پرسی ریفراندۆم و بوون بە دەوڵەت لە هەرێمی كوردستان لەلایەن كریستیانەكانەوە گرنگیی تایبەتی هەیە، چونكە ئەوان پێیانوایە چیتر ناتوانن لەگەڵ عێراقێكی وێران و پڕ لە كێشەدا بژین و كوردستان بە پەناگەی خۆیان و بە پێگەی پێكەوەژیانی ئاشتییانە دەزانن. هەروەها ئومێد دەكەن كوردستان پشتیوانیان بێت بۆ رزگاركردنی ناوچە داگیركراوەكانیان و ئاوەدانكردنەوەیان. بۆ قسەكردن لەسەر ئەم هاوكێشە سیاسییانە و تاوتوێكردنی چەند پرسێكی گرنگی دیكە، دیمانەیەكمان لەگەڵ رۆمیۆ هەكاری سكرتێری گشتی حزبی دیموكراتی بەیت نەهرین ئەنجامدا و بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵان-ی دایەوە.

* بارودۆخی كوردستان ئێستا بە قۆناغێكی هەستیار و ناسكدا تێدەپەڕێت، لە خۆئامادەكردندایە بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم و پرۆسەی سەربەخۆیی، ئایا تاچەند بوونی كوردستان بە دەوڵەتێكی سەربەخۆ دەبێتە نموونەی دەوڵەتێكی هاوچەرخ وەك نموونەی پێكەوەژیانی نەتەوە و ئایینە جیاوازەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؟
- ئێمە وەكو ئاشوورییەكان خۆمان بە بەشێكی زیندوو و دانەبڕاوی هەرێمی كوردستان و خەڵكەكەی دادەنێین، پێمانوایە ناكرێت دۆخی بەڕێوەبردنی كوردستان هەتا هەتایە لەسەر سیستەمی هەرێمێكی فیدڕاڵی بمێنێتەوە و دەبێت هەنگاو بەرەو دەوڵەتی سەربەخۆ هەڵبگرێت، كورد گەلێكە لە پێناو گەیشتن بە مافەكانی هەمیشە گیانفیدایی كردووە، بۆیە پشتگیریی تەواوی خۆمان بۆ گەلی كورد و سەرجەم نەتەوەكانی هەرێمی كوردستان رادەگەیەنین، بۆ ئەوەی مومارەسەی مافی بڕیاردانی چارەنووس بكەن، ئیدی ئەو مافە خۆی لە راگەیاندنی دەوڵەتدا بەرجەستە بكات، یان هەر بڕیارێكی دیكە كە بە گونجاوی دەزانن. ئێمەش وەكو بەشێكی دانەبڕاو لەم هەرێمەی ئێستا و لەو دەوڵەتەی داهاتوو كە ئومێدەوارین بەم نزیكانە رابگەیەندرێت، خاوەن ماف و پێگەی خۆمان دەبین، واتە پێویستە تەواوی مافی ئاشووریەكان لە چوارچێوەی ئەو دەوڵەتەدا مسۆگەر و دەستەبەر بكرێن، بۆ ئەوەی سەرجەم نەتەوە و ئایین و ئایینزاكان جارێكی دیكە پێكەوە و بە شێوەیەكی برایانە لەناو ئەو هەرێمەی كە دەگوازرێتەوە بۆ كیانی دەوڵەتێكی مۆدێڕنی دیموكراتی و هاوچەرخ، پێكەوەژیان و لێبووردەیی بنیاد بنێینەوە و داهاتوویەكی باش و پرشنگداریش بۆ سەرجەم خەڵكی ئەو دەوڵەتە فەراهەم بكرێت. ئێمە پێمانوایە كاتی ئەنجامدانی ریفراندۆم هاتووە، هەروەها لە حاڵەتی بوون بە دەوڵەتدا لە زۆر كێشەی سیاسی و ئابووری و حزبایەتی رزگارمان دەبێت و لە پیلان و مەرامی وڵاتانی دراوسێ و عێراق دەربازمان دەبێت، ئەو عێراقەی كێشەی گەورە و هەڵپەسێردراومان لەگەڵیدا هەیە. خۆ ئەگەر هەر چاوەڕێی چارەسەركردنی ئەم كێشانە بین، یان هەڵبستین بە دواخستنی ئەنجامدانی ریفراندۆم، ئەوا هەرێمی كوردستان زۆر دوادەكەوێت، ئەوەتا 11 ساڵە و لە 2003وە دوای رووخانی رژێمی دیكتاتۆری بەغدا نەمانتوانیوە هەموو ئەو كێشانە چارەسەر بكەین كە بەغدا رووبەڕووی هەرێمی كوردستانی كردوونەتەوە، خۆ ناكرێت 11 ساڵی دیكە چاوەڕێ بین و هیچ هەنگاوێكی بوێرانە هەڵنەگرین، كە رەنگە ئەو كاتە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بڕیار و هەڵوێستی نوێی بەرامبەر عێراق و هەرێمی كوردستان هەبێت، كەواتە ئێستا كات گونجاوە بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم، بەڵام پێویستە پێش بڕیاردان و دەستپێكردنی پرۆسەی ریفراندۆم خۆمان بۆ ئەو هەنگاوە ئامادە كردبێت، هەر هیچ نەبێت چارەسەرێكی جددی كێشە ناوخۆییەكانی هەرێمی كوردستان بكەین و یەكلاییان بكەینەوە، هاوكاری و تەبایی لە نێوان هێز و لایەنە سیاسییەكان و نەتەوە و ئایین و ئایینزاكانی كوردستان زیاتر بكەین، ئەو كاتە دۆخێك دروست دەكەین كە دەبێتە هۆی ئەوەی ئەزموونی كوردستان سەركەوتووتر بێت.
* سیمای جوانی كوردستان و ئەوەی شانازی پێوە دەكەین، ئەوەیە كە پێگەیەكی بەرز و جوانی لێبووردەیی و پێكەوەژیانی كورد و كلدو ئاشورو سریان و توركمان و موسڵمان و مەسیحی و ئێزیدی بووە، ئەم ژینگەیەش لەلایەن ڤاتیكان-ـەوە پشتگیری لێدەكرێت، ئایا تاچەند پشتگیریی ڤاتیكان بۆ پێگەی كوردستان لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی گرنگە؟
- پشتگیریی ڤاتیكان بۆ ئەو سیما جوانەی كوردستان گرنگە، كە ئەو سیمای جوانەش خۆی لە بوونی لێبووردەیی و پێكەوەژیانی كورد و تێكڕای نەتەوە و ئایین و ئایینزاكاندا بەرجەستە دەكات، بەڵام من پێموایە پشتگیریی ناوخۆیی ئاشووری و كورد و توركمان و ئێزیدی و شەبەك بۆ پێگەی كوردستان زۆر گرنگترە لەسەرجەم هەڵوێستە نێودەوڵەتییەكان، بە هەڵوێستی ڤاتیكانیشەوە. چونكە ئەگەر ئێمە لە ناوخۆی كوردستان كۆك بین لەگەڵ یەكتر و هاوكار و تەبا بین، ئەوا ڤاتیكان و هەموو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پاڵپشتی و پشتگیریمان دەكەن، كەواتە پێویستە چارەسەری جددی بۆ هەموو كێشە نەتەوەیی و ئایینییەكان بدۆزرێتەوە، ئەگەرچی لە هەرێمی كوردستان وەكو ئایین و ئایینزاكان هیچ كێشەیەكمان لە نێوان موسڵمان و مەسیحی و ئێزیدی و ئایینەكانی دیكەدا نییە و هیچ كەس و لایەنێك جورئەتی ئەوە ناكات، تەنانەت بیر لەوە بكاتەوە كە كێشەی ئایینی لە هەرێمی كوردستان دروست بكات، ئەگەرچی رەنگە لێرەولەوێ هەندێك لە پیاوانی ئایینی قسەی زبر و نادروست لە گوتارەكانیاندا بكەن، یا هەندێك كەسانی توندڕەو بە ناوی ئایینەوە هەندێك هەڵوێستی نابەرپرسانەیان لە دژی مەسیحییەكان هەبووە، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە ئێمە لە رووی ئایینییەوە ناتوانین پێكەوە بژین، یاخود كێشەی ئایینی لە هەرێمی كوردستان هەبێت، پێكەوەژیانی ئایین و ئاینزاكان لە كوردستاندا مێژوویەكی كۆنی هەیە، پێوەندییەكی دێرین لە نێوان هەر ئایینی مەسیحی و موسڵمان و ئێزیدی و كریستیان و موسڵمان و ئێزیدییەكان هەبووە و وەكو برا پێكەوە لەسەر ئەم خاكە ژیاون. لە رووی نەتەوەییەوە زۆر گرنگ و پێویستە بۆ سەركردایەتی سیاسیی كوردستان بیر لەوە بكاتەوە كە بەرەوپیری بچووكترین كێشە و داخوازی نەتەوەكانەوە بچێت و پابەند بێت بە جێبەجێكردنیانەوە، بەتایبەتی لەم قۆناغە هەستیارەدا كە كەسانی ناحەز و گروپ و تاقمی قین لەدڵ لە بۆسەدان بۆ ئەوەی هەر كێشەیەك ئەگەر بچووكیش بێت، بۆ نموونە لەنێوان كورد و ئاشوور، یان كورد و توركمان گەورەتر و زەقتری بكەنەوە، جێی داخیشە هەندێك جار كاری جددیی لەسەر دەكەن، بۆیە ئەركی سەرشانی هەمووانە كە سیمایەكی جوان و راستەقینەی پێكەوەژیان پیشانی خەڵكی دەرەوە بدەین، نەك تەنیا سیما و رواڵەتێكی دروستكراو، لە كاتێكدا ئێمە دەتوانین سەرجەم كێشە ناوخۆییەكان بە كاتێكی زۆر كەم چارەسەر بكەین، بەتایبەتی كە كێشەكانی ناوخۆی هەرێمی كوردستان ئەوەندە گەورە نین كە نەكرێت لە رێگای گفتوگۆ و دانوستانەوە چارەسەریان بكەین، ئەمڕۆ كاتی ئەوەیە لەم قۆناغەدا كار بۆ رووبەڕووبوونەوەی تەحەددا و كێشە دەرەكییەكان بكەین تاوەكو بتوانین بەرگری لە هەرێمی كوردستان و مافی خەڵكەكەی دابین بكەین. هەروەكو چۆن ئێستا هەموو خەڵكی كوردستان بە سەرجەم نەتەوە و ئایین و ئایینزاكانیەوە رووبەڕووی تیرۆرستانی داعش بوونەوە، ئەوا ئاشوورییەكانیش لە رێگەی وەزارەتی پێشمەرگەوە چەند هێزێكیان دروست كردووە، وەكو هێزەكانی دەشتی نەینەوا كە لەلایەن حزبی دیموكراتی بەیت نەهرەین-ـەوە دروستكراوە، لەگەڵ هەندێك هێزی دیكەی مەسیحی كە لەلایەن هەندێك لایەنی دیكەوە دروست كراون، ئەمانە شانبەشانی برایانی هێزی پێشمەرگەی كوردستان لە سەنگەرەكانی پێشەوە دژی دوژمنێكی هاوبەش بەرگری لە كوردستان دەكەن، ئەم رۆحیەتی بەرگریكردن و پارێزگاریكردنە لە كوردستان، لەو كەلتوورەی پێكەوەژیان و لێبووردنەوە سەرچاوە دەگرێت كە لە هەرێمی كوردستان چووەتەپێش و بە كردەیی بوونی هەیە، كەواتە هەموو ئەوانەی بەشدارن لە رووبەرووبوونەوەی دوژمنە هاوبەشەكە، دەبێت هەست بە دڵنیایی بكەن كە مافەكانیان پارێزراوە لە هەرێمی كوردستان.
* لایەنێكی دیكە كە ئەویش روویەكی دیكەی جوانیی كوردستانە، ئەوەیە ئێستا لە عێراقدا هەموو كریستیانەكان روودەكەنە كوردستان، كوردستانیش بە دڵفراوانی پێشوازییان لێدەكەن، هەروەها سەرۆك بارزانی چەندین جار جەختی لەسەر ئەوە كردۆتەوە كە نابێت كریستیانەكان رووبكەنە هەندەران، ئامادەباشی دەربڕیوە بۆ ئەوەی بەرگرییان لێبكات، ئایا تا چەند ئەم هەڵوێستەی سەرۆك بارزانی دڵنیایی بۆ كریستیانەكان دروست كردووە؟
- هەر لە سەرەتای هاتنی داعش و داگیركردنی شاری موسڵ و پێشوازیكردن لە ئاوارە و پەناهەندەكان زۆر بە بەرزی هەڵوێستە جوان و بەرزەكەی بەڕێز مسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستانمان نرخاندووە، ئەم هەڵوێستەی جەنابیان بەرز دەنرخێنین و زۆر بە گرنگی دەزانین، هەڵوێستی بارزانی ئەوەندە گەورە بوو دڵنەوایی زۆری بە خەڵكی ئێمەی دا، بەتایبەتی ئەوانەی لە شوێن و ماڵ و حاڵی خۆیان لە دەست توندڕەوی و تیرۆریستانی داعش لە دەشتی نەینەوا و ناوەڕاست و خوارووی عێراق ئاوارە بوون و روویان لە كوردستان كردوو، كە زیاتر لە200 هەزار كەس لە خەڵكی ئێمە لە شوێنە مێژووییەكانی دەشتی نەینەوا روویان لە شار و شارۆچكەكانی كوردستان كرد، لە بەر ئەوە لە رێگەی گۆڤارەكەتانەوە سوپاس و پێزانینی خۆمان دووبارە دەكەینەوە بۆ كاك مسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و خەڵكی كوردستان و هەموو ئەو كەس و لایەن و هاووڵاتیانەی كورد و كوردستان كە بە تەنگ برایانی ئێمەوە هاتن، ئەمەش خاڵێكی تری مێژووی پێكەوەژیان و برایەتی نێوان كورد و ئاشوورییەكان و برایانی موسڵمان و مەسیحییەكانە كە شانازی پێوەدەكەین كە لە رۆژە سەختەكاندا خەڵكی كوردستان و سەرۆكەكەی پێشوازی لێكردین و پارێزگاری لێكردین، داواكاریشم لەم پاڵپشتی و هاوكارییەی یەكتر بەردەوام بین، چونكە ئێمە رووبەڕووی مەترسییەكی دیكە بووینەتەوە كە ئەویش كۆچكردنی كریستیانەكان و بەجێهێشتنی وڵاتەكەیانە، ئەمەش چەندین هۆكاری هەیە لەوانە دواكەوتنی رزگاركردنی ناوچەكانی دەشتی نەینەواو و موسڵ. كریستیانەكان ئومێدیان بە سوپای عێراق نەماوە كە تا ئێستا هیچ رۆڵێكی نەبووە بۆ پارێزگاریكردن لە خەڵكی ئێمە، هەربۆیە دژی ئەوەین سوپای عێراق بێتە ناوچە دێرینەكانی كریستیانەكان لە دەشتی نەینەوا، بەڵكو دەبێت فشار بخرێتە سەر هاوپەیمانەكان و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ ئەوەی هاریكاری هێزی پێشمەرگە بكەن هەروەكو چۆن شنگال و ناوچەكانی دیكە رزگار كران، هەرواش پەلە بكرێت لە رزگاركردنی ناوچەكانی دەشتی نەینەوا، ناكرێت دەشتی نەینەوا بە شاری موسڵ ببەسترێتەوە، ناكرێت دەشتی نەینەوا كە شوێنی باوك و باپیرانی كلد و ئاشووری و مەسیحییەكانە بە هەڵوێستی عەرەبی سوننە و شیعەكانەوە ببەسترێتەوە كە بە درێژایی مێژوو دژی هەڵوێست و بیروبۆچوون و مافەكانی ئێمە بوون، ناكرێت هەنگاوی رزگاركردنی دەشتی نەینەوا بە كاریگەری و بە هەڵوێستی ئەوان دوابخرێت.
* لایەنێكی دیكە قۆناخی دوای ئازادكردنی شاری موسڵە، سەرۆك بارزانی زۆر جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە نابێت جارێكی دیكە نەینەوا وەك پێش ساڵی 2014 بەڕێوەببرێت، هەروەها باس لەوە دەكرێت لە دەشتی نەینەوا پارێزگایەك بۆ كریستیانەكان دروست بكرێت و پاشان خۆیان بڕیار بدەن بێنە سەر هەرێمی كوردستان، یان نە. ئایا چەند گرنگە بۆ سەلامەتی كریستیانەكانی دەشتی نەینەوا بگەڕێنەوە سەر هەرێمی كوردستان؟
- قسە و داخوازییەكەی جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ دروستكردنی پارێزگا و كیانێك لە دەشتی نەینەوا بۆ مەسیحیەكان هەمان داخوازی مەسیحی و لایەنە سیاسیەكانیانی كلد و ئاشوورییەكانە، لەم پێناوەشدا بۆ قۆناغی دوای نەمانی داعش و ئازادكردنی ناوچەی دەشتی نەینەوا چەندەها كۆبوونەوە كراوە، كە بۆ ئێمە لە شاری موسڵ گرنگترە، گەرچی بە بێ رزگاركردنی ئەو شارە خەڵكی ئێمە ناتوانێت جارێكی دی بگەڕێتەوە زێدی باوك و باپیرانیان. ترسێك هەیە لە دڵی هەموو ئاشووری و مەسیحییەك، ئەویش ترسە لە قۆناغی دوای داعش، چونكە ئێمە گرفت و كێشەیەكی زۆرمان لە دەشتی نەینەوا هەبوو، لە قەرەقوش و حەمدانیە و بەرتلە و بەعشیقە و تلسقۆف و تلكێف و سەرجەم ناوچەكانی مەسیحییەكان، ئەویش ئەوە بوو كە بەرنامەیەكی تۆكمە هەبوو بۆ گۆڕینی دیموگرافی ناوچەكانی مەسیحییەكان لە دەشتی نەینەوا، كەواتە ئەگەر رزگاركردنی ناوچەكانی ئێمە لەلایەن سوپای عێراقەوە بۆ دووبارە جێبەجێكردنی ئەو نەخشەیە بێت، واتە بۆ گۆڕینی دیموگرافی ناوچەكە بێت، ئەوا دەرئەنجامێكی باشی لێناكەوێتەوە، هەربۆیە داوا لە جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و سەركردایەتی سیاسیی كورد دەكەین كە لە رێگەی هێزی پێشمەرگەوە پەلە بكرێت لە رزگاركردنی دەشتی نەینەوا و گۆڕانكاری بكرێت لە بەڕێوەبردنی ئەو ناوچانە. مەسەلەی بوونی پارێزگایەكیش كە جەنابی بارزانی تەئكیدی لەسەر كردۆتەوە، ئەمە داخوازی ئێمەیە و هێز و لایەنە سیاسییەكان داوای پارێزگا و ناوچەیەكی ئارام لە دەشتی نەینەوا لە ژێر پاراستنی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەكەن، ئەم داوایەشمان كردووە كە دوای رزگاركردنی ناوچەكە كۆمەك و هاوكارییەكی كوردستانی و نێودەوڵەتی هەبێت بۆ پاڵپشتی و یارمەتیدان و ئاوەدانكردنەوەی ناوچەكانی دەشتی نەینەوا كە ئێستا زیاتر لە 75%ی وێران بووە، لەهەر هێرشێكی داعش بۆ سەر موسڵ و دەشتی نەینەوا ماڵی مەسیحییەكان سووتێندراوە و تاڵان كراوە، بۆ نموونە لە دواهێرشی داعش لە 3ی مایسی ئەمساڵدا بۆ سەر شارۆچكەی تلسقۆف نزیكەی 70 بۆ 80 ماڵ سووتێنران و رووخێنران، هەر بۆیە ئێمە پێویستییەكی گرنگمان بۆ ئاوەدانكردنەوەی ئەم ناوچانە هەیە. من دڵنیام خودی جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان یەكێكە لەو خەمخۆرانەی هەوڵ دەدات بۆ بەستنی كۆنگرەیەكی نێودەوڵەتی بۆ ئاوەدانكردنەوەی دەشتی نەینەوا. سەبارەت بە گەڕانەوەی ئەم ناوچانەش بۆ سەر هەرێمی كوردستان، دەكرێت چاوەڕێی ئەنجامی ئەو ریفراندۆمە بكەین كە بڕیارە ئەنجام بدرێت و تێیدا ئەو پرسە یەكلابكرێتەوە كە ئایا كوردستان كە وەكو هەرێمێك دەمێنێتەوە، یان دەبێتە دەوڵەتێكی سەربەخۆ، كە دەكرێت دوای رزگاركردنی ناوچەكانی مەسیحییەكان و ئاوەدانكردنەوەیان، ئێمەش ریفراندۆم بكەین بۆ ئەوەی بزانین خەڵكی ئێمە چ بڕیارێك دەدەن، دەبێت لەمەشدا رەچاوی ئەوە بكەین كە مەسیحییەكان لە ناوەراست و خوارووی عێراقدا دەڕفێندرێن و دەكوژرێن و ماڵیان داگیردەكرێت و كەنیسەكانمان دەسووتێنرێن و دەڕووخێندرێن و هەموو مەسیحییەكانیش روو لە هەرێمی كوردستان دەكەن، ئەمەش دەبێت ئیعتیبارێك بێت بۆ ئێمە كە هەرێمی كوردستان و خەڵكەكەی و سەركردایەتی كوردی پاڵپشتیمان دەكات و بەردەوامیشن لەسەر ئەم هەڵوێستە، ئەو كات خەڵكی ئێمە و هێز و لایەنە سیاسییەكانی مەسیحییەكانیش رەچاوی ئەوە دەكەن و كاریگەر دەبێت لەسەر ئەوەی بڕیار بدرێت ئەو ناوچانە بگەڕێنەوە سەر هەرێمی كوردستان. تا ئێستاش من هەستم بەوە نەكردووە كە عێراقیم، ئێمە وەكو حزبی دیموكراتی بەیت نەهرین و لایەنە سیاسییەكانی دیكەش لەگەڵ بڕیاردانی مافی چارەنووسین بۆ گەلی كورد و ناكرێت هەتا ماوە هەر وەك هەرێمێك بمێنێتەوە و بەشێك بێت لەو عێراقەی كە جگە لە كوشتن و ماڵوێرانی و ناتەبایی و ململانێی خوێناوی دژ بە یەكتر هیچ شتێكی دیكە نییە، بەپێچەوانەوە لە كوردستان زیاتر مافەكانمان دابین كراوە و كەلتووری پێكەوەژیان و لێبووردەیی تێدایە، هەربۆیە پێویستە شێوازی سیستەمی حوكم لە هەرێمی كوردستان بگۆڕدرێت و لەگەڵ گەورەبوونی هەرێمی كوردستان و بوون بە دەوڵەت، دەبێت سەقفی مافەكانی ئێمە و برا توركمان و هەموو نەتەوە و ئایینزا جیاجیاكانی كوردستان بەرز ببێتەوە.