میلیشیاكانی حەشدی شەعبی دەسەڵاتی خۆیان بە سەر چەند ناوچەیەكی عێراقدا سەپاندووە، هەروەها مەترسییەكی راستەقینەن بۆ سەر ئێستا و ئایندەی وڵات، لەلایەكی دیكەوە دیدگای سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووری و رۆشنبیری لای سەرانی عێراق سەر بە ویلایەتی فەقیهه لە ئێران، واتا ئیدارەی حوكمڕانیی عێراق ئیدارەیەكی مەزهەبی و تایفەگەرییە، نەك نیشتمانی و هیچ باكیشی بە فرەیی و فیدڕاڵی و دیموكراسیی نییە، بۆیە كاتێ دەوڵەت لە خزمەتگوزاریی خەڵك و پاراستنی بەرژەوەندیی گشتییەوە بۆ خزمەتگوزاریی تاقمێك، یان تایفەیەكی دیاریكرا دەگۆڕێت، ئەو كاتە شەرعییەتی یاسایی و دەستووریی خۆی لەدەست دەدات، لە بەر ئەوە زۆر كەس دەپرسن: ئایا ئیمپڕاتۆریەتی شیعی دێتەئاراوە؟
مەترسییەكانی حەشد و كاریگەریەكانی بەرەو كوێ؟
عەلی سیستانی مەرجەعی باڵای شیعە لە عێراق یەكەم كەس بوو كە هۆشداری دا بە مەترسیی حەشدی شەعبی و دەستدرێژییەكانی تۆڵەسەندنەوەیان، كاتێ كە داوای كرد ئەم حەشدە بۆ بەرژەوەندیی سەرانی شیعە بەكارنەهێندرێت، چونكە چاك لە مەترسییەكانی حەشدی شەعبی تێدەگەیشت، زۆربەی چاودێرانیش رایان وایە كە مانەوەی بەرپرس و فەرماندەكانی حەشد وەك سەرۆكی كەتائبی ئەهلی حەق و رێكخراوی بەدر و...تاد، رێگە بۆ شەڕی تۆڵەسەندنەوە خۆش دەكات كە دواتر دەبێتە هۆی زیادكردنی منداڵانی بێ باوك و بێوەژنان، لە بەرامبەریشدا بەرپرسانێكی زۆر بۆ بەرژەوەندیی سیاسی و كۆمەڵایەتی خۆیان سوودی لێ دەبینن، ئەوەش زیاتر سۆز و ئینتیمایان بۆ ئێران زیاد دەكات كە هەمیشە هەوڵ دەدات دەسەڵاتێكی بە تەواوی شیعی لە عێراق و ناوچەكە دابمەزرێنێت، بەتایبەتیش لەو دەوڵەتانەی كە شیعە تێیاندا باڵادەستە وەك لوبنان و بەحرەین و بەشێكی سووریا.
هەر لەو بارەیەوە سەلام ئەمین، كە یەكێكە لە شرۆڤەكارو ناودارانی سیاسی لە ئەنبار بە گوڵانی گوت: «حەشدی شەعبی كۆكەرەوەی هەموو میلیشیاكانە، كە پێشتر یاساغ بوون شەڕبكەن و چەك هەڵبگرن، بەڵام لە ئێستادا حكومەت دەیانخاتە نێو پێكهاتەكانی سوپاوە، بێ ئەوەی چاو بە تێڕوانینی ئایینییاندا بخشێنێتەوە كە بەرامبەر ئایینزاكانی دیكە زۆر پەڕگیر و توندڕەون.
دەوڵەت خراوەتە خزمەتی مەزهەبی شیعە و ئێران
عەبدولئەمیر مەجر لە بەغدا بە گوڵانی راگەیاند: «دەوڵەتی عێراق دەسەڵاتی بە سەر بڵاوبوونەوەی تایفەگەریدا نەماوە، بەڵكو لەسەر رێچكە و رێباز و سیاسەتی ئێران دەڕوات وەك هەنگاونان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێكی ئیسلامی شیعی، بەڵام لە واقیعدا دەبینین كە زۆربەی لێدوانەكان بە پێچەوانەی ئەمەوەیە. عێراق وڵاتێكە لە رووی ئایدیۆلۆژیاوە دابەش بووە و ئەو راگەیاندنە چەواشەكارییە هیچ سوودێكی نییە، دابەشبوونە گەورەكە بۆ شیعە و خزمەتی ئەوانە، ئەمەش پیلانێكی ئێرانییە، بۆیە زۆربەی حزب و پێكهاتەكانی لیبڕاڵ و چەپ لەوە دەترسن كە عێراق جگە لە هەرێمی كوردستان، لە دە ساڵی داهاتوودا بە ئاشكرا ببێتە دەوڵەتێكی شیعی، ئەویش لە ئەنجامی ئەوەی كە لە واقیعدا بەرچاودەكەوێت لە سیاسەتی جیاجیای سەرانی شیعە و ئەو میلیشیایانەی دەسەڵاتیان بەسەر عێراقدا هەیە.
پاڵپشتیی ئێران بۆ میلیشیاكان بە نەرێنی بۆی دەگەڕێتەوە
ژەنەڕاڵ دیمبسی سەرۆكی دەستەی سوپاسالاری ئەمریكا دەڵێت: «پاڵپشتیی ئێران بۆ میلیشیا تایفەگەرەكان لە داهاتوودا بە نەرێنی بە سەریدا دەشكێتەوە، هەروەك چۆن لە كەنداو و سووریا و یەمەن و لیبیا هەر بەم شێوەیە بوو. ئەمە یارییەكی ئاگرین و مەترسیدارە و هەر كەسێ لێی نزیك ببێتەوە، پەنجەی دەسووتێنێت.» گوتیشی: «ئەو میلیشیایانەی لەلایەن كەنداوەوە لە سووریا پاڵپشتی دەكران، سەركەوتنیان بەدەست هێنا و لە سێ ساڵی یەكەمی قەیرانەكە ناوبانگیان بڵاوبۆوە، بەڵام ئەوانە ئێستا لە كوێن؟ كوا سوپای ئازاد؟ كوا ئیئتیلافەكە و ئەنجومەنی نیشتمانی؟»
ژەنەڕاڵ دیمبسی جەختی لەوە كردەوە كە مەترسیی راستەقینە بۆ سەر عێراق لە میلیشیاكانی حەشدی شەعبییەوە هاتووە كە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەكرێن، لە ئایندەیەكی نزیكیشدا حكومەتی عێراق بە تەواوی ناتوانێت كۆنتڕۆڵیان بكات.
دەوڵەتی عێراق لە خزمەتی شیعەدایە و ترسیش لە ئیمپڕاتۆریەتی تازە لە ئارادایە
ماددەی (3)ی دەستووری عێراق بە دەق دەڵێت: «عێراق وڵاتێكی فرەنەتەوە و ئایین و ئایینزایە.» بەڵام ماددەی (9)-ب دەڵێت: «پێكهێنانی میلیشیای سەربازی لە دەرەوەی چوارچێوەی هێزە چەكدارەكاندا قەدەغەیە، هەروەها دوو ماددە و چەند بڕگەیەكی دیكە لە دەستوور هەن بە دەق ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە عێراق وڵاتێكی فرە نەتەوە و ئایین و زمانە، بەڵام ئەوەی ئێستا حوكمڕانیی عێراق دەكات، تەنیا پەیڕەویی تایفەگەری دەكات، ئەوەش رێگە خۆش دەكات بۆ بنیادنانی دەوڵەتێكی شیعی».
حوسنی سابیر چاودێری سیاسی كە لە دەرەوەی عێراق دەژی، رایوایە: «ئیمپراتۆریەتی شیعە نزیكە و ئەستەمە دروست نەبێت لە حاڵەتێكدا كە دەوڵەتان و حزب و لایەنە دیموكراسییەكان لەئاست سیاسەتی بە بەرنامەی ئێستای عێراق بێدەنگ بن». هۆشیاری ئەوەشی دا كە «ئێران هەموو هێزێكی دەخاتەگەڕ بۆ ئەوەی عێراق ببێتە دەوڵەتێكی شیعی، ئەوەش لە هەڵسوكەوت و سیاسەت و لێدوانانەی ئەوانە دەردەكەوێت كە عێراق بەڕێوەدەبەن.
حوسنی لە درێژەی قسەكانیدا بۆ گوڵان چەند پرسیارێك دەخاتەڕوو: «ئایا حكومەتی عێراق لەو هەشت ساڵەدا لەگەڵ هەرێمی كوردستان رێككەوت، یان هەر وا دەمێنێتەوە؟ ئایا كێشەكانیان لەگەڵ سوننە چارەسەركرد یان هەر وا دەمێنێتەوە؟ ئایا حكومەتی بەغدا بەرژەوەندیی نەتەوەكان و مەسیحییەكان و ئێزیدییەكان و كەمە ئایینییەكانی دیكەی خستە لە ئەستۆ گرتووە؟»، گوتیشی: «بۆ بەدیهێنانی داواكاریی میلیشیا شیعەكان و مەزارگە و حوسێنییەكان بە ملیۆنان پارە خەرج دەكرێت، بەڵام مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان دەبڕێت، كەسیش قسە ناكات، ئایا ئەوانە رۆڵەی ئەم عێراقە نین؟ دەیان نموونەی واقیعی هەن لە نێوان ئایینزا و ئایین و نەتەوە و كەمایەتییەكاندا، كوا زەمانەتی سەقامگیریی ئەمنی ئابووری و پەروەردەیی و كۆمەڵایەتی و مافی هاونیشتمانی؟
نووسەرێكی ئەمریكی: عەبادی لە دەسەڵاتە نەك لە پۆست
تاریق سەللوم لە بەغداوە بۆ گوڵان گوتی: «لەوەتەی حەیدەر عەبادی حوكمڕانیی عێراقی گرتۆتەدەست، هیچ شتێكمان لێی نەدی، تەنیا بایەخدانی فراوان نەبێت بە حەشدی شەعبی و لاساییكردنەوەی شێوازەكانی ئێران، هەروەها گوێگرتن لە لێدوانەكانی هەندێ مەرجەعی ئایینی، كوا بنەماكانی دەوڵەت؟ كوا ئەو بەڵێنانەی داویەتی بۆ گۆڕینی واقیعی ئابووری؟ كوا بەرژەوەندیی نیشتمانی لەگەڵ سوننەدا؟ چارەسەركردنی كێشەكان لەگەڵ هەولێر بەكوێ گەیشت؟ بۆچی پێكهاتەی سوپای عێراقی ئاشكرا نەكرد؟ كوا سازانی سیاسی و ناسنامەی هاووڵاتی؟ چۆن یاسا لە عێراق جێبەجێ دەكرێت؟ بۆچی بەرپرسانی گەورە كە هەڵە دەكەن لێپرسینەوەیان لەگەڵدا ناكرێت؟ پرسیارگەلێكی دیكەش هەن كە وەڵام نەدراونەتەوە. لە بەر ئەوەی سیاسەتی باڵا لە عێراق سەربەخۆ نییە، ئەوەی حوكمڕانیی دەگرێتەدەست فەرمانەكان لە ئێران و مەرجەعییەكانی ئایینییەوە وەردەگرێت، بۆیە عێراق بۆتە سوپایەك لە شیعە، بە دیاریكراویش دوای راگەیاندنی حەشدی شەعبی كە بریتییە لە میلیشیا شیعەكان.
سەرهەڵدانی حەشدی شەعبی
حەشدی شەعبی دوای شكستی مووسڵ لە 9ی حوزەیرانی 2014 پەیدا بوو، ئەویش دوای ئەوەی هەموو پێكهاتە و تیپە سەربازییەكان لە بەردەم تیرۆریستانی داعش هەڵاتن، كە دواتر داعش دەسەڵاتی بەسەر چەندین شار و شارۆچكەی دیكەدا گرت، بەبێ ئەوەی هیچ هێزو لایەنێكی دیكەی عێراقی جووڵەیان لێوە بێت، تەنیا پێشمەرگە نەبێت، بۆیە كاتێ مەترسی گەیشتە دەروازەكانی بەغدا تەنیا گوێمان لە دەنگی مەرجەعییەتی باڵا بوو كە فەتوای جیهادی دەركرد، بەمەش حەشدی شەعبی لەدایك بوو، كە واتە ئەم حەشدە لەدایكبووی فتوایەكی بانگەوازی ئایینی بوو بە پشتیوانییەكی سیاسیی سیستماتیك لەلایەن نوری مالیكی سەرۆك وەزیرانی رابردووەوە، سەرەڕای ئەمەش میلیشیای دیكەش كە پێشتر یاساغ بوون شوێن پێی خۆی لەو حەشدەدا دۆزییەوە، وەك سەرایای سەلام و هێزی بەدر و عەسائبی ئەهلی حەق و حزبوڵڵا و باڵی عێراق و .. تاد.
راپۆرتە نێودەوڵەتییەكان و پێشێلكردنەكانی حەشد
هەندێ راپۆرتی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی دووپاتیان كردۆتەوە كە كێشەی زۆری ئەمنی هەن كە بە گوێرەی ئەو راپۆرتانە تاوان و سیاسەتی پاكتاوی تایفەگەری و كوشتن و رفاندن و پارە لێسەندن لەسەر ناسنامە لەلایەن چەكدارانی حەشدی شەعبییەوە ئەنجام دراون، بەرپرسانی دیكەی عێراقیش دووپاتی ئەوە دەكەنەوە كە پێشێلكاریی مافی مرۆڤ كراوە لەلایەن چەكدارانی حەشدی شەعبییەوە، كاتێ كە چەك لە ئەمریكاوە رەوانەی عێراق كراوە، بەڵام گەیشتۆتە دەست حەشدی شەعبی.
محەمەد سالم غەببان وەزیری ناوخۆی عێراق دانی بەوەدا ناوە كە چەكدارانی نێو پێكهاتەكانی حەشدی شەعبی تاوانی كوشتن و رفاندنیان ئەنجام داوە، بەڵێنیشی دا كە بە توندی بەرەوڕوویان ببێتەوە و بە (تاوانباران) ناوزەدی كردن، لەلای خۆیەوە ئەحمەد ئەسەدی وتەبێژی دەستەی حەشدی شەعبی رەتی كردەوە كە ئەو پێشێلكارییانە هەبن و بە پڕۆپاگەندەی لە قەڵەم دا كە مەبەست شێواندنی وێنەی حەشدی شەعبییە دوای ئەو سەركەوتنانەی بەدیهێناون، جەختیشی لەوە كردەوە كە هەموو دەستدرێژییەك بۆ سەر حەشدی شەعبی رەتدەكەنەوە. بەڵام سیستانی مەرجەعی باڵا پێشتر هەموو كردەوەیەكی كوشتن و تاڵانی حەرام كردبوو كە هەندێ پێكهاتەی حەشدی شەعبی لە ناوچە سوننەنشینەكان ئەنجامی دەدەن.