و سیمیناری زیاتریان بۆ ڕێكبخریت لە زانكۆ و پەیمانگە و قوتابخانەكاندا، پێویستە دەسەڵاتیش زیاتر گرنگی بە دادپەروەری بدات و گەنجەكان ئاشت بكاتەوە و هەلی كاریان بۆ بڕەخسێنێت، ئەگەر توانیمان كاتی گەنجەكانمان بە شتانی بەسوود پڕبكەینەوە، ئەوكات دەرفەتێك بۆ بیری نامۆ ناهێڵینەوە.