ئەڵمانیا كورد دەكاتە بەشێك لە چارەسەری ئەو ئاستەنگانەی كەلە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەن
هێمن هەورامی ئەندامی سەركردایەتی و بەرپرسی مەكتەبی پەیوەندییەكانی دەرەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان بە نوێنەرایەتی پارتییەوە بەشدار دەبێت.
مەهامی كۆڕبەندەكە قسە كردنە بۆ چارەسەری ئەو ڕەوشەی كە دونیای گرتۆتەوە، كەلە شەش پانێڵدا پێشكەش دەكرێت، هەر پانێڵك تایبەت دەبێت بە پرسێكی هەنووكەیی دونیایی، بەتایبەتی ئەو مەترسیانەی كە ڕووبەڕووی ئاسایشی نێودەوڵەتی و كێشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كەندا و پەیوەندی نێوان ئەمریكا و ڕووسیا و سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا دوای دۆناڵد ترەمپ. ئامادەبووانی كۆڕبەندەكەش لە كەسە ناسراو و ئەكادیمی و سیاسییە جیهانییەكانن.
بە پێی پلانی كۆڕبەندەكە كە شەش پانێڵە، هێمن هەورامی لە پانێڵێكی تایبەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كەنداو دیدگای هەرێمی كوردستانی لەو بارەیەوە خستەڕوو. هەورامی بەشێوەیەك باسەكەی كردەوە كە هەرس هێنانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی بە چەند هۆكارێكی هەرێمی و نێودەوڵەتی شوبهاند، دواجاریش شكاندنی بێدەنگی ئەو نەتەوە و دەوڵەتە بەشخوراوانەی ناوچەكە كە چەندین ساڵە بەهۆی شكست
خواردوویی سیستەمی حكومڕانی وڵاتانی ناوچەكەوە دەچەوسێنرێنەوە. هەر بۆیەش ئەو ناوچە جوگرافیایەی كە پێی دەوترێت ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەم شێوەگرتوویەی ئێستای خۆی بێتە دەرێو شێوە سروشتییەكەی خۆی هەڵگرێتەوە، ئەمەش بەو دەوڵەتانە ناكرێت كە ئێستا لە گۆڕەپانەكەدا هەن. بۆیە پێویستە جیهان كار لەسەر ئەوە بكات كە ئەكتەری ڕاستەقینەی ناوچەكە، ناوچەكە بەڕێوە بەرن.
هەورامی لەكاتی پێشكەش كردنی وتارەكەیدا لەو پانێڵەدا، كە تایبەت بوو بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كەنداو. هۆكار و ئاستەنگەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی بەسەر چەند تەوەرێكدا دابەشكرد.
ئاستەنگ و هۆكارە نێودەوڵەتییەكان لەسەر ڕەوشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست:
دوابەدوای بەهاری عەرەبی و ئەو گۆڕانكارییە جەوهەریانەی لە ناوچەكە هاتەگۆڕی و دەستێوەردانە هەرێمییەكانیش لەلایەكی دیكەوە، ئیدی ناوچەكە بووە گۆڕەپانێك بۆ یەكلاكەرەوەی شەڕی ساردی نێودەوڵەت. ئەمەش لەكاتێكدا بوو كە جوگرافیای سیاسی دەوڵەتان لەسەر خواستی نەتەوەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دابەش نەكرابوو، بۆیە شەڕی بە وەكالەت بۆ بەهێز كردنی پێگەی وڵاتانی ناوچەكە و جیهان بەرۆكی چەندین دەوڵەتی ناوچەكەی گرتەوە و بە شێوەیەكی ناسروشتی دووبارە وڵاتان بنیاد نرانەوە لەسەر خۆاستی دەرەكی و بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانی هەندێك لە وڵاتانی جیهان و ناوچەكە.
ئەمەش ئەم لێكەوتەی لێ كەوتەوە كە وەها بۆشاییەكی ئەمنی لە ناوچەكەدا دروست كرد و ئەو بیرە توندڕەوەی كە دژبە جیهان ئازاد هەبوو لە فكرەوە بەرەو پراكتید پەرەی سەند، ئەوەبوو ڕێكخراوێك بە ناوی داعشەوە لە ماوەی چەند سەعاتێكدا بەرەو تەوڵەتێكی تۆكمەی سەربارزی و پڕ چەك گوازرایەوە و مانای سنووری نێوان دەوڵەتەكانی نەهێشت. ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو فەزا نالەبارەی كە دەوڵەتانی ناوچەكە بەشێوەیەكی تاكڕەوانە حوكمی وڵاتەكانیان دەكردوو دەستوور و یاسا نێوخۆیی و نێودەوڵەتییەكانیش وەلا نرابوون.
نموونەشمان بۆ ئەو دەوڵەتانە عێراق و سوریایە، كە بە هۆی نەبوونی شەراكەتی ڕاستەقینە و وەلانانی پێكهاتەكانی دیكە لە بەرێوەبردنی حوكمڕانی، وەها بۆشاییەكی سیاسی و ئەمنی و هوشیاری تاك بڵاوبووەوە كە داعش بتوانێت
لە چەند سەعاتێكدا سنوورێكی وەها بخاتە ژێردەستی كە چەند بەرامبەر خاكی هەندێك وڵاتی وەك لوبنان و ئوردن. بۆیە دەتوانین لێرەدا ئەو ئاستەنگا و ڕەوشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست كە تێی كەوتووە لە ئۆباڵی ئەو یارییە سیاسییە نێودەوڵەتییە كە لە گۆڕێدایە. بەڵام خۆشبەختانە هەرێمی كوردستان هەموو كات ڕۆڵی ئەڕینی بینیوە لە چارەسەرییاكان و نەبووەتە بەشێك لەو گەمەسیاسییە بەرژەوەندخوازانەی كە ناوچەكەی بەرەو نائارامی بردووە، بە پێچەوانەوە هەمووكات هۆكاری چارەسەری بووە.
ئاستەنگ و هۆكارە هەرێمییەكان لەسەر ڕەوشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست:
كاتێك كە باس لە ئەو ئاستەنگانە هەرێمییەكان دەكەین، دەبێت ئەوە وەبیر خۆمان بهێنینەوە كە مەشروعی وڵاتانی ناوچەكە و ستراتیژییەتەكانیان لە كوێی هاوكێشەكاندان.
لە ئێستادا چەند مەشروعێكی وڵاتان دەبینرێت كە ستراتیژییەتی خۆیانی لەسەر بینیاد ناوە، ئەم سیاسەتەشیان لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتەیە كە بۆ پاراستنی ناوماڵی خۆت دەبێت شەڕەكە ببیتە دەرەوەی حەرەمی ماڵەكەت، بۆیە وڵاتانی ناوچەكە ئەوەندەی هەوڵی پاراستنی بەرژەوەندییەكانی خۆیان دەدەن ئەوەندە هەوڵی بنبڕكردنی ئەو كێشانە ناكەن كە بوونەتە ئاستەنگ لەبەردەم ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
ڕاستە ئەمە ئەو هۆكارەیە كە باسی دەكەین، بەڵام گەر وڵاتانی وەك و سوریا و عێراق حوكمڕانییەتییان لە بەغا و دیمەشقەوە بێت، ئەوا ڕەوشەكە بەم ڕۆژە نەدەگەیشت كە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی فەلەج كردووە. گەر بنواڕینە سیاسەتی هەرێمی كوردستان لەم نێوەندەدا تاقانەیەكی پێوە دیارە كە تاكە سیاسەت چارەسەركردنە و پاراستنی كەڕامەتی مرۆڤایەتییە و گەیشتنە بەو مافانەی كە لێی زەوت كراوە و تاكە هێزیش كە زەمینییەن توانی داعش ڕاگیرێت ئەوە هێزیی پێشمەرگەی كوردستان بوو، بۆیە ئێمە هەم لە ئەخلاقییەتی سیاسی و ئەخلاقییەتی ئینسانییەوە نموونەیەكی جوانمان نیشاندا.
بۆیە ئێستا كاتی ئەوە هاتووە كە ڕێگر بین لە گەڕانەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ دۆخێ جارانی، ئەمەش تەنها بە دیموكراسی و ئازادی لە چۆنییەتی بەرێوەبردندا دێت كە نەتەوەكانی ناوچەكە بۆخۆیان جۆری حوكمڕانی و بەڕێوەبردن دەست نیشان بكەن.
ئاستەنگ و هۆكارە ئاینی و مەزهەبییەكان لەسەر ڕەوشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست:
ئەوەی كە ئێستا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەگوزەرێت زیاتر مەسەلەكان ئەو هیلالەیە كە مەزهەبەكانی بەسەرا دابەش بووە، نەك سنووری دەوڵەتەكان، گەر بنواڕینە مەسەلەی لوبنان و یەمەن و سوریا و عێراق و تەنانەت دەتوانین بڵەین مسریش. كە زیاتر مەسەلە ئاینی و مەزهەبییەكان ئاڕاستەی جۆری حوكمڕانی لە ناوچەكەدا دەكەن، گەڕ نموونەی عێراق و سوریا وەربگرین دەبینین كە بۆ چی داعش لە سنووری ئەم دوو دەوڵەتەدا دەركەوت،
هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی كە وڵاتانی هەرێمی لە هەوڵی پاراستنی ئەو ڕەوتەن كە هاوشێوەی ڕەوتی وڵاتەكانی خۆیانە و بۆ بەهێز كردنی پێگەی خۆیان لە ناوچەكەدا، لەبەرامبەردا داعش هاتوو ئەم هەلەی قۆستەوە. ئێستاش بۆ چارەسەری بە گۆڕنی ئەشخاسی حوكمڕان چارە نابێت بەڵكوم دەبێت جوگرافیای مەزەبی لەناوچەكەدا دیاریبكرێت و بەپێی جۆری پێكهاتە مەزهەبی و نەتەوەییەكان دووبارە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕەنگڕێژ بكرێتەوە.
پێگەی هەرێمی كوردستان لەم نێوەندەدا:
هەرێمی كوردستان هەر لەسەرەتای بنیاد نانەوەی عێراقی نوێی، هەوڵیدا هەموو هاوكێشەكان لە ڕێگای دەستوورییەوە چارەسەر بكرێت و وڵاتێكی فیدراڵ بێتە گۆڕی كە وڵاتانی دیكەش چاوی لێ بكەن، بەڵام بەداخەوە دەستەڵاتدارانی حكومەتی بەغدا پێچەوانەی دەستوور دەستیان كرد بە بنیاد نانی عێراقێكی مەزهەبباز و میلیشیایی، بۆیە هەرێمی كوردستان بە درێژایی دە ساڵی ڕابردوو لە هەوڵی چارەسەری بوو لە ڕێگای دەستوورەوە.
بەڵام بەداخەوە دەستەڵاتدارانی بەغدا درێژە پێدەری سیاسەتی تاكڕەوانە و تۆڵە سەندنەوە بوون. هەروەها لەسەرەتای دەركەوتنی داعشەوە چەندین جار سەرۆكی هەرێمی كوردستان (سەرۆك بارزانی) بە چەندین ڕێگا حكومەتی ناوەندی لەو مەترسییە ئاگادار كردەوە كە ئەمە دواجار دەبێتە كێشەیەكی قوڵ لە عێراقدا، بەڵام حكومەتە شكستخواردووەكەی ئەوكاتی مالكی بە هەندەوە لە پەیامەكەی جەنابی سەرۆكیان نەڕوانی. لە لایەكی دیكەشەوە هەرێمی كوردستان چەندین جار لە كۆڕبەند و كۆنگرە جیهانییەكاندا، جیهانی لەوە ئاگادار دەكردەوە كە دەستەڵاتدارانی عێراق و سوریا گەر لەسەر ئەو جۆرە سیاسەتە بەردەوام بن، ئەوا كاریسە ڕوودەدا. بینیشمان كە دۆخەكەی بە كوێ گەیشت.
ئێستاش لێرەوە دیدگای هەرێمی كوردستانتان پێدەگەیێنین كە دەبێت لە ناو نەتەوە و پێكهاتەكانی نێو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە لە چارەسەرییەكان بنواڕین بۆ ئەوەی بتوانین وەها چارەسەرییەك بدۆزینەوە كە چارەی گشت دەردەكان بێت و ئەو ئاستەنگ و هۆكارانەش بەم شێوەیە لەناو دەچن، كاتێك جیهانێكی ئارام دەبینین كە ڕۆژهەڵاتێكی ناوەڕاستی ئارام هەبێت، بۆیە دەبێت هەوڵەكان لەسەر بنبڕكردن بێت نەك ئیحتیواكردن. ئێمە لە هەرێمی كوردستان دەخوازین هەمووكات ڕۆڵی چارەسەری بگێڕین، ئەمەش لەكاتێكدا دەبێت كە لەم چوارچێوەیەدا بێنەدەری كە بەبێ ویستی پێكهاتەكان سنوورەكان كێشراون.
hawler-
