دەنیس رۆز گەورە دیپلۆماتكاری پێشووی ئەمەریكا و توێژەر لە «ئەنستیتیوتی واشنتۆن بۆ سیاسەتی رۆژهەڵاتی نزیك» دەڵێت: حاڵی حازر چەند قەیرانێك لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە ئارادان كە هەر یەكێك لەو قەیرانانە بە تەنیا بەسە بۆ سەرقاڵكردنی ئیدارەی ئەمەریكا. ئەم قسەیەی رۆز ئەوەمان پێدەڵێت كە لە یەك كاتدا كۆمەڵە قەیرانێك بەرۆكی ئەم ناوچەیەی گرتووە، هەروەها قەیرانەكانیش هێندە توند و سەخت و ئاڵۆزن كە هەر هەوڵێك بۆ چارەسەركردنی هەر یەكێك لەو قەیرانانە كات و كۆششێكی زۆری گەرەكە. كەواتە كێشە بنەڕەتییەكە هەم لە زۆریی قەیرانەكان و هەم لە سرووشتی قەیرانەكانیشدایە. هەروەك دەكرێت بڵێین ئێستا تەنگژەكان بە جۆرێك پەرەیان سەندووە كە لەوە دەرچووە بتوانرێت ئیحتیوا بكرێن، بەڵكو زیاتر و زیاتر گۆڕانكاری لە سرووشتی ئەو تەنگژانە و لە پێوەندی و هاوپەیمانێتیەكانی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیدا دێنەئاراوە. ئەگەر پێشتر ناكۆكی عەرەب-ئیسرائیل كێشە و پرسی سەرەكی بووبێت لە ئەجێندا و بایەخی زۆرێك لە وڵاتە عەرەبییەكاندا، ئەوا لە ئێستادا زۆر بە روونی هەست بە ئاڵ و گۆڕەكە دەكرێت و ئێستا هەندێ لە وڵاتە عەرەبییەكان لەبەر سەرقاڵبوونیان بە پرس و پەرەسەندنە ناوخۆییەكانەوە ناپەرژێنەسەر ئەوەی وەك پێویست گرنگی بەم پرسە بدەن. وڵاتی میسر ئەگەرچی سەردەمانێك رۆڵی پێشەنگی بینیوە لە جیهانی عەرەبیدا و سەنگ و قورساییەكی رۆشنبیری و سەربازیی گەورەشی هەبووە. هەندێ وڵاتی دیكەی ناوچەكەش، وەك لیبیا و سووریا و عێراق و یەمەن، بە چەشنێك ناسەقامگیری و كەشی شەڕی ناوخۆیی باڵی بەسەردا كێشاون كە خۆیان هەڕەشە و مەترسی لێكترازان و لەبەریەك هەڵوەشانیان لەسەرە، بە ئەندازەیەك نە توانا و نە ئیرادەی ئەوەیان هەیە سەرچاوە و تواناكانی خۆیان بخەنەگەڕ بۆ كێشە و ناكۆكیی نێوان ئیسرائیل و فەلەستین. ئەگەر لە وڵاتانی كەنداویش بڕوانین، ئەوا سەرەڕای سەرهەڵدانی گرووپێكی تیرۆریستی مەترسیداری وەك داعش كە بۆ رووبەڕووبوونەوە و تێكشكاندنی، هاوپەیمانێتییەك لەسەر ئاستی جیهان پێكهێنراوە، هەروەها سەرەڕای ئەو ناسەقامگیریە قووڵەی لە چەند وڵاتێكی عەرەبیدا لە ئارادایە، بەڵام رەنگە ئەم وڵاتانە لە سەرووی هەمووشیانەوە سعودیە پێیانوابێت كە پاراستنی بەرژەوەندییە نەتەوەییەكانیان ئەوە دەخوازێت كە بەرپەرچدانەوە و بەرهەڵستیكردنی هەوڵەكانی ئێران بۆ برەودان بە دەسەڵات و دەستڕۆیشتویی خۆی لە ناوچەكەدا، بە ئەولەوییەتی یەكەم بزانن. ئەمەش بۆی هەیە سەرلەنوێ ئاڵ و گۆڕ بەسەر نەخشەی هاوسەنگی و ریزبەندییەكان لە ناوچەكەدا بهێنێت و ململانێی تائیەفەگەری لە نێوان ئەم هێزە ئیقلیمییە ببێتە تەوەری ركابەری، كە لە سەر ئاڕاستەی رووداو و ئاقاری پەرەسەندن و ئەگەرەكانی ئایندە كاریگەری گەورە و سەرەكی دەبێت.
هەنگاو و بڕیارە تاكلایەنەكانی سعودیە چیمان پێدەڵێت؟
لە راستیدا لەسەر ئەرزی واقیع رەنگدانەوەی ئەم تێڕوانینە لە هەنگاو و هەڵوێستەكانی وڵاتێكی وەك سعودیەدا بەدی دەكەین، ئەم وڵاتە زیاتر تاكلایەنانە هەڵسوكەوت دەكات و پێداگیری و سووربوونی خۆیشی نەشاردۆتەوە لەسەر ئەوەی ئەگەر پێویست بكات خۆی جڵەوی دۆسیەی ئەمنی خۆی دەگرێتەدەست و ئەمەش لە دەستێوەردانەكەی لە بەحرەین-دا و لە سەروەختی نائارامییەكانی ئەو وڵاتەدا لە ساڵی 2011 و هەروەها لە دەستێوەردانی سەربازیەكەی لە یەمەن لە ساڵی 2015دا زۆر بە زەقی بەرجەستەبوون، دواتر لە پێكهێنانی هاوپەیمانێتیەكی ئیسلامی بۆ بەرپەرچدانەوەی تیرۆر، كە خۆی جڵەوی سەركردایەتیەكەشی گرتە دەست، هەروەها لە سێدارەدانی كەسایەتی و شیعە «نمر ئەل نمر» بەم دواییە، كە بەشێكی گەورەی ئامانج و پاڵنەرەكانیشی بریتی بوون لە بەگژداچوونەوە و بەرهەڵستیكردنی هەوڵەكانی ئێران بۆ فراوانكردنی هەژموون و دەستڕۆیشتوویی خۆی لە ناوچەكەدا. كەواتە پەیامی سعودیە ئەوە بوو كە چیتر دەستەوەستان و دەستەوئەژنۆ دانانیشێت و ئەگەر پێویست بكات، ئەوا ئامرازەكانی بەردەستی بەكاردەهێنێت بۆ دانانی سنوورێك بۆ فراوانخوازی ئێران. لە راستیدا ئەمەش لە بەشێكیدا بۆ ئەو بۆشاییەی سەركردایەتی دەگەڕێتەوە كە دوورەپەرێزی و دووركەوتنەوەی ئەمەریكا لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروستی كردووە، هەروەها ئەو بەدگومانی و نیگەرانییەی كە وڵاتانی كەنداو بەگشتی و وڵاتی سعودیە بەتایبەتی هەستی پێدەكەن لە ئاست ئەمەریكادا، بەتایبەتی دوای ئەوەی نائومێدبوون لەوەی ئەمەریكا رۆڵێكی یەكلاكەرەوە لە قەیرانی سووریادا بگێڕێت، بە چەشنێك ببێتە هۆی گۆڕینی هاوسەنگییەكە و هێنانەدی ئاڵ و گۆڕێكی گەورە لە سووریادا. هەروەها ئەنجامدانی رێككەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێراندا، كە هەندێ بۆچوونیش هەیە بەرگی تیۆری پیلانگێڕی دەكات بە بەر ئەم رێككەوتنەدا و وا لێكدانەوەی بۆ دەكات كە ئەمە سازشكردنە بۆ ئێران و رازی بوون بە هاوپەیمانێتی و هەژموونی ئێران لە ناوچەكەدا لەخۆ دەگرێت. هەرچۆنێك بێت رەنگە ئەمەریكاش خۆی مەبەستی بێت كە وڵاتانی ناوچەكە زیاتر و زیاتر ئەرك و بەرپرسیارێتی رووبەڕووبوونەوەی گێژاو و تەنگژەكان بگرنەئەستۆ، ئیدی هۆكارەكە هەرچییەك بێت، ئایا بە تێڕوانین بێت لە ئەزموونی شكستخواردووی ئیدارەی پێشووی ئەمەریكا لە دەستێوەردان و داگیركردنی عێراق و داڕووخانی خەونی سەرلەنوێ داڕشتنەوەی ناوچەكە بێت لە لایەن ئەمەریكاوە، كە بۆچوونێك هەیە پێیوایە ئەمەش بۆ هەڵەئیدارەدانی دۆخی دوای داگیركاری دەگەڕێتەوە. یان هۆكارەكە ئەوە بێت كە ئیدارەی ئۆباما باوەڕی وایە ئەمەریكا توانایەكی سنوورداری هەیە بۆ چارەسەركردنی قەیرانەكانی ناوچەكە و كاریگەربوون لەسەر رەوتی رووداو و بەرەوپێشچوونەكان، ئەمەش زۆر بە روونی و وردی لەو قسەیەی فیلیپ گۆردن-دا خراوەتەڕوو كە دەڵێت: ئەمەریكا لە لیبیا دەستێوەردانی كرد و داگیركاری نەكرد، بەڵام دەرئەنجامەكە مایەی كارەسات بوو، لە عێراقدا دەستێوەردان و داگیركاری كرد، كەچی دەرئەنجامەكە هەر كارەسات بوو، لە سووریادا ئەمەریكا نە دەستێوەردانی كرد، و نە داگیركاری كرد، كەچی دەرئەنجامەكە هەر كارەسات بوو.
هەروەها فیلیپ گۆردن لە پەنێلێكی دیكەدا كە لە دامەزراوەی «ئەنجومەنی تایبەت بە پێوەندییەكانی دەرەوە» دەڵێت: سعودیە نیگەرانە لە بڕیارە تاكلایەنەكانی ئەمەریكا، بۆ نموونە لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا ئەمەریكا و سعودیە جیاوازیی راستەقینەیان لە نێواندا هەبووە، هەروەها سعودییەكان ئەوەیان نەشاردۆتەوە كە ئەوان خۆشحاڵ نین بە سیاسەتی ئەمەریكا لە ئاست میسر-دا، كە پاڵپشتی موبارەك-ی نەكرد، هەروەها دەربارەی سیاسەتی ئەمەریكا لە ئاست ئێران، رێككەوتنی نهێنی، گفتوگۆی نهێنی و دواتر رێككەوتنی ئەتۆمی كە دەبێتەهۆی گەڕاندنەوەی پارە بلۆككراوەكانی ئێران، سعودیەی نیگەران كردووە. هەروەها سیاسەتی ئەمەریكاش لە ئاست سووریادا، بەتایبەتی لە پرسی بەكارهێنانی چەكی كیمیایی و بەزاندنی ئەو هێڵە سوورەی – كە ئیدارەی ئەمەریكا داینابوو-. سعودییەكان نائاسوودە بوون بەم هەموو ئەم بڕیارانەی ئەمەریكا. لەبەر ئەوە ئێستا زمانحاڵی سعودیە ئەوەیە كە بە ئەمەریكا رابگەیەنێت زۆر باشە ئێوە ئەو كارانە دەكەن كە خۆتان دەڵێن لە بەرژەوەندیتاندایە، بەڵام ئێمەش بە هەمان شێوە هەڵسوكەوت دەكەین.
داكشانی رۆڵی سەركردایەتی ئەمەریكا
لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاكامەكانی
بەهەر حاڵ ئەوەی وڵاتانی كەنداو و سعودیە هەستی پێدەكەن، ئەوەیە كە ناتوانن وەك پێویست ئەمەریكا بە زەمانەتكاری پاراستنی ئاسایشی خۆیان بزانن، ئەگەرچی بە دۆست و هاوپەیمانی خۆشیانی بزانن. ئەمەش ئەو حاڵەتەی رووبەڕووی ئەمەریكا كردۆتەوە كە یەكێك لە وەزیرەكانی بەرگریی پێشووی بەریتانیا باسی دەكات، كاتێك دەڵێت: هەمیشە بەرپەرچدانەوەی دوژمن لە دڵنیاكردنەوەی دۆستەكان ئاسانتر بووە. لە راستیدا ئەمەش ئاكام و لێكەوتەی تایبەتی هەبووە، چونكە ئەگەر سعودیە و وڵاتانی كەنداویش نەیانەوێت بكەونە دۆخی رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ و سەربازیەوە لەگەڵ ئێراندا، هەروەك بەم دواییە وەزیری بەرگری سعودیە لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ «زە ئیكۆنۆمیست»دا ئەگەری هەڵگیرسانی شەڕی لەگەڵ ئێراندا بە تەواوەتی دوورخستەوە كاتێك لە وەڵامی پرسیارێكدا دەربارەی ئەگەری روودانی شەڕێكی راستەوخۆ لە نێوان هەردوو وڵاتی ئێران و سعودیەدا، گوتی: ئەمە رووداوێكە بە هیچ شێوەیەك پێشبینی روودانی ناكەین، هەروەها هەر كەسێكیش ئاڕاستەی پەرەسەندنەكانیش بەم ئاقارەدا بەرێت، ئەوا بە هەڵەداچووە. لەبەر ئەوەی شەڕی نێوان ئێران و سعودیە سەرەتای كارەساتێكی گەورە دەبێت بۆ ناوچەكە و ئاكامی زۆر بەهێزیشی دەبێت لەسەر جیهان، لەبەر ئەوە بە دڵنیاییەوە رێگە نادەین پەرەسەندنێكی لەم چەشنە رووبدات. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا سعودیە هەوڵی گۆشەگیركردنی ئێرانی داوە و بگرە ئەگەر ئەو لێكدانەوەیەش بكرێت كە وڵاتێكی گرنگ و كاریگەری وەك رووسیا تای تەرازووەكەی ئێران قورستر بكات، ئەوا سعودیە هەوڵیداوە بەر بەم ئەگەرە بگرێت و ئەگەر گوزارشتەكە درووست بێت، ئەم بەڕەیەی لە ژێر پێی ئێران دەربهێنێت، چونكە سعودیە وەبەرهێنانی بە بڕی 10 ملیار دۆلار لە رووسیادا راگەیاندووە، هەروەها وەزیری دەرەوەی سعودیەش عادل ئەل جوبێر رایگەیاند كە سعودیە بە نیازی چڕكردنەوەی پێوەندییەكانێتی لەگەڵ رووسیا لە سەرجەم بوارەكاندا، لە نێویاندا بواری سەربازی.
خەسڵەتی جیاوازی قۆناخی ئێستای بارگرژییەكان
خەسڵەتێكی دیكەی ئەو دۆخەی ئێستا هاتۆتەئاراوە و بەڵگەیەكی دیكەی ئەوەی هەل و مەرجەكە پێی ناوەتەوە قۆناغێكی نوێیەوە، ئەوەیە كە توێژەرێكی وەك فردریك وێهرەی لە چاوپێكەوتنێكیدا لە «دامەزراوەی كارنیجی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی»، باس لەوە دەكات كە ئەوەی پەیوەست بێت بە پێوەندییەكانی نێوان ئێران و سعودیەوە، ئێستا ئێمە لە قۆناخی شەپۆلی سێیەمی تائیەفەگەریداین. كە بەم شێوەیە باس لە هەر سێ شەپۆلەكە دەكات، ئەو پێیوایە، شەپۆلی یەكەم لە ساڵی 1979ـەوە بۆ ساڵانی نەوەتەكان درێژەی كێشا، واتە ئەو كاتەی شۆڕشی ئێرانی دەستی پێكرد، كە ئەوەش هەڕەشەیەكی راستەقینە بوو بۆ سیستمی سوننی، لەبەر ئەوە پاشایەتییە سوننییەكان و حكومەتە سوننییەكان پەرچەكردار و كاردانەوەیەكی تائیەفەگەرییان هەبوو. هەروەها باس لەوە دەكات شەپۆلی دووەم لەگەڵ كەوتنی سەدام لە عێراق و دەركەوتنی ئێرانێكی سەختگیرتر لە سەردەمی ئەحمەدی نەژاد لە ساڵی 2005دا دەستی پێكرد، كە لە پایتەختە عەرەبییەكاندا بە قۆناخی دووەمی شۆڕشی ئێرانی لە قەڵەم درا. چونكە رووخانی حوكمڕانییەكەی سەددام، وەك بەربەستێك وابوو، هەروەها داڕووخانی دەوڵەتی عەرەبی ئەم بۆشاییەی درووست كرد. شەپۆلی سێیەمیش لە تێڕوانینی ئەو توێژەرەدا لە دوای بەهاری عەرەبییەوە هاتەئاراوە. ناكۆكییەكەی سووریاش ئەو گێژاوە تائیەفەگەرییە بوو كە بە راستی بەرگی تائیەفەگەری كرد بە بەر بەهاری عەرەبیدا. ئەمە لە كاتێكدا كە راپەڕینە عەرەبییەكان پەیوەست نەبوون بە پرسە تائیەفەگەرییەكانەوە، -تەنانەت لەو ناڕەزایەتییانەی بەحرەین-یشدا كە شیعەكان سەركردایەتییان دەكرد-، بەڵكو پتر پەیوەست بوون بە كێشەی نیشتەجێبوون و چاكسازی كە هەندێ لە سوننەكانیش بەشدارییان كرد. بە دڵنیاییەوە شیعەش هەبوون. بەڵام لەگەڵ درووستبوونی قەیرانی سووریا و دواتر سەرهەڵدانی دەوڵەتی ئیسلامی، بەهاری عەرەبی بە راستی داكشا.
لەبەر ئەوە دەكرێت بڵێین هەردوو وڵاتی سعودیە و ئێران ئەگەر وەك دوژمن لەگەڵ یەكدا رەفتار نەكەن، ئەوا ناكرێت بڵێین وەك دۆستیش هەڵسوكەوت و هاوپەیمانێتی لەگەڵ یەكدا دەكەن، بەڵام ئاشكرایە كە ئەم دوو وڵاتە گیرؤدەی ململانێ و ركابەری بوونەتەوە لەگەڵ یەكتردا، لەم پێناوەشدا، لە بری رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆی سەربازی، كار لەسەر شەڕی بە وەكالەت دەكەن، لە بری هێرشكردنی سەر یەكتر وڵاتانی دیكەیان كردۆتە مەیدانی ململانێكانیان، هەروەها لە جیاتی تێكشكاندنی یەكتر، هەوڵ دەدەن گوشاری جۆراوجۆر لەسەر یەكتری درووست بكەن.
ئایندەی ناوچەكە و پێویستی گرتنەبەری رێگاچارەی جیاواز
هەرچۆنێك بێت، لە ئێستادا ئەوەی سەرنج دەدرێت، ئەوەیە دۆخەكە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە باری چەقبەستن و سڕبووندا نییە، بەڵكو رۆژ بە رۆژ قەیران و ئاڵۆزییەكان زیاتر تەشەنە دەكەن و رەهەندی نوێ وەردەگرن، ئاڕاستە گشتییەكەش بەلای كەمەوە لە ئایندەی نزیكدا داڕووخانی زیاتری دەسەڵاتی دەوڵەتەكان و لێكترازانی پتری سیستمە ناوچەییەكەیە و باڵكێشانی ناسەقامگیری و تەنگژەی زیاتر و هەڵكشان و توندبوونەوەی ناكۆكییە كۆنەكان و سەرهەڵدانی ناكۆكی و ململانێی نوێیە. كەواتە رەنگە ساتەوەختی ئەوە هاتبێت كە بیر لە چارەسەری نوێ بۆ كێشە و تەنگژەكانی ئەم ناوچەیە بكرێتەوە، چونكە لەبەرچاونەگرتنی ئەم راستییانەی سەر ئەرزی واقیع نەك نابێتەهۆی چارەسەركردنی كێشەكان، بەڵكو هەروەك ئاماژەمان پێكرد، تەنیا تەمەنی كێشە و تەنگژەكان درێژ دەكاتەوە و زەمینەش بۆ ئەوە درووست دەكاتەوە كە ئەو قەیرانانە خوێناویتر بتەقنەوە، كەواتە پێداگیری كردن لەسەر رێگاچارە شكستخواردووەكان تەنیا جۆرێكە لە بێهودەیی و ناكرێت چاوەڕێی ئەوە بكەین كە دەرئەنجامی جیاوازیان بە ئاڕاستەی یەكلاكردنەوە و چارەسەركردنی كێشەكان لێبكەوێتەوە.
ئەوەی لە ئێستادا باس و خواسێكی گەرمی لەسەر دەكرێت، پرسی كۆتایی هاتنی ئەو سیستمەیە كە سەد ساڵ بەر لە ئێستادا ناوچەكەی لەسەر داڕێژراوە و لە ئەنجامدا كۆمەڵە دەوڵەتێكی لێ هاتە بەرهەم. بەڵام بە سەرنجدان لە مێژووی ئەم وڵاتانە و بە تێڕوانین لەوەی گەلانی ئەم وڵاتانە چییان چنیوەتەوە لە سایەی ئەو دەسەڵات و حوكمڕانییانەی كە لەم وڵاتانەدا باڵادەست و بڕیاربەدەست بوون، ئەوا شاردراوە نییە كە جگە لە تاڵاوی شكست و داڕووخانی ئابووری و چەقبەستنی كێشەكان و قووڵبوونەوەی تەنگژەكان رەنگە ناتوانین ئاماژە بە دەستكەوتێكی دیكەی ئەم حوكمڕانییانە بدەین، كە دواتریش ئەم كێشە و قەیرانانەش تەقینەوە و لە راپەڕینەكانی بەهاری عەرەبیدا گوزارشتیان لە خۆیان كرد، كە ئومێدی ئەوەی لێدەكرا سەردەمی هەڵهاتنی رۆژێكی نوێ بێت بۆ گەلانی ناوچەكە و پێچانەوەی لاپەڕە تاریك و تاڵەكانی رابردوو بێت، بەڵام دواتر ئەم خەونانە گۆڕان بۆ نائومێدی و لە بری هاتنەئارای حوكمڕانییەكی باشتر پشێوی و ئاژاوە باڵیان بەسەر ناوچەكەدا كێشا. ئێستا رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە بەردەم ئەگەری، ئەگەر نەڵێین حەتمیەتی داڕشتنەوە و پێویستی دووبارە نەخشەكێشانەوەی نەك هاوكێشە ناوخۆییەكان، بگرە گۆڕانكاری جیپۆلەتیك و دووبارە داڕشتنەوەی سنوورەكانیشدایە. لێرەشدا ئەگەر باس لە حاڵەتێك وەك هەرێمی كوردستان بكەین لە عێراقدا، ئەوا ئاشكرایە كە ئەم هەرێمە هیچ درێغی و كەمتەرخەمییەكی نەكرد بۆ ئەوەی ئەو رێگاچارەیەی كە لە دەستووردا چەسپێندرابوو كە بریتی بوو لە فیدڕاڵییەت جێبەجێ بكات، بە مەرجێك بتوانێت مومارەسەی مافە دەستوورییەكانی خۆی بكات، بەڵام دواتر دەركەوت كە بیركردنەوەی زاڵ لە نێو كاربەدەستانی عێراقدا بریتی بوو لە هەوڵدان بۆ بێبەشكردنی كورد لەو مافانە و درێژكردنەوەی دەسەڵاتی مەركەز بۆ هەرێم و بەتاڵكردنەوەی پرسی فیدڕاڵییەت لە ناوەڕۆكەكەی. كوردیش زوو لەم راستییە تێگەیشت و هەوڵیداوە كە ئەوەندەی دەكرێت پشت بە خۆی ببەستێت و رێگەنەدات هەوڵەكانی بەغدا بۆ پاشكۆكردنی هەرێمی كوردستان سەربگرن. لەم پێناوەشدا هەوڵ و هەنگاوەكانی دەستپێكرد بۆ بنیادنانی دامەزراوەكانی و بۆ گرتنەبەری رێگای سەربەخۆیی، بەتایبەتی دوای ئەوەی خەسڵەتی دەوڵەتی شكستخواردووش بووە ناسنامەی دەوڵەتی عێراقی. لە ئێستاشدا هەست بەوە دەكرێت لە سەر ئاستی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش، ئەگەر بە شێوەیەكی رەسمیش نەبێت، هاسۆزییەك هەیە بۆ ئەم هەنگاوانەی هەرێمی كوردستان و لە راستیدا ئەو قەناعەتەش درووست بووە كە بەدەستهێنانی سەربەخۆیی لە لایەن كوردەوە، بەشێك دەبێت لە هەوڵەكان بۆ هێوركردنەوەی ئەو ئاگر و ئاژاوە هەڵكشاوەی ناوچەكەی تەنیوەتەوە. واتە رەنگە یەكێك لە هۆكارەكان ئەوە بێت كە ئەوان پێچەوانەی ئەو بۆچوونەیان پێ راست بێت كە پێیوایە بنیادنانی دەوڵەتی سەربەخۆ لە لایەن كوردەوە سەرچاوەی ناسەقامگیری و پشێوی زیاتر بێت لە ناوچەكەدا، چونكە ئێستا دەركەوتووە كورد دەتوانێت سەرچاوەی سەقامگیری بێت، چونكە هەم ئیرادە و هەم توانای ئەوەشیان هەیە رۆڵی ئیجابی و بنیادنەرانە لە ناوچەكەدا ببینن و بەرپرسیارانە هەڵسوكەوت بكەن، تا ئێستاش هەرێمی كوردستان ئەمەی سەلماندووە كە ئەگەرچی دەوڵەتێكی سەربەخۆش نەبووە و تەنها هەرێمێك بووە، بەڵام سەنگ و قورسایی خۆی هەبووە و هەیە لە هاوكێشەكانی ناوچەكەدا و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش بە چاوی رێزەوە لێی دەڕواندرێت، هەموو ئەوانەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەم هەرێمە و سەركردایەتییەكەی نەبوونەتە بەشێك لە هیچ یەك لەو رێزبەندی و هاوپەیمانێتییانەی بۆ مەبەستی ناكۆكی و برەودان بە دەستڕۆیشتوویی و تێكشكاندنی لایەنە ركابەرەكان درووست بوون. بۆ نموونە لە ناكۆكی و شەڕی تائیفەگەرییەوە تێوەنەگلاوە، نەبۆتە بەشێك لە هاوكێشە ئیقلیمییەكان بۆ دژایەتیكردنی وڵاتێك و كاركردن بۆ برەودان بە بەرژەوەندییەكان وڵاتێكی دیكە.