جۆناتان هێرن، پڕۆفیسۆری كۆمەڵناسیی سیاسی و مێژووییە لە زانكۆی ئێدینبەرە. یەكێكە لە توێژەرە چالاكەكان لە بواری تیۆریی كۆمەڵایەتی، كە گرنگییەكی تایبەت بە چەمكەكانی دەسەڵات، ناسیۆنالیزم، گۆڕانی مێژوویی و پێكهاتەی كۆمەڵگەی لیبڕاڵ دەدات. توێژینەوەكانی ئەو زیاتر لەسەر ناسنامەی نەتەوەیی و ناسیۆنالیزمی مەدەنی لە سكۆتلەندا چڕ بوونەتەوە و خاوەنی توێژینەوەی مەیدانییە لەسەر سیاسەتی گواستنەوەی دەسەڵات و كەرتی دارایی لەو وڵاتەدا.

لەم دیمانەیەدا هەوڵمان داوە تیشك بخەینە سەر پسپۆڕییەكانی پڕۆفیسۆر هێرن سەبارەت بە پەیوەندیی نێوان ناسیۆنالیزم و پرسی دەسەڵات، ناسیۆنالیزمی فەرمی، دەوڵەت نەتەوە و ناسیۆنالیزمی بێ دەوڵەت.

 

* تا چ ڕاددەیەك ڕەگ و ڕیشەی كولتووری و مێژوویی كۆن ڕۆڵی سەرەكی و یەكلاكەرەوە لە داڕشتنی ناسنامەی نەتەوەییدا دەگێڕن؟ بزووتنەوەی ناسیۆنالیزمی كوردی خاوەن ڕیشەیەكی مێژوویی و كولتووری زۆر قووڵە، بەڵام لە هەمان كاتدا ڕووبەڕووی بەربەستی جوگرافی و سیاسیی گەورە بووەتەوە، چۆن لەم ڕوانگەیەوە شیكاری ناسیۆنالیزم دەكرێت؟

-  هەموو پڕۆژە ناسیۆنالیستییەكان سوود لە میراتە كولتووری و مێژووییەكان وەردەگرن، هەندێك لایەن هەڵدەبژێرن و هەندێكی دیكە ڕەت دەكەنەوە. ناسیۆنالیزم لە بنەڕەتدا بەرەو بەدەستهێنانی سەروەری و خۆبەڕێوەبەری هەنگاو دەنێت. لەم پرۆسەیەدا، تێكەڵەیەك لە ناسنامەی مێژوویی و بونیادنانی دەوڵەتی هاوچەرخ دروست دەبێت. لە ناو هەر بزووتنەوەیەكدا، ڕێژەی گرنگیدان بە ڕابردوو، یان پڕۆژەی سیاسیی ئێستا جیاوازە. كۆمەڵگەی كوردستان لە ڕووی نەتەوەیی، زمانەوانی، كولتووری و ئایینییەوە زۆر فرەڕەهەندە. وەك نەتەوەیەكی بێدەوڵەت كە بەسەر چەند دەوڵەتێكدا دابەش بووە، ڕووبەڕووی ئاستەنگی گەورەی یەكگرتنی سیاسی دەبێتەوە. هەرچەندە هیچ گەرەنتییەك بۆ سەربەخۆیی و دەوڵەتبوون نییە، بەڵام هاوتەریببوونی پڕۆژەی كوردی لەگەڵ بەهاكانی دیموكراسی، لیبڕاڵی و فرەخوازی، یارمەتیدەرێكی گرنگ دەبێت بۆ بەهێزكردنی یەكڕیزی ناوخۆیی و پێشخستنی پێگەی دەرەكییان لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا.

*  لە كتێبەكەتاندا «دوبارە بیركردنەوە لە ناسیۆنالیزم»، لە چەند ڕوانگەیەكی جیاوازەوە سەیری ئەم بابەتە دەكەن. بە بڕوای ئێوە، جیاوازیی بنەڕەتی چییە لە نێوان ئەو ناسیۆنالیزمەی لە ڕێگەی گەشەكردنی كولتووریی ئۆرگانییەوە سەر هەڵدەدات، وەك لە دۆخی كورددا، لەگەڵ ئەو ناسیۆنالیزمەی كە لەلایەن دامەزراوەكانی دەوڵەتێكی مۆدێرنەوە دروست دەكرێت و بەسەر كۆمەڵگەدا دەسەپێنرێت؟

-  تا ڕادەیەك لە وەڵامی پێشوومدا ئاماژەم بەم بابەتە گرنگە داوە. ئەم دوو جۆرە سەرەكییە، واتە «ئۆرگانی» و «دروستكراو»، مۆدێلی ڕەها نین، ناسیۆنالیزم هەمیشە تێكەڵەیەكە لە هەردوو بنەماكە. كاتێك نەتەوەیەك بێدەوڵەتە، ئاسانە پەنا بۆ تێگەیشتنی ئۆرگانی و كولتووری ببات، بەڵام بنیادنانی دەوڵەت پێویستی بە پرۆسەیەكی سازدانی چالاكانە هەیە، كە زۆرجار داڕشتنەوەی پێناسە ئۆرگانییەكە و فراوانكردنی ناسنامەی نیشتمانی دەخوازێت بۆ كۆكردنەوەی جەماوەر. ئەم جیاوازییە پەیوەندییەكی زۆری بە جیاوازیی نێوان ئەو گروپە كولتوورییانەی پێش سەردەمی مۆدێرن هەیە كە لەسەر خاكی خۆیان جێگیر بوون، لەگەڵ كۆمەڵگە نوێیەكانی وەك ئەمریكای باكوور، یان ئوسترالیا. ئەمانە دوو ڕێگای جیاوازن بەرەو نەتەوەبوون، بەڵام پێویستە خۆمان بەدوور بگرین لەو بیرۆكەیەی كە یەكێكیان بە ڕاستەقینەتر، یان ڕەواتر لەوەی دیكە دابنێین.

*  لە مێژووی ناسیۆنالیزمدا، زمانێكی ستاندارد هەمیشە وەك هۆكارێكی سەرەكی بۆ یەكخستنی هۆشیاریی نەتەوەیی بینراوە. لە دۆخی كورددا، زمانەكە دابەش بووە بەسەر چەندین شێوەزاردا و هیچ زمانێكی فەرمیی هاوبەش لە سەرانسەری كوردستاندا نییە. ئەم بابەتە تا چەند كاریگەریی هەبووە لەسەر گەشەكردنی هۆشیارییەكی نەتەوەیی گشتگیر؟

-  بۆ وەڵامێكی ورد، پێویستە بگەڕێینەوە بۆ ڕای پسپۆڕانی زمانی كوردی. بە گشتی، زمانێكی هاوبەش بۆ یەكڕیزیی نەتەوەیی زۆر گرنگە، بەڵام زۆربەی لایەنەكان بەستراونەتەوە بە ئاستی لێكتێگەیشتنی شێوەزارە جیاوازەكان و فرەزمانیی دانیشتووانەكەوە. بۆ نموونە، سویسرا بە چوار زمانی نیشتمانییەوە بەڕێوە دەچێت: ئەڵمانی، فەرەنسی، ئیتالی و ڕۆمانی، هەرچەندە ئینگلیزیش وەك زمانی هاوبەش بەكار دێت. چین خاوەنی مانداراین، كانتۆنی و شێوەزاری دیكەیە، بەڵام سیستەمێكی نووسینی وێنەیی هاوبەش كار دەكات و پەیوەندییەكان ئاسان دەكات. پێموایە بیرۆكەكەی هێردەر كە دەڵێت هۆشیاریی نەتەوەیی بە زمان دیاری دەكرێت، ڕەنگە زێدەڕۆیی تێدا كرابێت. زمان دەكرێت هەستێكی قووڵ بە ناسنامەی هاوبەش ببەخشێت، بەڵام هاوكات تەنیا پێویستییەكی ڕێكخستنیی پراكتیكییە بۆ كۆمەڵگەیەكی یەكگرتوو. قسەكەرانی یەك زمان دەكرێت بەهۆی ئایین، ئایدیۆلۆژیا، یان چینەوە بە توندی دابەش بن.

* كۆمەڵناسیی هاوچەرخ چۆن لە گرنگیی بەكارهێنانی زمانی هاوبەش بۆ بەهێزكردن و قووڵكردنەوەی تەباییی كۆمەڵایەتی تێدەگات؟ ئایا زمان تەنیا وەك ئامرازێكی سادەی پەیوەندیكردن سەیر دەكرێت، یان دەكرێت لە هەمان كاتدا وەك قەڵغانێكی بەهێز بۆ پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیەكی بێدەوڵەتیش خزمەت بكات؟

-  دیسانەوە، هەردووكیان دروستن و هەردوو لایەنەكەش زۆر گرنگن. وەك چەندین توێژەر جەختیان لێ كردووەتەوە، تەنیا زمانی هاوبەش نییە كە هاوپشتیی كۆمەڵایەتی دروست دەكات، بەڵكو كاركردنیەتی لەناو كایە چڕەكانی پەیوەندیكردندا كە مرۆڤەكان بەشی دەكەن و سەرنجی بەكۆمەڵیان بۆ لای خۆی ڕادەكێشێت. لێرەدا میدیاكان ڕۆڵێكی گرنگ دەگێڕن، ئەدەبیات، ڕۆژنامەگەری، ڕادیۆ، تەلەڤزیۆن، ئێستاش شێوازە جۆراوجۆرە دیجیتاڵییەكان، لە ئیمەیڵەوە تا تۆڕە كۆمەڵایەتییە جیاوازەكان. ئەمانە كەمتر لە شێوازەكانی ڕابردوو بە سنوورە نەتەوەییەكانەوە بەستراونەتەوە، بەڵام هێشتا مەیلیان هەیە لە چوارچێوەیەكی نەتەوەییدا كار بكەن. پرسیارە سەرەكییەكە بۆ هەر دۆخێك ئەوەیە: چی دەگوازرێتەوە؟ هەواڵی ڕۆژ، زانیاریی پراكتیكی، فۆرمە هونەرییە كولتوورییەكان، یان پەروەردەی گشتی؟ تا چ ڕادەیەك ئەم كەناڵە پەیوەندییانە گشتین، یان نهێنین؟ شێوازی كۆمەڵناسیی گەیاندن و پەیوەندییە دروستبووەكان، دەكرێت بە ئەندازەی ناوەڕۆكەكە، یان خودی زمانەكە گرنگ بن.

* سەرەكیترین جیاوازی و هاوشێوەیی نێوان ناسیۆنالیزمی بێدەوڵەت لە ژینگەیەكی لیبڕاڵ و دیموكراتدا وەك سكۆتلەندا، لەگەڵ ژینگەیەكی نادیموكرات و قەیراناویدا وەك كوردستان چین؟

-  لە وڵاتە لیبڕاڵ و دیموكراتەكاندا، نەتەوە بێ دەوڵەتەكان خاوەنی دامەزراوەی خۆجێیین كە ناسنامە و بەرژەوەندییە سیاسییەكانیان پێ چڕ دەكەنەوە. لێرەدا، بەهۆی نەرمیی دەسەڵاتی ناوەندییەوە، دەكرێت داواكارییەكانی ئۆتۆنۆمی و خۆبەڕێوەبەری بە شێوەیەكی پلەبەند، یاسایی و دەستووری جێبەجێ بكرێن، ئەمەش ڕێڕەوی چاكسازیی ئاشتییانە و سازان لە نێوان لایەنەكاندا ئاسان دەكات. بەڵام لە بەرانبەردا، لە ژینگە نادیموكرات و سەركوتكارەكاندا، دەوڵەتە باڵادەستەكان بە هیچ شێوەیەك ڕێز لە گفتوگۆ ناگرن. ئەم جۆرە پێداگرییە دەبێتە هۆی ئەوەی كە بزووتنەوە نەتەوەییە جیاوازەكان پرۆسە سیاسییە ئاساییەكان تێپەڕێنن و پەنا بۆ شێوازی ناڕەسمی و خەباتی چەكداری ببەن بۆ پاراستنی مەودای مانەوەیان. بە گشتی، سیستمی لیبڕاڵ لە ڕێگەی نەرمی و سازانەوە، توانای كەمكردنەوەی خرۆشانی توندی بزووتنەوە نەتەوەییەكانی هەیە، بەڵام ڕژێمە سەختگیر و نادیموكراتەكان بە داخستنی دەروازەی چارەسەری ئاشتییانە، یان بزووتنەوەكان بێ هیوا ڕەها دەكەن، یانیش ناچاریان دەكەن بەرەو ڕادیكاڵبوون و بەهێزكردنی ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازیی هەنگاوی زۆر گەورەتر بنێن.

*  لە سیستمێكی نێودەوڵەتیی هاوچەرخدا كە لەسەر بنەمای دەوڵەت-نەتەوەی سەروەر دامەزراوە، ناسیۆنالیزمی بێدەوڵەت چۆن دەتوانێت خۆی لە ڕووی كۆمەڵایەتی و سیاسییەوە بپارێزێت و شەرعییەتی نێودەوڵەتی بەدەست بهێنێت؟ ئایا مۆدێرنیتە دەرفەتی زیاتر پێشكەش بەم نەتەوانە دەكات، یان بەربەستی قورستریان لەسەر دادەنێت؟

-  وەڵامی ئەم بابەتە بە ڕادەیەكی زۆر بەندە بە بارودۆخی تایبەتی، مێژوویی و ئاڵۆزی هەر بزووتنەوە و دۆسیەیەكی جیاوازەوە. بەدڵنیاییەوە پەنابردن بۆ دەوڵەتان و ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكانی وەك نەتەوە یەكگرتووەكان وەك ئەنجومەنێكی باڵا هۆكارێكی سەرەكییە بۆ شەرعییەت، هەرچەندە ئەم جۆرە ڕێكخراوانە تەواو بێلایەن نین لە بڕیارەكانیاندا. لە جیهاندا، جیاوازیی لە نێوان ڕژێمە خۆسەپێنەرەكان و دیموكراتەكاندا هەیە، بزووتنەوەكان دەبێت بزانن هاوكاریی كێ دەكەن، چونكە ئەم ڕژێمانە چەمكی شەرعییەت و بەرژەوەندییەكانی خۆیان بە جیاواز پێناسە دەكەن. هەروەها، بەهێزی، یان لاوازیی دەوڵەتی ناوەندی و ئامادەیی بۆ سازان و دانوستانكردن زۆر گرنگە. مۆدێرنیتە دەرفەتی نوێ و سنوورداركردنی دیكە پێكەوە دەهێنێت كە بە شێوازی مێژوویی دەردەكەون و دەگۆڕێن. بۆیە، گرتنەبەری یارییەكی درێژخایەن بۆ گەیشتن بە سەروەری لە ڕێگەی گۆڕانكاریی قۆناغ بە قۆناغ، بە باشترین ستراتیژی سیاسیی هەژمار دەكرێت.

*  لە كتێبی «ماڵیكردنی كێبڕكێ»دا، چەمكەكانی كێبڕكێ و دەسەڵات تاوتوێ دەكەیت. لە چوارچێوەی كێبڕكێی جیۆپۆلەتیكی و پەیوەندییە نایەكسانەكاندا، چۆن بزووتنەوەیەكی نەتەوەیی بێ دەوڵەت دەتوانێت لە دەوروبەری دەوڵەتانی خاوەن سەروەریدا، ناسنامە و بوونی سیاسیی خۆی بپارێزێت؟

- ئەو كتێبە زیاتر گرنگی بەوە دەدات كە چۆن كێبڕكێ لە دەوڵەتە لیبڕاڵە هاوچەرخەكاندا، لە بوارەكانی سیاسەت، ئابووری و كولتووردا ڕێكدەخرێت بۆ چارەسەركردنی ململانێی بەهاكان و دابەشكردنی كاڵا و دەسەڵات. كێبڕكێی لە چوارچێوەی پرۆسەیەكدا، یارمەتیدەرە بۆ شەرعییەتدانی دەرئەنجامە نادادپەروەرەكان. بەڵام كایەی نێودەوڵەتی كەمتر ماڵی كراوە، تەنانەت كێوییە. نۆرمی نێودەوڵەتی هەن، بەڵام بە ئاسانی لەناودەچن، بەتایبەت لە كاتی شەڕدا. هیچ حكومەتێكی جیهانی نییە بۆ جێبەجێكردنیان. پێموایە بزووتنەوە بێدەوڵەتەكان دەبێت داوای پشتیوانی لە ڕای گشتی جیهانی بكەن، بەڵام ئەمەش دەكرێت زۆر گۆڕاو و یاریپێكراو بێت. دەتوانن بەدوای پشتیوانی هێزە گەورەكاندا بگەڕێن، بەڵام پێویستە بەرژەوەندیی ماددیی بەهێزیان هەبێت، چونكە ئەوان زۆرجار ناجێگیرن، وەك چۆن خەڵكی ئێران لە ئێستادا بە زیانی خۆیان ئەمە فێر دەبن. ئەم بزووتنەوانە دەبێت هاوسەنگییەكی ورد لە نێوان بەرژەوەندییە جیاوازەكانی دەوڵەتانی ناوچەكەدا بپارێزن كە ئەمەش بنەمایەكی سەرەكیی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان پێكدەهێنێت.

*  بەپێی تیۆرییەكانی دەسەڵاتی سیاسی، بەتایبەت لە ڕوانگەی ماكس ڤێبەری بیرمەندەوە، دەوڵەت بە قۆرخكردنی شەرعیی بەكارهێنانی هێزی فیزیكی پێناسە دەكرێت. لە دۆخی كورددا، دابەشبوونی هێزە چەكدارەكان، لەوانەش پێشمەرگە و نەبوونی دۆكتۆرینێكی سەربازیی نیشتمانیی یەكگرتوو، تا چ ڕادەیەك ڕەنگدانەوەی لاوازییە دامەزراوەییەكانی ناسیۆنالیزمی كوردییە؟

-  پێویستە بڵێم: بەڵێ، وایە. تەواوی پرۆسەی سەرهەڵدان و دەركەوتنی دەوڵەتە نەتەوەییە هاوچەرخەكان، لەگەڵ سەرجەم ئەو كایە كێبڕكێیە ناوخۆییانەی كە پێشتر باسمان لێوە كرد، لەسەر بنەمای ماڵیكردن و ملكەچكردنی پێشوەختەی هێزی چەكدار لەژێر كۆنتڕۆڵی حكومەتێكی مەدەنیدا دامەزراوە. لەوێدا یەكە سەربازییە سەربەخۆكان دەخرێنە ژێر یەك ناوەندی بڕیاردان و كۆنتڕۆڵەوە، ئەمەش پاراستنی ئاشتی و دابینكردنی ئارامیی ناوخۆیی ئاسانتر دەكات، هەروەها دەبێتە هۆی ئەوەی كە دەوڵەت بتوانێت وەك ئەكتەرێكی سەربازیی هاوئاهەنگ و یەكگرتوو لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا كار بكات. ئەمە بابەتێكە كە زۆر قورسە لە بزووتنەوەیەكی ڕزگاریخوازی نیشتمانیدا تێپەڕێنرێت كە بەسەر چەندین دەوڵەتی جیاوازدا دابەش بووە. یەكخستنی هێزە سەربازییەكان لە نەبوونی دەوڵەتێكی ناوەندیی خاوەن سەروەریدا كە ئامانجی سەرەكیی ئەنجامدانی ئەم یەكگرتنە بێت، هەمیشە كارێكی ئەستەم و نزیك لە مەحاڵ دەبێت.

*  ئایا فەلسەفەی سەربازی و دیسپلینی سوپای نیشتمانی تەنیا ئامرازی فیزیكی و سەربازین بۆ پاراستنی سنوورەكان، یان لە ڕوانگەیەكی كۆمەڵناسییەوە، ڕەهەندێكی گرنگی پرۆسەی نەتەوەسازی و چەسپاندنی دەسەڵاتی مەدەنی و شەرعییەت پێكدەهێنن؟

-  خزمەتی سەربازی و بوونی هەڕەشەی دەرەكیی هاوبەش، بێگومان ڕۆڵی كاریگەر دەبینن لە بەهێزكردن و چەسپاندنی ناسنامەی نیشتمانیدا. ڕاپرسییە فەرمییەكان هەمیشە ئاماژە بە بەرزبوونەوەی هەستی نیشتمانپەروەری دەكەن لە كاتی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی هێرشە دەرەكییەكاندا، بەڵام ئەگەر هاووڵاتیان پێیان وابێت دەوڵەتەكەیان لە سەركێشییەكی سەربازیی دەرەوەی بەرژەوەندییە باڵاكاندایە، ئەوا هاوپشتیی نیشتمانی لاواز دەبێت. كاریگەرییە ئەرێنییەكانی چالاكیی سەربازی بەسەر هەستی نەتەوەییەوە، بەبێ بوونی دەوڵەتێكی ناوەندیی بەهێز نایەتە دی كە بەرپرسیارێتیی تەواوی بڕیارەكانی جەنگ و سیاسەتی دەرەوە بگرێتە ئەستۆ. لە دەوڵەتی مۆدێرن و نوێدا، هێزە چەكدارەكان دامەزراوەیەكی پسپۆڕی ڕێكخراون كە ملكەچی فەرمانی دەسەڵاتە مەدەنییەكانن. كاركردنی سەربەخۆ و بەبێ كۆنتڕۆڵی سوپا نیشانەی دەوڵەتی شكستخواردووە. هاوپەیمانیی نێوان گرووپە نیمچەسەربازییە جیاوازەكان لەژێر یەك چەتردا، بەبێ كۆنتڕۆڵی دەوڵەتێكی كارا، مەترسیی ململانێی ناوخۆیی زیاتر دەكات. لە كۆتاییدا، تەنیا دەوڵەت دەتوانێت دڵسۆزیی هێزی سەربازی بە گەل و سەروەریی نیشتمانییەوە ببەستێتەوە.

*  لە پڕۆژەی نووسینی ئێستاتاندا، خەریكی لێكۆڵینەوەن لە پەیوەندیی نێوان ناسیۆنالیزم و دەسەڵاتدارێتی. نەبوونی دەسەڵاتێكی سیاسی و سەربازیی یەكگرتوو لەناو بزووتنەوەی نەتەوەیی كورددا، چۆن ڕێگری دەكات لە پەرەسەندنی لێكتێگەیشتنێكی هاوبەش لەسەر دەسەڵاتدارێتیی نەتەوەیی؟

- گومانم لەوەدا نییە كە ڕێگری دەكات. جیاوازیی نێوان ناسیۆنالیزمی نەتەوەیەك كە بەدوای دەوڵەتدا دەگەڕێت، لەگەڵ ناسیۆنالیزمی دەوڵەت-نەتەوەیەكی بەردەوام، گرنگییەكی بنەڕەتیی هەیە. لە دۆخی یەكەمدا، دەسەڵاتدارێتی دەخرێتە ئەستۆی سەركردەكانی بزووتنەوەكە، كە بەپێی سەركەوتنی سیاسی، یان سەربازی، یان پێگەی كولتوورییان هەڵدەسەنگێندرێن، بەڵام بەدامەزراوەییكردنی ئەم دەسەڵاتدارێتییە دەكرێت ببێتە تەحەددایەك (ئەمەش میتۆدێكی دیكەی ڤێبەرییە). لەم دۆخەدا دەسەڵاتدارێتی ناسكتر و گۆڕاوترە، و زیاتر پشت بە ‹كاریزما›ی سەركردەكان دەبەستێت. بەڵام لە دۆخی دووەمدا، كێشەیەكی پێچەوانە دێتە ئاراوە، دەسەڵاتدارێتی جێگیرتر، كاریگەرتر و جێی متمانەترە، بەڵام هەر لەبەر ئەم هۆكارەش دەكرێت ببێتە مایەی نامۆبوونی كۆمەڵگە و ببێتە ئامانجی كینە و ناڕەزایەتی (ressentiment)، چونكە هیچ دەوڵەتێك ناتوانێت سەرجەم خواستەكانی نەتەوەیەك بەدی بهێنێت، ئەم جۆرە جێگیرییەش هەمیشە دابەشبوونەكانی ناو نەتەوەی گریمانەكراو ئاشكرا دەكات.

هەر بارودۆخێك تەحەددای تایبەت بە خۆی بۆ دەسەڵاتدارێتی دروست دەكات. بەتایبەتی لە جیهانی لیبڕاڵیی مۆدێرندا كە بەهایەكی زۆر بە تاكگەرایی دەدات، دوودڵییەكی قووڵ بەرانبەر بە دەسەڵاتدارێتی بە گشتی هەیە. سەروەریی نەتەوەیی بریتییە لە ملكەچكردنی ئازادیی تاكەكەسی بۆ بەرژەوەندیی كۆمەڵە گەورەكە. وەك گوتم، خەڵك زۆرجار ناكۆكن لەسەر مەرجەكانی بەڕێوەبردنی بەكۆمەڵی خۆیان، ئەوان ناچارن سازش بكەن. ئەم ‹نائومێدبوونە› لە سەروەری و دەسەڵاتە نائومێدكەرەكەی، تەنیا كاتێك بە تەواوی دەردەكەوێت كە قەوارەی دەوڵەتی نەتەوەیی بەدی دێت. تا ئەو كاتەش، دەكرێت ئەم دەوڵەتەی داهاتوو وەك قەوارەیەكی تەبا و بێ‌ كەموكووڕی وێنا بكرێت.