لەكاتێكدا فڕۆكەخانەكانی هەرێم بۆ خزمەتی گەشتیار و گواستنەوەی نەخۆش و بریندارەكانی شەڕی داعش و گەیاندنی هاوكاریی مرۆیی بۆ ئاوارەكان و كاری بازرگانی بەكاردەهێنرێن، كەچی بەغدا ماوەی زیاترە لە 80 رۆژە گەشتی نێودەوڵەتیی فڕۆكەی مەدەنی لەهەردوو فڕۆكەخانەی هەولێر و سلێمانی راگرتووە، بەمەش زیانێكی بەرچاو بەر هاووڵاتیان و باری ئابووریی كوردستان كەوتووە. ئەوەش دەیسەلمێنێت كە رەفتارەكانی حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عێراق دەچێتە خانەی رەفتاری دژی مرۆڤایەتییەوە. بۆ قسەكردن لەسەر ئەم پرسە چەند پرسیارێكمان ئاراستەی تەلار فایەق بەڕێوەبەری گشتی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی ئەربیل كرد و بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

* ماوەی نزیكەی 80 رۆژە هەردوو فڕۆكەخانەی نیودەوڵەتیی ئەربیل و سلێمانی بە فەرمانی سەرۆك وەزیرانی عێراق ئاسمانەكەی گەمارۆ دراوە، ئایا تاكەی ئەم گەمارۆیە بەردەوام دەبێت و چیتان كردووە بۆ ئەوەی گوشار لەسەر بەغدا دروست بكەن بۆ لابردنی ئەم گەمارۆیە؟
- سەپاندنی گەمارۆی ئاسمانی لەسەر هەرێمی كوردستان لەلایەن بەغداوە 100% بڕیارێكی سیاسییەو لەلایەن خودی سەرۆك وەزیرانەوە دەرچووەو پەیوەندی بە یاسای فڕۆكەوانییەوە نییە، ئەمە لەكاتێكدا لەهیچ وڵاتێكدا بڕیاری وا نەدراوە، چونكە لە هەموو وڵاتانی جیهاندا بواری فڕۆكەوانی و فڕۆكەخانەكان لەلایەن دەسەڵاتی فڕۆكەوانی مەدەنییەوە بەڕێوەدەچێت و ئەو دەسەڵاتەش سەربەخۆیە، بەپێچەوانەی عێراقەوە كە هەموو دەسەڵاتەكان لە ژێر دەستی عەبادیدایە. تەنانەت گەمارۆی ئاسمانی كە بە بڕیارێك لە 29/10 تاكو 29/12 دەرچووە، بەستراوەتەوە بە بابەتی داخستنی دەروازە سنوورییەكانەوە، لە كاتێكدا دەروازی ئاسمانی بە هەموو پێوەرێك جیاوازە لە دەروازییە زەمینییەكان. سەبارەت بە تەوەری دووەمی پرسیارەكەشتان؛ ئەوە بەدڵنیاییەوە ئێمە پێش دەركردنی بڕیارەكە و ئێستاش هەوڵێكی زۆرمان داوە، تاوەكو لەمەبەست و سروشتی داواكاری بەغدا بۆ رادەستكردنی فڕۆكەخانەكان تێبگەین، گەمارۆی ئاسمانی و داخستنی فڕۆكەخانە بۆ بەرژەوەندی بەغدایە، چونكە جگە لە مەبەست و مەرامە سیاسییەكەیان، عەبادی هەموو هێڵەكانی داخستووەو تەنیا هێڵی ئاسمانیی عێراقی هێشتۆتەوە، ئەمەش گەشتیاران ناچار دەكات تەنیا بە هێڵی ئاسمانی عێراقی گەشت بكەن و زیانێكی زۆری لە هێلە ئاسمانییەكانی تر داوە و لە هەمان كات بە گەشتیارانیش كە هیچ هەڵبژاردەیەكی تریان لە بەر دەست نەماوە، تەنیا گەشتكردن بە هێڵی عێراقی، كە جگە لە مەترسییەكان خەرجییەكی زۆریان دەكەوێتە سەرشان. تەنانەت ئێمە بە برۆسیجەرێك كاری هەموو بەشەكانی ناو فڕۆكەخانەو كاركردنیان وەكو بەشەكانی گومرگ و پەساپۆرت ئامادە كردووە، بەڵام بەغدا هیچ جۆرە گفتوگۆیەك دەربارەی ئەم باسە ناكات و هیچ هەنگاوێك نایەتە پێشەوە، مەگەر بە فشارێكی نێودەوڵەتی نەبێت، هەرچۆنێك بێت بڕیارەكە لە 29/10 تاكو 29/12ی كۆتایی ئەمساڵە، بەڵام نازانین گەمارۆكە تازە دەكرێتەوە یاخود نا. من لە نزیكەوە ئاگاداری هەوڵەكانی ئەمریكاو بەریتانیاو نەتەوە یەكگرتووەكانم كە بە لانیكەم هەوڵ دەدەن لە 29/12 بڕیارەكە تازە نەكرێتەوەو فڕۆكەخانەكان بە رووی گەشتە نێودەوڵەتییەكاندا بكرێنەوە.


* كێشەی سەرەكیی ئێوە لەگەڵ دەسەڵاتی فیدڕاڵی لە رووی تەكنیكییەوە چییە؟ لەبەر ئەوەی پەیوەندی نێوان دەسەڵاتی فیدڕاڵی و فڕۆكەخانەكانی هەرێمی كوردستان، پەیوەندییەكی تەكنیكین و پەیوەندی بە یاسای فڕۆكەوانییەوە هەیە، ئایا فڕۆكەخانەكانی كوردستان كێشەیان لەگەڵ یاسای فڕۆكەوانی هەیە؟
- وەكو ئاماژەم پێكرد راگرتنی گەشتە نێودەوڵەتییەكان لە هەردوو فڕۆكەخانەی هەولێر و سلێمانی بڕیارێكی سیاسیی تاكلایەنانەی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقە، تەنانەت لە دەركردنی ئەم بڕیارەدا راوێژی لەگەڵ جەنابی وەزیری گواستنەوەو دەسەڵاتی فڕۆكەوانیی شارستانیی عێراقیشدا نەكردووە، چونكە هیچ گرفتێكی تەكنیكیمان نییە، بەپێچەوانەوە هەرچەندە یاسای فڕۆكەوانی عێراقی یاسایەكی كۆنە بۆ ساڵی 1974 دەگەڕێتەوە، ئەو كاتەی تەنیا هەر دوو فڕۆكەخانەی بەغداو بەسرە هەبووە، هەر بۆیە لەو یاسایە هیچ حیسابێك بۆ فڕۆكەخانەكانی هەولێرو سلێمانی و نەجەف و ناسرییە و موسڵ نەكراوە. لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە بە وردی پابەندی هەموو یاسا و راسپاردەو تێبینییەكانی چاودێران و راپۆرتەكانیانین و لە 2005ـەوە تا ئەمڕۆ هیچ گرفتێكی تەكنیكیمان نەبووە، هەر بۆیە بەغداش هیچ تێبینییەكی لەسەرمان نەبووەو پەیوەندییەكانمان لەگەڵیاندا بەردەوامە و ساڵانە مۆڵەتی نوێكردنەوەی بەگەڕخستنی فڕۆكەخانەكەش لەوان وەردەگرین و هەموو جۆرە مۆڵەتەكانی دیكەش. لەلایەكی ترەوە ئێمە بە ماوەیەكی كەم و لە دوو ساڵی لە سەر یەك لە ئاستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا و ئەفریقیا فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی ئەربیل لە سەر ئاستی خێرایی گەشە و فراوانبووندا لە ریزبەندی یەكەم بووە، بگرە پێنج ساڵ لەپێش پێشبینییەكانی ماستەرپلان بووین كە (دار الهندسە) ئامادەی كردبوو، چونكە ئەو گەشەسەندنەی فڕۆكەخانەكەمان بەخۆیەوە بینی، دەبووایە لە چەند ساڵی داهاتوودا بگەیشتایەتە ئەو رێژەیە.


* ئایا ئەوەندەی ئێوە ئاگادارن لەسەر چارەسەركردنی ئەم كێشەیە دیالۆگ و پەیوەندی لەنێوان وەزارەتی گواستنەوەی عێراق و وەزارەتی گواستنەوەی حكومەتی هەرێمی كوردستان هەیە، ئەگەر هەیە هەوڵەكان بە كوێ گەیشتوون؟
- كێشەی راگرتنی گەشتە نێودەوڵەتییەكانی فڕۆكەی مەدەنی لە فڕۆكەخانەكانی هەولێر و سلێمانی هیچ پەیوەندییەكی بە وەزارەتی گواستنەوە و بە دەسەڵاتی فڕۆكەوانی عێراقەوە نییە، تەنانەت لە سەرەتای كێشەكەدا رۆژانە پەیوەندیم بە جەنابی وەزیری گواستنەوەی عێراقەوە دەكرد، كەچی جەنابیان پێی دەوتم: «بڕیارەكە پەیوەندی بە وەزارەتەوە نییە و بڕیاری سەرۆك وەزیرانە و هەر نووسراوێكیشتان هەیە و راستەوخۆ بۆ نووسینگەی سەرۆك وەزیرانی بنێرن..» بەم پێیە كەسیان ئامادە نەبوون و نەیاندەتوانی گفتوگۆ لە سەر ئەم بابەتە بكەن، تەنانەت ئەوان دوای دەركردنی بڕیارەكە بە ماوەیەكی كەم بەڕێوەبەری دەسەڵاتی فڕۆكەوانیشیان لابرد.
* بێگومان گەمارۆدانی ئاسمانی كوردستان بۆ فڕۆكەوانی مەدەنی، كارێكە دەچێتە دژی رەفتارە مرۆییەكان، لەبەر ئەوەی فڕۆكەخانە لە خزمەتی نەخۆش و هاوكاری مرۆیی بۆ ئاوارەكان و گەشتكردنە، ئایا لەسەر ئەم رەفتارە دژ بە مرۆڤایەتییە، سكاڵای خۆتان گەیاندۆتە رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان وەك UN و خاچی سووری نێودەوڵەتی و ئەو دەوڵەتانەی كونسوڵخانەیان لە كوردستان هەیە، ئایا هیچ گوشارێك بۆ بەغدا دروست بووە كە چاو بە بڕیارەكەیدا بخشێنێتەوە؟


- راگرتنی گەشتە نێودەوڵەتییەكانی فڕۆكەخانەكانی كوردستان بڕیارێكە دژی مرۆڤایەتی و حەیدەر عەبادی وەكو هەموو بڕیارەكانی تر سزای خەڵكی كوردستان دەدات، چونكە لەم فڕۆكەخانەیەدا بەسەدان بریندار و نەخۆش و قوتابی و كارمەندانی رێكخراوە مرۆییەكان گەشت دەكەن، ئەمە جگە لە هەزارەها پێشمەرگەی برینداری شەڕی داعش بۆ چارەسەر رەوانەی دەرەوەی وڵات كراون، ژمارەیەكی زۆر لە ئێزیدییەكانیش لە ڕێگەی ئەم فڕۆكەخانەیە گواستراونەتەوە، زیاتر لە ملیۆن و 800 هەزار ئاوارە لەكوردستان هەیە و پێویستیان بەهاوكاری و یارمەتیی رێكخراوە مرۆییەكان هەیە، ئەمە جگە لە هاووڵاتیانی نەخۆش كە ئێستا رێگرییان لێ دەكرێت بۆ چارەسەر بچنە دەرەوەی وڵات. خۆ ئەگەر باسی یاساش بكەین، ئەوا رێكخراوی (ICAO) كە پەیوەندی بە بەڕێوەبردنی فڕۆكەخانەكانەوە هەیە، راستە لە رووی یاساییەوە ئێمە ناتوانین راستەوخۆ سكاڵا لە دژی دەوڵەتی عێراق تۆمار بكەین، بەڵام ئەمە ئێمەی رانەوەستاندووە، چونكە عێراق پێشێلی رێككەوتنامەی شیكاگۆی كردووە، كە خۆی واژووی لەسەر رێككەوتنەكە كردووە و ئەندامە لە رێكخراوی (ICAO) و نابێت دەسەڵاتەكانی بۆ مەبەستە سیاسی و دژە مرۆڤاییەتەكان بە كاربهێنێت، بۆیە بە یاداشتێك نەتەوە یەكگرتووەكانمان ئاگادار كردۆتەوەو لەبەشی یاسایی بارەگای نەتەوە یەكگرتووەكان لە نیویۆرك بە گرنگییەوە وەرگیراوە و لە ئێستادا كاری لەسەر دەكەن و بەدواداچوون دەكەن، لەگەڵ ICAO بۆ ئەوەی تەئكید لەسەر نایاسایی بڕیارەكەی عێراق بكەنەوە، پێشبینی ئەوەش دەكەم ئیجرائات وەربگیرێت، ئەمەش لەسەر عێراق زۆر رادەوەستێت، چونكە پێشێلكاری رێككەوتنامەی شیكاگۆی كردووە كە خۆی لە ساڵی 1947 واژووی كردووە. بڕیارەكەی عەبادی مۆركێكی سیاسی هەیە و دەستێورەدانە لە كەرتی فڕۆكەوانی و كاریگەری لەسەر زۆر بواری فڕۆكەخانە و فڕۆكەوانی دەكات، بۆ نموونە ئێمە كارمەندی بەشی تاوەر (چاودێریی ئاسمانی)مان هەیە كە دەبێت بە هاوشێوەی فڕۆكەوانەكان ماوە ماوە خول ببینن، گەمارۆیەكە كاریگەری لەسەر ئەم بوارانەش كردووە، كە پەیوەستە بە سەلامەتی گەشت و گەشتیاران.

* حكومەتی عەبادی داوای ئەوە دەكات بەڕێوەبردنی فڕۆكەخانەكان رادەستی دەسەڵاتی فیدڕاڵی بەغدا بكرێتەوە، لەكاتێكدا هەر دوو فڕۆكەخانەی هەولێر و سلێمانی دوای ئازادكردنی عێراق لە 2003 بە پێی دەستووری عێراق كراونەتەوە، پرسیارەكە ئەوەیە ئەگەر لەماوەی 12 ساڵی رابردوو ئەم فڕۆكەخانانە لە دەرەوەی دەسەڵاتی فیدڕاڵی بووبن، چۆن قبووڵ كراوە؟ یان ئایا چۆن شاندی نەتەوە یەكگرتووەكان و تەواوی دەوڵەتانی جیهان مامەڵەیان لەگەڵ ئەم فڕۆكەخانەیە كردووە؟
- نە لە دەستوور و نە لە یاساكانی فڕۆكەوانی مەدەنی عێراقی و نە لە یاسا نێودەوڵەتییەكاندا نەهاتووە حكومەتی مەركەزی دەبێت دەسەڵاتی تەواوی بە سەر فڕۆكەخانەكەدا هەبێت، بۆ ئەم خاڵە ئێمە دیراسەیەكی تەواوی یاساكانمان كردووەو راپۆرتێكی تەسەلمان ئامادە كردووە. دەسەلاتی فڕۆكەوانی تەنیا لە رووی سەلامەوە بۆیان هەیە چاودێری و پشكنینی دەوری بكەن و تێبینی و راپۆرتەكانیان پێشكەش بكەن، جگە لە بابەتە سیادییەكان كە بریتین لە ئاسمانی عێراق و واژووكردنی رێكەوتننامەكان (MOU) لەگەڵ وڵاتانی تر كە بەغدا لە هیچ رێككەوتننامەیەكی نێودەوڵەتی و فڕۆكەوانی پرس و رای ئێمەیان وەرنەگرتووە و ئاگاداریان نەكردووین. لە خودی یاسای فڕۆكەوانی 1974دا بڕگەیەك هەیە، باسی بەڕێوەبردن دەكات: ئەو فڕۆكەخانانەی بەڕێوەدەبرێت و تەمویل دەكرێت لەلایەن حكومەتێكی موعەیەنەوە، ئەوا لە ژێر دەسەلاتی ئەو حكومەتەدا دەبێت، كە لە فڕۆكەخانەی هەولێر و سلێمانی حكومەتی هەرێمی كوردستانە. باشە ئێمە تا ئێستا یەك دینارمان لەحكومەتی مەركەزییەوە بۆ نەهاتووە، نە وەك حكومەت، نە وەك دەسەڵاتی فڕۆكەوانی و جگە لە خەرجی ئۆڤەر فلایت كە لە تێپەڕبوونی فڕۆكەكان بە ئاسمانەكەماندا دەست دەكەوێت، بەغدا بەشی ئاسمانی كوردستانیش بۆ خۆی وەردەگرێت و بەشی فڕۆكەخانەكانی كوردستانی نەداوە، كە بە پێی یاسای فڕۆكەوانی ئەم بڕە پارەیە دەبێت بۆ پەرەپێدانی فڕۆكەخانەكان بەكاربهێنرێت و پێویستە بگەڕێندرێتەوە، كە چەندەها ملیۆن دۆلارە.


* حكومەتی عەبادی كاتێك باس لە دەسەڵاتی فیدڕاڵی دەكات، ئێمە وا تێدەگەین مەبەستی ئەوە بێت كە ئەو كارمەندانەی لە چوارچێوەی دەسەڵاتی فیدڕاڵی كاردەكەن، دەبێت عەرەب و شیعە بن، ئەمە لە كاتێكدا بەشێكی زۆر لە دامەزراوەكانی هەرێمی كوردستان وەك گومرگ و رەگەزنامە و پاسپۆرت و فڕۆكەخانەكان كارمەندی دەسەڵاتی فیدڕاڵین، ئایا ناكرێت ئەو فەرمانبەرانەی سەر بەدەسەڵاتی فیدڕاڵین، كورد، یان كوردستانی بن؟
- فڕۆكەخانەی هەولێر شوێنی جوگرافیای لە كوردستانە و لە ژێر دەسەڵاتی حكومەتی هەرێمی كوردستانە و لە هەمان كات لە ژێر سەرپەرشتی و چاودێری بەغداشدا بووە، لە كاتێكدا فڕۆكەخانە هەیە لە عێراق لە كوردستاندا نین، بەڵام نە سەر بە ئەنجومەنی وەزیرانە و نە پارەو داهاتیشی دەچێتەوە ئەنجومەن و وزارەت، بەڵكو راستەوخۆ ئەو فڕۆكەخانەیە لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگاكانەوە بەڕێوەدەبرێت و تەواو سەربەخۆیە و گەمارۆش ناخرێتە سەریان. ئێمە چەند هەفتەیەك پێش دەركردنی بڕیارەكە شاندێكی بەغدا بۆ چاودێریی فڕۆكەخانەكە لێرە بوون و راپۆرتی خۆیان دایەوە بە بەغداو هیچ تێبینی و سەرنجێكیشیان نەبووە، لە ئێستاشدا بڕیارە شاندێكی تریان هەفتەی داهاتوو بێن هەر وەك پێشوو، هەر بۆیە ئەوان لە مەسەلەی رادەستكردنی فڕۆكەخانەكە خۆشیان نازانن چییان دەوێت و مەبەست چییە و ئالییەتی ئەو كارە چۆن دەبێت، بۆیە هیچ روونكردنەوەیەكیان پێ نەبووە، نە بۆ ئێمە و نە بەو لایەن و شاندە نێودەوڵەتییانەی كە ویستوویانە چارەسەری كێشەكە بكەن. من لەوە تێناگەم رادەستكردنەوەی فڕۆكەخانە خۆ شمەكێك نییە بدرێتە دەستیان، ئەم كارە پێویستی بەگفتوگۆ و میكانیزمی تایبەت هەیە، باشە ئێمە ساڵانە مۆڵەت لە بەغداوە نوێ دەكەینەوەو چاودێرەكانیان سەردانمان دەكەن و رەزامەند بوون لە كارەكان یاخود هەندێك جار تێبینی بچووكیان هەبووە و كارەكە ئەنجام دراوە، بۆ نموونە داوای تۆخكردنەوەی بۆیاغی مەدرەجەكانیان كردووە، یاخود زیادكردنی راهێنان و ژمارەی كارمەندی بەشێك، لەوە زیاتر هیچ تێبینیەكی گرنگ و مەترسیداریان نەبووە، چونكە فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێر بەپێی پێوەرو مەرجی سەلامەتی ستاندەردی جیهانیی كاردەكات و خاوەنی چەندین بڕوانامە و خەلات و پێزانینی نێودەوڵەتییە.

* ئایا دەتوانن بە خوێنەرانی گوڤاری گوڵان بڵێن لە ئایندەیەكی نزیكدا گەمارۆی ئاسمانی لەسەر فڕۆكەخانەكانی كوردستان لادەبرێت؟ ئایا ئەو ئایندە نزیكە بەرای تۆ چەند دەخایەنێت؟
پێشبینی و پێشهاتەكان لە عێراقدا زەحمەتە، چونكە وڵاتێكە دوور لە هەموو پێوەر و یاساكان مامەڵە دەكات، هەر بۆیە ئەگەر فشارێكی توندی نێودەوڵەتی نەبێت، زەحمەتە حكومەتەكەی عەبادی پابەندی دەستوور و یاساكان بێت، ئەوەتا ئەمریكاو بەریتانیاو نەتەوە یەكگرتووەكان لەهەوڵدان بۆ ئەوەی دوای 29/12 ئەمساڵ بڕیاری قەدەغەكردنی گەشتە نێودەوڵەتییەكان درێژ نەكرێتەوە، هەربۆیە رەنگە لەسەری ساڵی نوێدا گەشتەكان ئاسایی ببنەوە.