حزبەكانی كوردستان نمایشی سیاسی بە نەهامەتیی خەڵكەوە دەكەن



«ئەو حاڵەتەی زۆر جێگەی هەڵوەستەكردنە ئەوەیە كە زۆربەی ئەو بزاڤانەی بانگەشە بۆ بەرجەستەبوونی فرەیی حزبی و دامەزراندنی دیموكراتی و كرانەوە دەكەن، زۆرجار بە بڵاوكردنەوەی ئاژاوەگێڕی و ترس و دڵەڕاوكێ كۆتاییان هاتووە. ئایا ئەمە مانای ئەوەیە خودی فرەیی حزبی بریتییە لە نەعلەتی ئاژاوەگێڕی و ناسەقامگیری، یان دەتوانین بڵێین فرەیی شێوازی جیاواز و مانای جیاوازی هەیە؟ لەگەڵ ئەوەی لێرەدا بواری ئەوە نییە وەڵامی ئەو هەموو پرسیارانە بدەیتەوە، بۆیە ئەوەندە بەسە كە هەڵوەستە لەسەر ئەو شێوازە بكەین كە فرەییەكان لەیەكتری جیادەكاتەوە، بەتایبەتی ئەو جۆرە فرەییەی بە ئاژاوەگێڕیی كۆمەڵایەتی و چەلەحانێی فیكری كۆتایی دێت. دیاردەی دیاری ئەو جۆرە فرەییانە ئەوەیە كە ناتوانرێت لە یەك حزبی و یەك بۆچوون جیابكرێنەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا یەكەی دیكە، یان حزبی دیكە لە پاڵ یەكە و حزبی دیكە دروست دەبێت، بۆچوونی جیاواز لەپاڵ بۆچوونی جیاوازی دیكە دروست دەبێت، بەڵام ئەم ژمارانە نەیانتوانیوە ئاراستەی بیركردنەوەی یەك حزبی، یەك بۆچوون و یەك یەكەیی بگۆڕن، بۆیە فرەیی (التعددیة) بەم مانایە، مانای ژماردن (تعداد) دەگەیەنێت، ئەمەش واتە چەمكێكی حیسابییە بۆ زیادكردنی ژمارەیەكی دیكە بۆ سەر ژمارەكانی دیكە، بۆیە لە پشت ئەم فرەییەوە چەمكی یەكحزبی و یەك بیركردنەوە خۆی حەشارداوە، بۆیە ناومان لەمانە ناوە یەك جۆر بیركردنەوە، یان ژماردن (تعداد). ئەم حاڵەتە وامان لێدەكات لەبری ئەوەی باسی رۆڵی فەلسەفە بكەین لە ئێستادا، ئەوا دەبێت باسی كۆمەڵگەی نمایشكار بكەین (مجتمع الفرجة)، باسی ئایدیۆلۆژیا و راگەیاندن بكەین. كاتێك دەڵێین كۆمەڵگەی نمایشكار وەك ئایدیۆلۆژیا وایە، مەبەستمان ئەوەیە كە ئایدیۆلۆژیا خۆی واقیعێك وێنا دەكات و لەبارەیەوە قسەدەكات، ئەو لۆژیكەی ئەم بارودۆخە دروست دەكات، لۆژیكێكی سەیرە كە خەیاڵ و واقیع تێكەڵ دەكات. بۆیە ئایدیۆلۆژیا هەوڵدەدات بە بەردەوامی جەخت لەسەر ئەو خەیاڵە بكاتەوە و وەك راستی و واقیع پیشانی بدات، بەڵام كۆمەڵگەی نمایشكار ئەو كۆمەڵگەیەیە كە شتێكی تێدا دەژی لە خودی كۆمەڵگەكە دوورە، لەبری كۆمەڵگە دەجووڵێت و وێنای دەكات، بۆیە ئەمە دەبێتە واقیعێك كە واقیعییەتی واقیعە ئەسڵیەكە ون دەكات، واقیعێك كە بەرگی خەیاڵی بەبەردا دەكرێت و دەگۆڕێت بۆ شاشەی سینەما.»
عبدالسلام بنعەبد ئەلعالی كتێبی (ضد الراهن)




چەمكی فرەیی و
رەنگدانەوەی لە فرەحزبیدا
چەمكی فرەیی (مفهوم التعددیة) تەنیا بۆ حزبە سیاسییەكان بەكارنەهاتووە، بەڵكو بۆ نیشتمانێكیش بەكاردێت كە كۆمەڵێك نەتەوە و ئایینی جیاواز پێكەوە لەسەر خاكی ئەو نیشتمانە دەژین، هەروەها بۆ كۆمپانیایەكیش بەكار دەهێندرێت كە خاوەنەكانی هەڵگری رەگەزنامەی جیاوازی نەتەوەیین، بەڵام چەمكی فرەیی كاتێك مانای دەبێت، كە هەرلایەك دان بە بوونی بەرامبەرەكەیدا بنێت، ئەوجا ئەو لایە نەتەوە بێت، یان ئایین، یان حزبێكی سیاسی بێت، راشكاوانەتر مانای فرەیی تەنیا ئەوە نییە كە لە وڵاتێكدا چەندین نەتەوە و ئایینی جیاواز هەبێت، بەڵكو مانای راستەقینەی كۆمەڵگەی فرەیی و نیشتمانی فرەیی ئەوەیە كە هەموو نەتەوە و ئایینەكان دان بە یەكتریدا بنێن و نەتەوەیەك، یان ئایینێك نەیەوێت نەتەوە، یان ئاینێكی دیكە بسڕێتەوە.

ئەوەی ئێستا هەرێمی كوردستان شانازی پێوە دەكات، بوونی ئەو فرەیی نەتەوەیی و ئایینیەیە كە لەكوردستاندا هەیە، ئەم شانازیكردنە تەنیا لەوە سەرچاوەی نەگرتووە كە نەتەوە و ئایینە جیاوازەكان لەكوردستاندا تەنیا بە ژمارە بوونیان هەیە، بەڵكو بەوە شانازی دەكات كە لەنێوان نەتەوە و ئایینە جیاوازەكاندا پێكەوەژیانی ئاشتییانە و لێبووردەیی هەیە، بەڵام ئەگەر سەرنج لەبەشە عەرەبییەكەی عێراق بدەین، دەبینین بە ژمارە ئایین و نەتەوەی جیاواز بوونیان هەیە، بەڵام لەبەر ئەوەی چەمكی فرەیی بوونی نییە، ئەوا بە بەشە عەرەبییەكەی عێراق ناگوترێت نیشتمانێكی فرەیی نەتەوەیی و ئایینی، بەڵكو دەڵێت: لە بەشە عەرەبییەكەی عێراقدا فرەیی بوونی نییە، هەروەك لە توركیا و ئێرانیش كە دوو دەوڵەتی دراوسێی كوردستانن، بە هەمان شێوە بە ژمارە چەندین نەتەوە و ئایینی جیاواز لەو دوو دەوڵەتە دەژین، بەڵام لەبەر ئەوەی دانپێدانان (الاعتراف) لەلایەن دەوڵەتەوە بە نەتەوە و ئایینەكانی دیكە نییە، بەهەمان شێوە بە توركیا و ئێرانیش ناگوترێت، دەوڵەتێكی فرەیی، یان نیشتمانی نەتەوە و ئایینە جیاوازەكان.


دیارە ئەم چەمكە بۆ پێوەندی نێوان حزبە سیاسییەكانیش لە وڵاتیكدا راستە، لەبەر ئەوەی فرەیی حزبی تەنیا بریتی نییە لەوەی كە ژمارەیەك حزبی سیاسی لەو وڵاتە بوونی هەبێت، بەڵكو فرەیی حزبی ئەو كاتە مانای دەبێت كە حزبی سیاسی بتوانێت بە هەمانگی و پێكەوە كاركردن و پێكەوە ژیان لەگەڵ ئایدیۆلۆژیەتە جیاوازەكاندا بوونی خۆی بسەلمێنێت. بەڵام ئەگەر شێوازی مامەڵەكردنی حزبە سیاسییەكان گەیشتە ئەو ئاستەی حزبەكان یەكتری رەتبكەنەوە، یان حزبەكەی بەرامبەری بە فاشیزم و دیكتاتۆر وێنا بكات، وەك ئەوەی چەند ساڵێكە بزووتنەوەی گۆڕان بەرامبەر چەند حزبێك پیادەی دەكات، ئەوا لەم حاڵەتەدا فرەیی بوونی نامێنێت، ئەو گوتارەی بزووتنەوەی گۆڕان بەرزی كردۆتەوە و بانگەشە بۆ فرەیی و بونیادی دیموكراتی دەكات، سەرەنجام بە ئاژاوەگێڕی لە ناو كۆمەڵگە و تێكدانی ئاشتیی كۆمەڵایەتی كۆتایی هاتووە. لێرەوە ئەگەر بەخێرایی بگەڕێینەوە بۆ ئەو بونیادەی كە گوتاری بزووتنەوەی گۆڕانی لەسەر دامەزراوە، دەبینین هەر لەسەرەتاوە لەبری ئەوەی دان بە بەرامبەرەكەیدا بنێت، هەوڵیداوە بە هەموو شێوازێكی ناشیرین بەرامبەرەكەی رەتبكاتەوە، ئەوجا بەرامبەرەكەی یەكێتی بووبێت، یان پارتی، یان هەر حزبێكی سیاسیی دیكە ئەو هەوڵیداوە بیسڕێتەوە، ئەمەش وایكردووە كە لە كوردستاندا بە ژمارە حزبی سیاسی هەبن، بەڵام مانای فرەیی حزبی بوونی نەماوە.

پێش دروستبوونی بزووتنەوەی گۆڕان، سیمای فرەحزبی لە كوردستاندا، تا رادەیەكی زۆر سیمای دوو حزبی وەرگرتبوو كە بریتی بوون لە (پارتی و یەكێتی)، ئەم دوو حزبە بۆ ئەوەی سەرەتایەك بۆ مانادانەوە بە فرەیی حزبی بدەن و بتوانن لەبری ئەوەی شەڕ لەگەڵ یەكتری بكەن، پێكەوە هەماهەنگ و هاوكاربن بۆ بەڕێوەبردنی كوردستان و چەسپاندنی مافەكانی كوردستان لە دەستووری عێراق و پاشانیش پیادەكردنی ئەو مافانە بۆ گەلی كوردستان هەنگاوێكی هاوبەشیان هەڵگرت، ئەو هەنگاوەی پارتی و یەكێتی كە لە چوارچێوەی رێككەوتنی ستراتیژیدا بەرجەستە بوو، بووە هۆكاری ئەوەی لە ساڵی 2005 ئیدارەی سلێمانی و هەولێر لە چوارچێوەی كابینەی پێنجەمی حكومەتی هەرێمی كوردستاندا یەكبگرێتەوە، هەروەها بەڕێز مام جەلال وەك نوێنەری كورد بووە سەرۆك كۆماری عێراق و بەڕێز مسعود بارزانی بووە سەرۆكی هەرێمی كوردستان، ئەم رێككەوتنە ستراتیژییەی نێوان پارتی و یەكێتی بووە چوارچێوەیەك بۆ ئەوەی حزبەكانی دیكەش لە چوارچێوەی چەمكی فرەیی حزبی یەكڕیزی و یەكهەڵوێستی لەسەر ئاستی عێراق و كوردستان دروست بكەن، ئەوكات جیهان بە فرەحزبیی كوردستان سەرسام بوو، ئومێدێك دروست ببوو كە خەڵكی كوردستانیش باشتر بەشداری لە پرۆسەی سیاسیی كوردستاندا بكات و زیاتر هاوكاریی حكومەتی خۆی بكات.

بەڵام لەگەڵ یەكگرتنەوەی ئیدارەی سلێمانی و هەولێر و راگەیاندنی كابینەی پێنجەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان، نەوشیروان مستەفا كۆمپانیای وشەی دامەزراند و دژایەتی خۆی بۆ رێككەوتنی ستراتیژی نێوان پارتی و یەكێتی راگەیاند، ئەم دژایەتیكردنەی نەوشیروان مستەفا بۆ رێككەوتنی ستراتیژی نێوان پارتی و یەكێتی، زۆر راشكاوانە ئەو مانایەی بەرجەستەكرد، كە هەموو هەوڵەكانی بۆ ئەوە بوون كە فرەیی حزبی لە كوردستان بوونی نەبێت و ژمارەی حزبەكان زیاتر بكات، بێگومان هەر واشی كرد، بە راگەیاندنی بزووتنەوەی گۆڕان حزبێكی دیكە لە پاڵ حزبەكانی دیكەی كوردستان زیادی كرد، بەڵام فرەحزبی بەمانای رێزگرتنی نێوان حزبەكان و پێكەوە كاركردنیان بۆ بەڕێوەبردنی وڵات كۆتایی هات.


بزووتنەوەی گۆڕان وەك باڵێكی جیابووەوەی یەكێتی نیشتمانی كوردستان، توانی لەسەر حیسابی یەكێتی نیشتمانی و دژایەتیكردنی پارتی 25 كورسیی پەرلەمانی بەدەست بهێنێت، لەسەر ئاستی پەرلەمانی عێراقیش توانی هەشت كورسی بەدەست بهێنێت، بەڵام هەنگاوی یەكەمی بۆ هاتنە ناو پەرلەمانی كوردستان و عێراق، هەوڵدانی بوو بۆ ئەوەی فرەیی حزبی لە سەر ئاستی عێراق و كوردستان لەناو حزبە سیاسییەكانی كوردستان نەمێنێت و پەرلەمانی كردە گۆڕەپانی بێڕێزی كردن بە فرەحزبی و یەكڕیزی و یەكهەڵوێستی و پێكەوە كاركردن و هەماهەنگی نێوان حزبە سیاسییەكان. لەمەش خراپتر دوای هەڵبژاردنی ساڵی 2013، داوای كرد بەشداری لە حكومەتدا بكات، پارتی دیموكراتی كوردستان وەك حزبی براوەی یەكەم لە چوارچێوەی رێككەوتنێكی هاوبەشی نێوان بزووتنەوەی گۆڕان و پارتی و لەسەر بنەمای چوارساڵی ئارامی و پێكەوە كاركردن، هەموو سازشێكی لەسەر ئاستی پشكی پارتی لە حكومەتی هەرێمی كوردستان و پشكی پارتی لە حكومەت و پەرلەمانی عێراقی لەگەڵدا كرد، بەڵام لەبەر ئەوەی ئامانجی ئەوەڵ و ئەخیری رێكخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان تێكدانی فرەحزبی بوو لە كوردستاندا، ئەوا نەك هەر نەیتوانی هاریكاریی حكومەت و پەرلەمان بكات، بەڵكو هەوڵیدا كوردستان بسووتێنێت.


ئەم قسانە تۆمەت بەشینەوە نییە بەسەر رێكخەری گشتی بزووتنەوەی گۆڕاندا، بەڵكو ئەمە واقیعێكە كە وەزیرەكانی بزووتنەوەی گۆڕان كە هەستیارترین وەزارەتی حكومەتی هەرێمی كوردستانیان لەبەر دەست بووە وەك (وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی دارایی، وەزارەتی ئەوقاف، وەزارەتی پیشەسازی و بازرگانی، دەستەی وەبەرهێنان) خۆیان ئەو راستییانەیان بە میدیاكان راگەیاندووە كە پارتی دیموكراتی كوردستان هەماهەنگ و هاوكار بووە بۆ كارەكانیان و هەرگیز ئاستەنگی بۆ دروست نەكردوون، تەنانەت بەڕێز مستەفای سەید قادر كە وەزیری پێشمەرگەی حكومەتی هەرێمی كوردستان بوو لە ماوەی شەڕی تیرۆریستانی داعشدا، خۆی لە میانەی دیمانەیەكی لەگەڵ گوڵاندا راشكاوانە ئاماژەی بەوە كرد كە بەڕێز مسعود بارزانی وەك فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی كوردستان كە خاوەنی هەموو بڕیارێك بووە لەسەر ئاستی هێزە چەكدارەكانی كوردستاندا، لەهەموو هەنگاوێكدا وەزیری پێشمەرگە هەماهەنگ و هاوكاری بووە و بەبێ وەزارەتی پێشمەرگە هیچ هەنگاوێكی هەڵنەگرتووە، هەروەها سەرۆكی پەرلەمانیش كە ئەویش كادرێكی بزووتنەوەی گۆڕان بووە، وێڕای ئەوەی پەرلەمانی كردە سەكۆی حزبایەتی و مینبەرێك بۆ ئاژاوەگێڕی و تێكدانی دیموكراتی لە كوردستاندا، بەڵام هەتا ئێستاش نەیتوانیوە نكۆڵی لەوە بكات كە نە سەرۆكی هەرێمی كوردستان، نە سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان ئاستەنگیان بۆ كارەكانی دروست نەكردووە. بۆیە ئێستاش وێڕای ئەو هەموو درۆ و بوختان و قسە و جنێوە ناشیرینانەی كە رۆژانە دەزگاكانی راگەیاندنی بزووتنەوەی گۆڕان دژی پارتی دیموكراتی كوردستان و سەرۆكی هەرێمی كوردستان دروستی دەكەن، هەتا ئێستاشی لەگەڵدا بێت وەزیرە بەڕێزەكانی گۆڕان خۆیان نەكردۆتە بەشێك لەو تۆمەت و درۆیانە و رێزیان لەو هاوكاری و هەماهەنگییە گرتووە كە لەماوەی هاوپەیمانی لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان لە حكومەت و پەرلەماندا بینیویانە، ئەمەش مانای ئەوەیە كە پارتی دیموكراتی كوردستان هەرگیز هەوڵینەداوە چەمكی فرەیی حزبی لەسەر ئاستی كوردستان و عێراق لەنێوان حزبە سیاسییەكانی كوردستاندا بێ مانا بكات.

نمایشی سیاسیی حزبەكان بە
نەهامەتییەكانی خەڵكی كوردستانەوە

سەرۆكی رێكخراوی كەم ئەندامانی كوردستان، پێش هاتنی جەژنی قوربان بە یەك دوو رۆژ و لەسەر پێنەدانی مووچەكانیان لەلایەن حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە، بە هۆیەكانی راگەیاندنی راگەیاند: «چووینە لای هەموو ئەو سەرۆك حزبانەی لە سلێمانین، هەموویان وتیان ئێمە هیچ دەسەڵاتێكمان نییە و چارەسەری ئەم بارودۆخە لای ئێمە نییە.» بەڵام هەموو هۆیەكانی راگەیاندنی سلێمانی بەرنامەی تایبەتی بۆ نەهامەتیی كەمئەندامانی كوردستان رێكدەخەن و بەدیاریەوە دادەنیشن، بەبێ ئەوەی هیچ هەڵوێستێكی مرۆییانە بەرامبەر ئەو توێژە بێ نازەی خەڵكی كوردستان هەبێت، لە رۆژانی جەژنیشدا، دیسان چالاكان و پەرلەمانتار و ئەندامانی پارێزگای سلێمانی لەناو گردبوونەوەی بەشێك لە مامۆستایانی ئەو دەڤەرە دەبیندران و راستەوخۆ نەهامەتی و پێنەدانی مووچەی مامۆستایان لە شاشەكانەوە نمایش دەكرا و هەموو حزبەكانیش بەدیاریەوە دانیشتبوون، بەبێ ئەوەی هیچ حزبێكی سیاسی هەڵوێستێكی جددی بەرامبەر مووچەی مامۆستایانی كوردستان هەبێت.


دیارە ئەو دیمەنەی نەهامەتیی گوزەرانی خەڵك كە شاشەكان لە سلێمانییەوە دەیگوازنەوە بۆ ناو هەر ماڵێك، ئەم پرسە تەنیا تایبەت نییە بە پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە و گەرمیان، بەڵكو سەرتاسەری هەرێمی كوردستان لە قەیرانێكی دارایی زۆر سەخت و مەترسیداردایە، ئەم قەیرانە تەنیا مووچەخۆرانی حكومەتی نەگرتۆتەوە، بەڵكو لەیەك كاتدا كەرتی تایبەتیشی تا رادەیەكی زۆر بەرچاو پەكخستووە، بۆیە لە حاڵەتی لەمجۆرەدا ئەركی حزبی سیاسی ئەوەیە هەموو پێكەوە هەماهەنگ و هاریكار بن بۆ ئەوەی واقیعەكە چۆنە بە هەمان شێوە پیشانی خەڵكی كوردستانی بدەن، ئەمەش لە پێناوی ئەوەی خەڵك و حزبەكان پێكەوە هەمانگ و هاریكاربن بۆ ئەوەی هەر چۆنێك بێت ئەو قەیرانە داراییە قورسە تێپەڕێندرێت.

بەڵام بەداخەوە بزووتنەوەی گۆڕان و ئەو باڵەی یەكێتی نیشتمانی كە بە خۆیان دەڵێن زۆرینەی مەكتەبی سیاسی و لەگەڵ كۆمەڵی ئیسلامی، واقیعێكی خەیاڵیان لەبری واقیعی قەیرانە داراییە راستەقینە مەترسیدارەكەی كوردستان دروستكردووە و خەڵكیان لە واقیعە راستەقینەكە دوور خستۆتەوە و لەناو ئەو واقیعە خەیاڵییەدا نمایشی سیاسی بە نەهامەتییەكانی خەڵكەوە دەكەن و وەك عەبدولسەلام بن عەبدعالی-یش دەڵێت كۆمەڵگەیان كردۆتە شاشەیەكی گەورەی سینەما و حزبەكان لەبەرامبەر ئەو شاشەیەدا بە نەهامەتی و پێنەدانی مووچەی فەرمانبەران پێدەكەنن!
ئەم رۆڵەی ئەو حزبانە بەرامبەر خەڵك لە دەڤەری سلێمانی پیادەی دەكات، وەك بیرمەندی ئەڵمانی لە كتێبی (دژە دەسەڵاتدا) ئاماژەی پێكردووە، ئەو مانایە دەگەیەنێت، ئەو خەڵكانەی لەدەڤەری سلێمانی دەنگیان بەو حزبانە داوە، ئێستا ناتوانن داكۆكییان لێ بكەن، یان نوێنەرایەتیان بكەن و بەدەنگ نەهامەتی و گوزەرانیانەوە بچن، ئەمە مانای ئەوەیە ئەو حزبانە بە رێگەی نمایشكردنی سیاسی بە نەهامەتییەكانی خەڵكەوە دەیانەوێت چەمكی فرەیی حزبی بگۆڕن بۆ سڕینەوەی بەرامبەر و ناشیرینكردنی، ئەمە لەكاتێكدایە كە ئەو حزبانە خۆیان لە هەموو كەسی دیكە باشتر دەزانن، هۆكاری راستەقینەی نەهامەتی و قەیرانی دارایی لە كوردستاندا چییە و چۆنیش چارەسەر دەكرێت.

سڕكردنی سیاسیەت و
دروستكردنی بەدیل بۆ سیاسەت

ئەگەر واقیعییانە باسی پرۆسەی سیاسی كوردستان بكەین، ئەوا هەر تاكێكی ئاسایی كوردستان بە رەهایی گەیشتۆتە ئەو قەناعەتەی نەك هەر حزبەكان لەسەر پرەنسیپە نیشتمانی و نەتەوەییەكانی كوردستان هاودەنگ و هاوهەڵوێست نین، بەڵكو پرۆسەی سیاسی بە ئاستێك سڕكراوە كە ئەگەر حزبەكان لەسەر كێشەكانی خەڵكی كوردستان وتووێژیش بكەن لەبری ئەوەی رێگەچارە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان بدۆزنەوە، كێشەكان بەرەو خراپتر و داخستنی هەموو دەرگاكان دەبەنەوە.

ئەم حاڵەتی چەقبەستوویی و بوونی چارەسەری كێشەكان بە گرێكوێرە تەنیا لە حاڵەتێكدا دەردەكەوێت كە سیاسەت لەو وڵاتەدا سڕكرابێت، یان بێ مانا كرابێت، ئەمەش بەو مانایەی ئەگەر سیاسەت (هونەری مومكینات بێت) ئەوا هیچ مومكین نییە سیاسەت نەتوانێت چارەسەر بۆ كێشەیەك بدۆزیتەوە كە نەكەوتبێتەوە چوارچێوەی مەحاڵەوە.
لە ئێستای كوردستاندا چارەسەركردنی هیچ كێشەیەك نەگەیشتۆتە ئاستی مەحاڵ، راشكاوانەتر نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی كە ئەگەر حزبە سیاسییەكان و خەڵكی كوردستان پێكەوە هاوكاری و هەماهەنگی بكەن، چارەسەرێك بۆ قەیرانێك نەدۆزنەوە، ئەوجا ئەو قەیرانە سیاسی بێت، یان ئابووری، یان تەنانەت ئەگەر قەیرانی شەڕێكی نەخوازراو و قورسی وەك شەڕی پێشمەرگە لەگەڵ تیرۆریستانی داعشدا بێت.
لێرەوە گرنگە جەخت لەسەر خاڵی سەرەكی كە مانای (سیاسەتە) بكەینەوە و پرسیار لەسەر ئەم توخمە گرنگە بكەین، بۆچی ئێستا لە كوردستاندا سیاسەت كێشەكانی پێ چارەسەر ناكرێت، یان حزبە سیاسییەكان ناتوانن پێكەوە سیاسەتێك بۆ ئێستای كوردستان دابڕێژن و پێكەوە ئەم قەیرانە تێپەڕێنن؟ وەڵامی ئەم پرسیارە واقیعی قەیران و كێشەكانی كوردستان دەیداتەوە و پێمان دەڵێت، لەبەر ئەوەی ئێستا لە كوردستاندا شتێك نییە ناوی سیاسەتكردن بێت، بەڵكو ئەوەی هەیە بەدیلی سیاسەتە. ئەم بەدیلەی سیاسەت فەزای كاركردنی تەنیا هۆیەكانی راگەیاندنە، نەك ژیانی رۆژانەی خەڵك و فەزای گشتی خەڵك كە دیالۆگێكی سەردەمیانە لەنێوان هەموو توخمەكاندا دروست دەكات بۆ دۆزینەوەی رێگەچارەی گونجاو بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، بۆیە لێرەوە ئەگەر سەیر بكەین هەست دەكەین بەدیلی سیاسەت لەناو فەزای راگەیاندا بۆتە لابۆرێكی كیمیاوی و واقیعی راستەقینەی كۆمەڵگە لەبەریەك هەڵدەوەشێنێت و توخمی دیكەی لێ دروست دەكات، لەوانە هەر بۆ نموونە:
1. شەڕێكی گەورەی وەك شەڕی پێشمەرگەی لەگەڵ دەوڵەتی تیرۆریستی داعش گۆڕیوە بۆ كۆمەڵێك جەنگی لابەلا، بە دیوێكی دیكەدا ئەگەر ئێستا لە رێگەی هۆیەكانی راگەیاندنەوە سەرنج لەو شەڕە گەورە جیهانییە بدەین كە پێشمەرگە دژی دەوڵەتێكی تیرۆریستی دەیكات، دەبینین بێجگە لەچەند جەنگێكی لابەلا، رەنگدانەوەی دیكەی لەسەر خەڵكی كوردستان نییە، بەمانایەكی دیكە شەڕی پێشمەرگە لەگەڵ داعش تەنیا بریتییە لە بڵاوكردنەوەی جەنگێك لەبەرەیەكی شەڕدا و دوای تەواوبوونی ئەو جەنگە، ئیدی وەك ئەوەیە شەڕەكە كۆتایی هاتبێت.

2. هەڵوێستی سیاسی لەسەر رووداوێك، یان بارودۆخێك، یان تەنانەت قەیرانە سیاسی و ئابورییەكانی گۆڕیوە بۆ كۆمەڵێك كار و كاردانەوەی شێواو و ناجێگیر، بۆیە كاتێك لایەنێك، یان كەسایەتییەك هەڵوێستێكی لەسەر پرسێك دەخاتەڕوو، لە ناو فەزای راگەیاندنی كوردستاندا تەنیا وەك كاردانەوەیەكی شێواو و ناجێگیر دەردەكەوێت.
3. بەدیلی سیاسەت فیكر و بیركردنەوەی بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی گۆڕیوە بۆ سەرنجدانێكی گوماناوی، واتە ئەمە وایكردووە كاتێك خەڵكانێك دەیانەوێت بیربكەنەوە بۆ ئەوەی رێگەچارەیەك بۆ كێشەكان بدۆزرێتەوە، ژینگەی شێواوی بەدیلی سیاسەت وایكردووە بە گومانەوە سەیری ئەو بیركردنەوە بكرێت و بەوەش پەكیدەخرێت.
4. هەواڵ لەناو فەزای راگەیاندنی كوردستاندا بۆتە پێچكەكانی رەوڕەوەیەك، واتە هەواڵێك بە چەندین شێوە پەخش دەكرێت و هەر هەواڵێكیش ئەوەی پێشخۆی بەدرۆ دەخاتەوە.
5. هاووڵاتی وەك گرنگترین توخمی كۆمەڵگە لەناو پرۆسەی سیاسی و بەشداریكردنی لەناو پرۆسەی سیاسیدا گۆڕاوە بە توخمێك بەدەستی دەستەبژێری نێو حزبە سیاسییەكان و نمایشی سیاسی بە نەهامەتییەكانیانەوە دەكرێت و حزبەكانیش سەیریان دەكەن.

6. بەدیلی سیاسەت هەموو بەها و نەریت و پیرۆزییەكانی نیشمانی خستۆتە ژێر پرسیار و گومانەوە، بۆ ئێستا كە هێزی پێشمەرگە بۆ پیرۆزترین سیمبولی بەرگریكردنی مرۆڤایەتی، دەستەبژێری حزبە سیاسیەكان لەناو فەزای راگەیاندا، زۆر جار هەوڵیانداوە ناوی پێشمەرگە بخەنە ژێر گومان و پرسیارەوە.

7. سیاسەت ئەگەر لە بنەڕەتدا مانای پێكەوە ئاشتكردنەوە و پێكەوە گونجاندن و پێكەوە كاركردنی نێوان بیروبۆچوونە جیاوازەكان بێت، سیاسەتمەدار ئەو كائینە سەندبادییە بێت كە بە بیربۆچوونی جیاوازی سیاسیی خۆیەوە لەناو فەزای سیاسیدا بوونی خۆی بسەلمێنێت، ئێستا لەچوارچێوەی دروستكردنی بەدیلی سیاسەتدا، هەڵسووڕاوی ناو پرۆسەی بەدیلی سیاسی بۆتە بەشەڕهێنانی نێوان چەمكە جیاوازەكان، رەتكردنەوەی پێكەوە گونجاندن و پێكەوە كاركردن، سازشكردنی كردنی سیاسی گۆڕیوە بۆ عینادیی سیاسی و چەقبەستوویی ناو پرۆسە سیاسییەكە.
ئەمانە و چەندین وەرچەرخانی دیكە كە نەبوونی سیاسەت لەناو قەیران و كێشەكانی كۆمەڵگەی كوردستان دروستیكردووە، بۆتە هۆكاری ئەوەی نەتوانرێت لەسەر هیچ كێشە و قەیرانێك، رێكاری چارەسەر بدۆزرێتەوە، بۆیە لێرەوە كاتێك باسی كێشە و گرفتی نێوان حزبە سیاسیەكانی كوردستان دەكرێت، دەبینین ئەوەندەی هەوڵدەدرێت لە جیاوازییەكانەوە فیتنە دروست بكرێت، هیچ هەوڵێك بەدی ناكرێت كە لە جیاوازییەكانەوە پردی هاوبەش بۆ پێكگەیاندنی خاڵە هاوبەشەكان بدۆزرێتەوە.

لێكترازاندنی هەڵوێستە هاوبەشەكان و
دابەشكردنی كوردستان بۆ دوو دیمەنی جیاواز

تەنیا هۆكارێك كە هێزی پێشمەرگەی كوردستانی بە یەكڕیزی و یەكهەڵوێستی هێشتۆتەوە، ئەوەیە كە ئەو بیروبۆچوونە ئاژاوەگێڕییەی لەناو فەزای راگەیاندنی حزبە سیاسییەكاندا بوونی هەیە و هەموو شتێكی لە خەڵك ئاوەژوو كردۆتەوە، قبووڵی نەكردووە و، سوپاس بۆ خوا هەتا ئێستا شتی وا لەناو هێزی پێشمەرگەی كوردستاندا بوونی نییە، هەربۆیە ئەو قەیرانە گەورانەی لەناو هێزی پێشمەرگە وەك (نەبوونی شارەزایی پێویست لەشەڕی دژی تیرۆریستان، نەبوونی چەك و تەقەمەنی پێویست، نەبوونی مووچە و ئیمكانیەتی سەربازی پێویست) بوونی هەیە و هەمووشیان تا رادەیەكی زۆر باش چارەسەر كران و زاڵبووین بەسەریاندا، لەبەرامبەردا قەیرانی وا گەورەی سیاسی لە نێوان حزبەكاندا نییە، هەروەها قەیرانی دارایی و نەبوونی مووچەش هێندەی كێشەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان گەورە نەبوون.
هێزی پێشمەرگەی كوردستان كاتێك بریاری شەڕی مان و نەمانی لەگەڵ تیرۆریستانی داعش دا، هیچ شارەزاییەكی سەربازی لەسەر ئاستی جیهان لەو قەناعەتەدا نەبوو كە پێشمەرگە بتوانێت لەو شەڕەدا بەرامبەر هێزێكی گەورەی دەوڵەتێكی تیرۆریستی وەك خەلافەتەكەی داعش خۆی بگرێت، تەنانەت پسپۆڕێكی وەك ماكس پۆت كە بە یەكێك لە گەورەترین پسپۆڕانی بواری ئاسایش و سەربازی لەسەر ئاستی سینكتاكسەكانی ئەمریكا و جیهان هەژمار دەكرێت، جەختی لەسەر ئەوە دەكردەوە، راستە هێزی پێشمەرگە لە رابردوودا و لە ساڵانی حەفتا و هەشتاكانی سەدەی رابردوو هێزێكی قارەمان بووە و توانیویەتی دوژمن تێكبشكێنێت، بەڵام دوای نزیكەی 23 ساڵ كە هیچ شەڕێكی نەكردووە، ئەوا ناتوانێت هەمان قارەمانییەتی رابردوو دووبارە بكاتەوە، بەتایبەتیش كە چەكی دەستی كۆنە و ئیمكانیەتی سەربازیی بەردەستیشی زۆر سنووردارە، بەڵام هێزی پێشمەرگەی كوردستان لەماوەیەكی زۆر كورتدا نەك هەر بووە جێگەی سەرنجی ژەنڕاڵەكانی پێنتاگۆن و ناتۆ، بەڵكو هەموو جیهانی گەیاندە ئەو قەناعەتە كە دەبێت لەبەر قارەمانییەتی پێشمەرگە رێز لە كوردستان بگیرێت.
كەواتە ئەم بەراوردكارییەی نێوان قەیرانەكانی هێزی پێشمەرگە و قەیرانی دارایی كوردستان، دەروازەیەكی باشە بۆ ئەوەی لەو راستییە تێبگەین كە هیچ كێشە و قەیرانێك لە ئیرادەی خەڵكی كوردستان گەورەتر نییە ئەگەر ئەو ئیرادەیە یەكگرتوو و یەكهەڵوێست بێت، هەربۆیە ئێستا تەواو ئەو راستییە ئاشكرایە كە هۆكاری نەبوونی چارەسەرێكی گونجاو بۆ قەیرانی دارایی كوردستان و كێشەی سیاسی نێوان حزبە سیاسییەكان، ئەو حزبانەن كە نایانەوێت فرەیی سیاسی و پێكەوە گونجاندن و پێكەوە كاركردن لە كوردستاندا بوونی هەبێت.

گەڕانەوە بۆ ناو واقیعی راستەقینەی كوردستان و دەرچوون لەو واقیعە خەیاڵییەی باڵێكی یەكێتی و بزووتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی بۆ نمایشكردنی سیاسی بە نەهامەتییەكانی خەڵكەوە دروستیان كردووە، دەروازەیەك دەكاتەوە بۆ ئەوەی هەموو لایەك لەسەر بەرنامەیەك رێبكەون و بەهەماهەنگی و هاوكاریی خەڵكی كوردستان و لە چوارچێوەی ئەو ئیمكانیەتە راستەقینەی حكومەت لەبەردەستیەتی چارەسەرێك بۆ قەیرانی دارایی بدۆزرێتەوە.
دیارە ئێستا هەرێمی كوردستان لەسەر ئاستی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی وەك دەوڵەتێكی سەربەخۆی ئەمری واقیع مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت و لەسەر هەموو ئاستەكان لە چوارچێوەی یاسا نێودەوڵەتییەكان مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت و بەهەمان شێوازی پڕۆتۆكۆڵی نێودەوڵەتی پێشوازی لەسەرۆكی كوردستان دەكرێت، بەڵام لەبەرامبەردا دەسەڵاتی سیاسی لە هەرێمی كوردستان شێوازی مامەڵەكردنی لەسەر ئاستی ناوخۆ وەك دەوڵەتێكی سەربەخۆ پیادە نەكردووە و هێشتا بۆ پاراستنی یەكڕیزی و یەكهەڵوێستی و ئاشتیی كۆمەڵایەتی، مامەڵەی لەگەڵ كێشە ناوخۆییەكانی كوردستان نەكردووە، تەنانەت هەتا ئێستاش هەندێك حزبی سیاسی چاویان بەرایی نایەت وەك دەوڵەت مامەڵە لەگەڵ كوردستان بكەن و هێشتا ئەو قەوانە سواوە لێدەدەنەوە كە ئایا ئێستا كاتی ئەوەیە دەوڵەت رابگەیەندرێت، یان نە؟ ئەمە لەكاتێكدا دەوڵەتەكە بە فەرزكردن بەسەر كوردستاندا راگەیەنراوە و حكومەتی عێراق خۆی رازی بووە كە دەوڵەتی ئەمری واقیعی كوردستان لەسەر ئاستی هەموو دەسەڵاتە سنوورداركراوەكانی دەوڵەتی فیدڕاڵی، هەرێمی كوردستان هەموویان پیادە بكات، ئەمە جیا لەوەی هەرێمی كوردستان هەندێك لەو دەسەڵاتە سنووردارانەی دەوڵەتی فیدڕاڵی بەشێكی بە هاوبەشی لەگەڵ عێراق و بەشێكی بە هاوبەشی لەگەڵ هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و نەتەوەیەكگرتووەكان دژی داعش پیادە دەكات. هەر بۆیە دەرچوون لەو بازنە خەیاڵییەی بۆ واقیعی ئێستای كوردستان دروستكراوە و ئەو چەند حزبە بۆ مەبەستی سیاسیی خۆیان گاڵتە بە نەهامەتییەكانی خەڵكی كوردستان دەكەن، پێویستی بەوەیە دەسەڵاتی سیاسی وەك دەوڵەتێك ئیمكانیەتی خۆی لەگەڵ هاووڵاتیانی خۆی راستەوخۆ باس بكات و ئەو خاڵە شاراوانە ئاشكرا بكات كە هەندێك حزبی سیاسی خۆیان لە بەرپرسیاریەتی دەشارنەوە، بەتایبەتی كە هەندێك چارەسەر هەیە پێویستی بە هەماهەنگیی پارتی و یەكێتی هەیە بە پلەی یەكەم، لەم حاڵەتەدا گرنگە ئاستی بەرپرسیاریەتی هەردوولا بۆ خەڵكی كوردستان ئاشكرا بێت.

چارەسەری دەوڵەتییانە بۆ كێشەكان بەو مانایە بەكاردەهێنین، دەوڵەت هەر چەندێك ئیمكانیەتی لەبەر دەستدا بێت، لەچوارچێوەی ئەو ئیمكانیەتەدا چارەسەرەكان دەستنیشان دەكات و بە هەماهەنگی لەگەڵ خەڵكی كوردستان جۆرێك لە خۆگونجاندن لەگەڵ ئەو چارەسەرە ناچارییە دروست دەكات، ئەم جۆرە تێگەیشتە لە نێوان خەڵك و دەوڵەت، جۆرێك لە هەستكردن بە سەروەریی نیشتمانی و نەتەوەیی لای خەڵك دروست دەكات و دەبێتە هێڵێكی سووریش بۆ ئەوەی چیدیكە ئەو حزبە سیاسییانە نەتوانن نمایشی سیاسی بە نەهامەتییەكانی خەڵكەوە بكەن.ش