لەدوای بەدەنگەوە هاتنی ئەمریكا لەسەر هەرێمی كوردستان، زۆر جار ئەو پرسیارە كراوە: بۆچی ئەمریكا لەسەر هەرێمی كوردستان بەدەنگ هات و لەسەر عێراق و سووریا بەدەنگ نەهات؟ ئایا هۆكارەكەی ئەوەیە هەولێر لە بەغدا و دیمەشق بۆ ئەمریكا گرنگترە، یان پرسەكە ئەوەیە ئەمریكا هەندێك فەرمانبەری لە كونسوڵخانەی هەولێر هەیە؟ ئەگەر وایە خۆ ئەمریكا گەورەترین باڵیۆزخانەی لە جیهاندا لە بەغدا هەیە، بۆچی كاتێك پێنج فیرقەی سەربازیی عێراق تەسلیمی تیرۆریستانی داعش بوون لە ماوەی حوزەیران هەتا مانگی ئاب، ئەمریكا بێدەنگی هەڵبژارد؟ ئایا پرسەكە ئەوەبوو كە ئەمریكا دەیویست گوشار دروست بكات بۆ ئەوەی پێكهاتەكانی عێراق فشار بخەنە سەر ئیئتیلافی شیعە بەگشتی و دەوڵەتی یاسا بەتایبەتی بۆ ئەوەی نوری مالیكی دوور بخرێتەوە؟ وەڵامی هەموو ئەم پرسیارانە لەوانەیە هەر یەكەیان وەك شێوەیەك لە شێوەكان بە فاكتەری بەدەنگەوە هاتنی ئەمریكا لە قەڵەم بدرێن، بەڵام وەك لە یەكەم دیمانەی رۆژنامەنووس تۆماس فریدمان لەگەڵ سەرۆك ئۆباما راستەوخۆ دوای بڕیاردانی بە هاوكاریی هەرێمی كوردستان ئاماژەی پێكردووە، سەرۆك ئۆباما نیوەی سەری سپی بوو بەدەست كێشەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە نەیتوانی بڕیار بدات، بەڵام كە مەترسی كەوتە سەر هەرێمی كوردستان توانی بڕیارێكی بوێرانە بدات.
لەم راستەوە ئەگەر سەیری ئەو هۆكارانە بكەین كە سەرۆك ئۆباما بۆ پشتگیری كوردستان ئاماژەی پێكردووە، هەست دەكەین دووساڵ پێش روودانی كارەساتی شنگال، كارەساتی لەوە زیاتر لە سووریا روویداوە و تەنانەت بەر لە دوومانگیش لە مانگی حوزەیراندا تیرۆریستانی داعش پاش ئەوەی موسڵیان داگیركرد، كارەساتی گەورە روویدا، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە چەند كارەساتەكان گەورە بوون، بەڵام سەرۆك ئۆباما نەیتوانی بڕیار بدات، لەم راستەشدا وەك پسپۆڕانی تایبەتمەند لەسەر سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا چەندین جار ئاماژەیان پێكردووە، ئیدارەی ئەمریكا بە سەرۆكایەتی ئۆباما زۆر خوازیاری ئەوە بووە كە بڕیار بدات، بەڵام لەبەر ئەوەی لەسەر ئەرزی كێشەكان هێزێكی وەك هێزی پێشمەرگەی كوردستان بوونی نەبووە، ئەمریكا و رۆژئاواش نەیانتوانیوە بڕیار بدەن، لەمبارەوە ریچارد هاس كە سەرۆكی ئامۆژگای ئەنجومەنی پەیوەندییەكانی دەرەوەیە، لە كتێبی (سیاسەتی دەرەوە لەناوخۆ دەست پێدەكات) راشكاوانە ئاماژەی بەوە كردووە كە ئەمریكا ناتوانێت بڕیار بدات و سیاسەتەكانی هیچ بەرهەمێكی نییە، لەمەش زیاتر باڵیۆز دینس رۆس كە ماوەی چارەكە سەدەیەكە لە دیپلۆماتی ئەمریكا رۆڵێكی باڵای هەیە، لە یەكێك لە موحازەرەكانی كە لە كۆتایی 2013 بۆ قوتابیانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكانی زانكۆی شیكاگۆ پێشكەشی كردووە، زۆر بە ئاشكرا ئاماژەی بەوە كردووە، كێشەكانی سووریا و میسر و ئێران لە تواناكانی ئەمریكا گەورەترن. كەواتە ئەمانە هەمووی ئاماژەن بۆ ئەوەی تەنها جیاوازییەك كە كوردستان لەگەڵ هەموو ناوچەكانی دیكەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جیا دەكاتەوە، ئەوەیە كە كوردستان خاوەنی هێزی پێشمەرگەیە، ئەو هێزەی كە توانی لە رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعش و دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی ئەو راستییە بۆ جیهان بسەلمێنێت كە تەنها هێزە دەتوانێت رووبەڕووی تیرۆریستانی داعش و دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی ببێتەوە، بەڵام ئەم هێزە پێویستی بەوە هەیە، هاریكاری بكرێت بۆ ئەوەی باڵانسی هێز لەسەر ئەرزی واقیع لە بەرژەوەندیی پێشمەرگە بشكێتەوە.
ستراتیژییەكەی ئۆباما دژی داعش
هاوشێوەی هەڵوێستی بوشە دژی قاعیدە
بایەخی ئەم ستراتیژییە نوێیەی سەرۆك ئۆباما لەو هەڵوێستەی جورج دەبلیو بوش كەمتر نییە كە لە ساڵی 2001 دوای كارەساتی 11ی سێپتەمبەر رایگەیاند، لەمەش زیاتر بە هاوشێوەی هەڵوێستەكەی بوش لە 2001 چاوەڕوان دەكرێت، ستراتیژییەكەی ئۆباما پشتگیری نێودەوڵەتی بكرێت و بۆ یەكەمجاریشە هەڵوێستی رووسیا و چین دژی هەڵوێستی ئەمریكا و رۆژئاوا نییە، ئەمە لەگەڵ ئەوەی رووسیا بەهۆی كێشەی ئۆكرانیا و سەپاندنی سزا بەسەر رووسیا لەلایەن رۆژئاوا، پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكا و رۆژئاوا لەو پەڕی خراپیدایە، بەڵام لەسەر پرسی رووبەڕووبوونەوەی تیرۆریستانی داعش هەڵوێستەكەی ئیجابییە.
ئەگەر سەرنجی ئەو راگەیەندراوە بدەین كە سەرۆك ئۆباما وەك ستراتیژییەتێكی نوێ بۆ شەڕی تیرۆریستانی داعش رایگەیاند، ئاماژە بەوە دەكات، ئەم ستراتیژییە وەك شەڕی عێراق و ئەفغانستان نییە، لەمەشدا مەبەستی ئەوەیە ئەمریكا ئەمجارە وەك شەڕی عێراق و ئەفغانستان هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ هێرشی زەمینی بۆ سەر هیچ وڵاتێك ئامادە ناكات، بەڵكو تەنها یارمەتی لۆجیستی دەنێرێت و لە ئاسمانەوە هێرش دەكاتە سەر تیرۆریستانی داعش، بەڵام پرسیاری گرنگ لێرەدا ئەوەیە، ئایا شەڕی تیرۆریستان تەنها بە هێرشی سەربازی كۆتایی دێت؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارە پسپۆڕانی بواری سەربازی پێیانوایە هێرشی ئاسمانی بە بێ بوونی هێزێكی كاریگەر لەسەر زەوی هیچ ئامانجێك ناپێكێت، بۆیە ئەوەی دیسان دەبێتەوە جێگەی پرسیار، ئەوەیە: ئایا ئەو هێزە كاریگەرە كامەیە كە لەسەر زەوی بوونی هەبێت و بتوانێت لەم شەڕەدا پارسەنگە راست بكاتەوە؟ بێگومان تەنها هێزێك كە تا ئێستا ئەو كاریگەرییەی سەلماندبێت، هێزی پێشمەرگەی كوردستان بووە. سەبارەت بەم لایەنە پڕۆفیسۆر مایكل نایت بەرپرسی پڕۆگرامی دیراسەتەكانی عێراق و هەرێمی كوردستان لە ئامۆژگای واشنتۆن بۆ دیراساتی رۆژهەڵاتی نزیك، لە وەڵامی پرسیارێكی گوڵاندا راشكاوانە ئاماژەی بەوە كردووە، ئەم ستراتیژییە نوێیەی ئۆباما بەرهەمی تاقیكردنەوەی هێرشە هاوبەشەكانی نێوان هێزی پێشمەرگە و هێزە ئاسمانییەكانی ئەمریكایە لە گرتنەوەی بەنداوی موسڵ و مەخموور و ئامرلی و ئێستاش هاوكاری سوپای عێراق لەگەڵ هێزە ئاسمانییەكانی ئەمریكا بۆ ئازادكردنی بەنداوی حەدیسە.
ئەم راشكاوییەی پڕۆفیسۆر نایت ئەوەمان پێدەڵێت: سەركەوتنەكانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان بە تەنها لە رێگەی هاوكاریكردنی هێزی پێشمەرگە بە هێرشی ئاسمانی لەلایەن ئەمریكاوە، توانی تەرازووی هێز لەسەر ئەرزی واقیع بگۆڕێت و گورزی كوشندە لە تیرۆریستانی داعش بوەشێنرێت، لەمەش زیاتر شەڕی تیرۆریستانی داعش لە شەڕی هێرشكردنەوە بگۆڕێت بۆ بەرگری و ئازادكردنی ئەو ناوچانەی كە پێشتر تیرۆریستانی داعش داگیری كردبوون.
سەركەوتنەكانی پێشمەرگە
لە ستراتیژییە نوێیەكەی ئۆبامادا
هەر لەگەڵ یەكەم شاڵاوی هێزە ئاسمانییەكانی ئەمریكا بۆ لێدانی بنكە و بارەگاكانی داعش، راستەوخۆ دوای چەند كاتژمێرێك لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەنووسیی هاوبەشدا هۆشیار زێباری وەزیری دەرەوەی پێشووی عێراق و فوئاد حوسێن سەرۆكی دیوانی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان بە رۆژنامەنووسانیان راگەیاند، تەرازووی هێز گۆڕانكاری بەسەردا هات و لەم ساتەوە پێشمەرگە دەتوانێت دەست بكاتەوە بە هێرش و هەموو ناوچەكانی تیرۆریستانی داعش رزگار بكاتەوە، ئەم سەرەتایە بۆ ئیدارەی ئەمریكا بە گەورەترین خاڵی وەرچەرخان لە سیاسەتی دەرەوە و بەرگری ئەمریكا دادەنرێت لەدوای داگیركردنی عێراقەوە لە ساڵی 2003، هەر ئەمەش بووە هۆكاری ئەوەی كە ئیدارەی ئەمریكا گوشار بخاتە سەر هێزەكانی عێراق بۆ ئەوەی پشتگیری پێشمەرگە بكەن و دواتریش لە رزگاركردنی شارۆچكەی ئامرلی كە ماوەی زیاتر لە دوو مانگ بوو گەمارۆ درابوو، بەهاوكاری هێزی ئاسمانی ئەمریكا و هەماهەنگی راستەوخۆی نێوان هێزی پێشمەرگە و هێزەكانی عێراق ئەو شارۆچكەیەش ئازاد بكرێت.
كەواتە ئەگەر سەیر بكەین، دەبینین لەماوەی ساڵی 2003 - 2014، سەرۆك ئۆباما لەگەڵ ئەوەی ئەو كاتیش دژی شەڕی عێراق بووە، بەڵام لەماوەی هەردوو خولی سەرۆكایەتی ئەمریكاشدا، زۆر بە هەستیاری مامەڵەی لەگەڵ دەستێوەردانی سەربازی كردووە، لەمەش خراپتر كە زیاتر ئیدارەی ئەمریكی نائومێد كرد، هێرشەكانی ناتۆ بوو بۆ سەر رژێمی موعەمەر قەزافی، لەگەڵ ئەوەی رژێمی قەزافی رووخێنرا، بەڵام دواتر نەتوانرا سەقامگیری لە لیبیا دروست بكرێت، ئەو هێرشانەی ناتۆ بۆ سەر لیبیا لەگەڵ ئەوەی بە سەركردایەتی ئەمریكا نەبوو، بەڵام سەرەنجام بووە هۆكاری ئەوەی كە باڵێۆزخانەی ئەمریكا لە تەرابلوس بكەوێتە بەر هێرش و باڵێوزەكەشی بكوژرێت. لەمەش جێگەی نائومێدیتر ئەوە بوو كە هیچ هێزێك لەسەر ئەرزی واقیع بوونی نەبوو، كە بتوانرێت پشتی پێبەسترێت، تەنانەت عێراقیش لەسەردەمی حوكمڕانیی نوری مالیكی هێندەی دیكە سیاسەتی ئەمریكای دووچاری نائومێدی كردبوو، لەبەر ئەوەی ئەو هاوكارییانەی ئەمریكا دەیدایە عێراق، نەك نەبوونە هۆكارێك بۆ دروستكردنی سەقامگیری، بەڵكو بوونە هۆكارێك بۆ ئاڵۆزبوونی رەوشی زیاتری عێراق و دروستكردنی ژینگەیەكی لەبار بۆ گەشەی تیرۆریستان تا كار گەیشتە ئەوەی موسڵ و تكریت و ئەنبار و بەشێكی زۆری ناوچەی عەرەبە سوننەكان لە عێراق كەوتنە ژیر دەستی تیرۆریستانی داعش. بۆیە ئەم واقیعە وایكرد، بەغدا پێی خۆش بێت، یان پێی ناخۆش بێت، ئەمریكا راستەوخۆ لەگەڵ هەرێمی كوردستان هاریكاری بكات و پشتگیری لە هەرێمی كوردستان بكات، دوای ئەم هەنگاوەی ئەمریكا، چەندین دەوڵەتی دیكەش بە تایبەتی ئەڵمانیا كە لە دوای شەڕی دووەمی جیهانی چەك و كەرەستەی سەربازی بۆ هیچ وڵاتێك نەناردووە، بەڵام بۆ هێزی پێشمەرگەی نارد، ئەمەش مانای ئەوەیە هێزی پێشمەرگەی كوردستان وەرچەرخانێكی تازەی لە تێڕوانینی جیهان لە شەڕی دژە تیرۆریستاندا دروستكرد، بەگشتی خۆڕاگریی هێزی پێشمەرگەی كوردستان دەرگایەكی بۆ جیهان كردەوە بۆ ئەوەی ئەم هەنگاوانەی دیكەش هەڵبگرێت:
1- لە سەرەتای ئەمساڵدا ستانلی ماك كریستاڵ لەگەڵ یەكێك لە پڕۆفیسۆرەكانی زانكۆی هارڤارد لە دیراسەتێكی هاوبەشدا گەیشتنە ئەو ئاكامەی كە پێویستە سوود لە ئامێری بەرگریی مرۆڤ بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر وەربگیرێت، ئەمەش بەو مانایەی تیرۆر وەك میكرۆب وایە و جەستەی هەموو مرۆڤێكیش بەشێك لە میكرۆبی تێدایە، بەڵام ئەوەی مرۆڤێكی تەندروست لە مرۆڤێكی نەخۆش جیادەكەوە، بەهێزیی ئامێری بەرگریی جەستەی مرۆڤەكەیە، ئەمەش مانای ئەوەیە شەڕی تیرۆریستان پێویستی بە ئامێرێكی بەرگری لەناو جەستەی هەر كۆمەڵگەیەك هەیە، بەڵام بە درێژای شەڕی دژەتیرۆر بێجگە لە كۆمەڵگەی كوردستان، هیچ كۆمەڵگەیەك لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا و ئەفریقیا نەیتوانی بیسەلمێنێت خاوەنی ئەو ئامێری بەرگرییەیە و دەتوانێت وا بكات میكرۆبی تیرۆریستان زیان بەجەستەی كۆمەڵگە نەگەیەنێت، تەنها كۆمەڵگەیەك كە توانی ئەم راستییە بسەلمێنێت، كۆمەڵگەی كوردستان بوو، ئامێری بەرگرییەكەشی هێزی پێشمەرگەی كوردستان بوو.
2- ئەگەر لەم چوارچێوەیە سەیری سووریا بكەین، دەبینین سەرۆك ئۆباما راشكاوانە ئاماژەی بەوە كردووە هیچ دوودڵ نییە لەوەی هێرشی ئاسمانی بكاتە سەر بنكە و بارەگاكانی داعش لە سووریا، بەڵام لەبەر ئەوەی لەناو سووریا، بە ئۆپۆزسیۆن و رژێمی ئەسەدیشەوە ئەو ئامێرە بەرگرییە لەناو خودی كۆمەڵگەی سووریا بوونی نییە، ئەوا ئیدارەی ئەمریكی و هاوپەیمانی نێودەوڵەتی ئامادە نین نە هاوكاری ئۆپۆزسیۆن بكەن نە رژێمی ئەسەد.
3- بۆ ئێستای عێراق و لەگەڵ دامەزراندنی كابینەی نوێ بە سەرۆكایەتی د.حەیدەر عەبادی، ئەمریكا لە هەوڵی ئەوەدایە ئەزموونی هێزی پێشمەرگە لە بەرپەرچدانەوەی تیرۆریستانی داعش لە سەرانسەری عێراق پیادە بكات، بۆ ئەمەش ئێستا هەموو هەوڵی بۆ ئەوەیە هێزێك لەناو عەرەبی سوننە دروست بكات، بۆ ئەوەی خۆیان رووبەڕووی تیرۆریستانی داعش ببنەوە، لەم پێناوەشدا لە پێكهێنانی حكومەتەكەی عەبادیدا گوشاری دروست كردووە بەوەی پشكی عەرەبی سوننە پشكێكی بەرچاو بێت، هەروەها بۆ سوپای عێراقیش كە هەتا ئێستا پێكهاتەی ئەم سوپایە نوێنەرایەتی پێكهاتەی شیعە دەكات، مەرجی ئەمریكا ئەوەیە كە حكومەتی تازەی عێراق بێجگە لە پشتگیریی هێزی پێشمەرگە، هێزێكی تایبەتیش بۆ پارێزگاری لە هەموو پارێزگاكان دروست بكات.
هەموو ئەم گۆڕانكارییانەی كە لە ماوەی مانگێكدا هاتوونەتەئاراوە، سەرچاوەكەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەزموونی سەركەوتووی هێزی پێشمەرگەی كوردستان و هەر ئەمەش وایكردووە رۆژ لەدوای رۆژ هەموو جیهان بە چاوی ئومێدەوە سەیری ئاییندەی هەرێمی كوردستان دەكات.