پرسی سەربەخۆیی كوردستان پرسێكە بە پلەی یەكەم لەسەر بڕیاری كورد خۆی راوەستاوە، ئەگەر كورد خۆی ئەم بڕیارە نەدات، ئەوا كەسی دیكە نایەت لە بری ئەو بڕیاری بۆ بدات، یان سەربەخۆیی بە دیاری پێشكەش بكات. بۆیە خاڵی سەرەكی و ئەولەوییەت لەم پرۆسەیەدا ئەوەیە كورد یەكڕیز و یەكهەڵوێست بێت، حكومەت یەكگرتوو و كارا بێت و بتوانێت بەرپرسیاریەتی ئەم قۆناخە و قۆناخی دوای سەربەخۆیی هەڵبگرێت. لەلایەكی دیكەوە پرۆسەی سەربەخۆیی كوردستان پێوەندی راستەوخۆی بە هەموو حزبە سیاسییەكانی كوردستانەوە هەیە بە جیاوازیی بیروڕای سیاسییانەوە، لانیكەم ئەگەر حزبەكان لەسەر پرسی دیكەش ناكۆك بن و نەگەنە رێككەوتن، ئەوا لە چوارچێوەی بیری نەتەوەیی و سەیركردنی سەربەخۆیی كوردستان وەك ئاواتی هەر تاكێكی كوردستان، دەبێت پرۆسەی سەربەخۆیی هەموو لایەنە جیاوازەكان پێكەوە كۆبكاتەوە. بۆ قسەكردن لەسەر ئەم پرسە گرینگە ئەم وتووێژەمان لەگەڵ ئاراس وەلی پێشمەرگەی دێرینی پارتی سۆشیالیستی كوردستان ( پاسۆك) ئەنجامدا و بەمجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵان-ی دایەوە

* لەگەڵ ئەوەی بە درێژایی مێژووو كورد خاوەنی دەوڵەت نەبووە و ژێردەستەی داگیركاران بووە، بەڵام هەتا ئێستا بیری نەتەوەیی كورد نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی كە بتوانێت ببێتە خەتی گشتیی هەموو حزبە سیاسییەكانی كوردستان، مەبەستم ئەوەیە وێڕای جیاوازی ئایدیۆلۆژییان، دەبوو لەسەر خەتە نەتەوەییەكە یەك هەڵوێست بن. ئایا چۆن پێناسەی بیری نەتەوەیی بكەین و چۆن بیكەنە هەوێنی سیاسەتكردن لەم قۆناخەدا؟

- هۆكاری ژێردەستەییمان و نەبوونی خاوەندارێتی وڵاتی سەربەخۆ و ئازاد، هەم زۆرن و هەم كوشندەن. لەلایەكەوە ئەم هۆكارانە پەیوەستن بە سیاسەتی كۆلۆنیستانەی داگیركەرانی كوردستانەوە، لەلایەكی دیكەشەوە پەیوەستن بە ئیرادەی قبووڵكردنی ئەو ژێردەستەیی و دیلێتییە لای كورد بەگشتی. هەوێنی سیاسەت، زانست و مەعریفە و هونەری فەرمانڕەواییە، تێگەیشتنە لە خودی خۆت و واقیع و هونەری مومكینات لە هەلومەرجی جیاوازدا. كورد بە درێژایی مێژووی دوور و نزیك كاراكتەرێكی ئاكتیڤی ناو مێژووو نەبووە. تاكە شانازییەكی مێژووویی كە كورد وەك نەتەوە خۆی پێهەڵبداتەوە، تەنیا مانەوەیەتی، تا ئێستا گەلێك نەتەوەی كۆنتر و بە دەسەڵاتتر لە كورد لە مێژوودا ئینقرازیان كردووە، ئیمڕۆ سەردەمی پاكتاوی رەگەزی و هەڕەشەی لەناوچوونی كورد گوزەرا، ناو و پێگەی كورد و كوردستان ئێستا حەقیقەتێكە وەك رۆژی درەخشان. پێناسەی كوردایەتی لای ئینسانی كورد پێش سەرهەڵدانی حزبایەتی و سەدەكانی رابردووش بە شێوەیەك لە شێوەكان (كوردبوون و ماناكانی ئەو كوردبوونە)ی لە فۆرمی جیاوازدا، لە بەیت و دیرۆكی میتۆلۆژیدا، لە دەستگرتن بە تێرمی زمان و زاراوە هەمەجۆرەكانیەوە، لە ئایین و ئایینزاكانیەوە، پراكتیزە كراوە.

بوونی دید و ئایدیۆلۆژیای جیاواز رێگر نابن لەسەر یەك گوتاری بەرەو سەربەخۆبوون. مانیفێست، یان پەیامی ئێمەی كورد بۆ رزگاربوون لە تەوقی دیلێتی و ژێردەستەیی و دواكەوتوویی دەبێ لە چوارچێوەی پرەنسیپەكانی دیموكراسی و جاڕنامەی مافی گەردوونی ئینسانیدا بێت. ئەگەر تێگەیشتنمان بۆ كوردبوون لە سۆنگەی ئازادیی ئینسان و وڵاتەكەمانەوە بێ، ئەوسا دەتوانین لەسەر ئامانجە هاوكۆكانمان یەك دەنگ و یەك گوتار بین بۆ دەرەوەی خۆمان، بۆ ناوخۆشمان لەسەر بەدەستهێنانی متمانەی زۆرینە ململانێی سیاسی بكەین بە شێوازە مەدەنی و سەردەمییانەكەی.
* لەم بارودۆخەی ئێستا ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كوردستانی گرتۆتەوە، دووبارە گێڕانەوەی مێژووە بۆ پێش ئیمزاكردنی رێككەوتنی سایكس پیكۆ، لەمەش زیاتر دەتوانین بڵێین بە كردەیی سایكس پیكۆ نەماوە، بۆیە تەواوی نەتەوەكانی ناوچەكە بە كوردیشەوە، پێویستە هەموو نەتەوەیەك لە دەوری خۆی كۆبێتەوە و پشت بە نەتەوەكەی خۆی ببەستێت، بەڵام بەداخەوە ئەم حاڵەتە لەناو حزبە سیاسییەكانی كوردستاندا كەموكورتی هەیە، ئایا لە بارودۆخی لەم شێوەیە بێجگە لە پشت بەستنی كورد بە كورد رێگەی دیكە هەیە؟
- گێڕانەوەی مێژووی ئێمە و ناوچەكە بۆ پێش رێككەوتننامەی سایكس پیكۆ، یەكێكە لەو تیۆرییانەی میدیای كوردی و هەندێك لە چاودێرە سیاسییەكانی كورد دڵخۆشیی خۆیانی پێدەدەنەوە. بەداخەوە «كورد لە مێژووی خۆی و دەوروبەری فێری ئەوە بووە، كە هیچ فێرنەبێت»، دەنا كورد، بەتایبەتتر كوردی باشوور دەرفەتی زۆر زێڕین و پرشنگدارتری لەبەردەستدا بوو، مەخابن سوودمان لێنەبینی. ئەگەر بە هەمان عەقڵییەت و بە هەمان لۆژیكی كۆن سیاسەت و هەڵسەنگاندن بكەین بۆ رووداوەكانی ئێستای خۆمان و دەوروبەرمان، بە دڵنیاییەوە هەمان بەرهەمی كۆیلایەتیمان نەك دووبارە، بەڵكو سێبارەش دەكەینەوە. رێگای واقیعی و مسۆگەر بۆ دەربازبوون لەم قەیران و دۆخەی ئێستامان، بریتییە لە یەكتر قبووڵكردن و ئاوێتەبوونی توانا جددییەكانی وڵاتەكەمان بۆ دروستكردنی حكومەتێكی بەهێز كە كارنامەكەی لەسەر بنەماكانی ئەمنی قەومی و پرنسیپەكانی دیموكراسییەت دامەزرابێ. دەسەڵاتەكانی (تەنفیزی و تەشریعی و قەزائی) بەڕاستی سیكۆچكەی دەسەڵات بن، نەك ببنە دەسەڵاتی بێدەسەڵاتی نمایشكەر بەدەست ئەم و ئەوەوە، میدیاش وەك دەسەڵاتی چوارەم پێویستە تیشك بخاتە سەر شێوە و جۆری حوكمڕانییان. دەستوورمان هەبێ، یاسا سەروەر بێ، حكومەتیش جێبەجێكار و دەرفەتساز بێ. حزب دەبێ نەخشەی هەبێ لە داڕشتنی كارنامە و سیاسەتی حكومەتدا، بەڵام كاتێك حزب دەسەڵاتی رەهای هەبوو بەسەر ئەو چوار دەسەڵاتەدا، ئیتر دیكتاتۆریەت لەو لەحزانەوە دەبێتە هەوێنی سیاسەتكردن. ئیتر دروستكردنی دەوڵەتی كوردستانیش دەبێتە دروشمی بێ ناوەڕۆك و عەوام هەڵخەڵەتاندن، نەك دروشمێك بۆ جێبەجێكردنی شائامانجی نەتەوە.
* ئەگەر باس لە خیتابی ئیعلامی كوردستان بۆ سەربەخۆیی بكەین، هەست دەكەین خیتابێكی ئیعلامی یەكگرتوومان نییە بۆ ئەوەی زەمینەیەكی لەبار بۆ خیتابی سیاسی دروست بكات، راشكاوانەتر میدیا هەیە زۆر سلبییانە دژی بیری نەتەوەیی و سەربەخۆیی كوردستان قسە دەكات. سەبارەت بەم خیتابە ئیعلامییە بۆچوونتان چۆنە؟ ئایا بێجگە لە كورد نەتەوەیەك هەیە بۆ سەربەخۆیی خیتابی ئیعلامی جیاواز بێت؟
- خیتابی ئیعلامی بە تەعبیری بەڕێزتان بۆ سەربەخۆیی نییە تا یەكگرتوو بێت. میدیای كوردی وەكو رەوشی حوكمدارێتی و سیاسەتی دنیای ئێمە وێرانە. میدیای كوردی لەهەندێك حاڵەتدا خزمەت بە نەزانین و جەهالەت دەكات. لەحاڵەتی تردا خیتابێكە خەڵك فێری ترس دەكات لە زانین و بیركردنەوە. لە هەندێك قۆناغیشدا رەگ و دەماری ئەو نەزانیینە تا ناخی تاریكی و خورافات رۆدەچێ. میدیای پڕ خەرج و بێ هونەر دەیەوێ مانا و سنووری تێگەیشتنی ئێمە بۆ دۆست و دوژمن تێكەڵ بكات و جێگۆڕكێیان پێ بكات. لە ئێستادا دوو گوتاری جیاواز دەبینین دەربارەی دروستكردنی دەوڵەتی كوردستان. یەكێكیان جەخت لە دروستكردنی بنەماكانی ئەو دەوڵەتە دەكات، پاشان دەوڵەت دروست بكرێ. ئەوی تریشیان دەڵێ: با دەوڵەتەكە دابمەزرێنین، ئەوسا بنەماكانی دروست دەبێ. من لەگەڵ ئەو گوتارەم كە دەوڵەت بێ پێكهێنانی بنەما سەرەكییەكانی زەحمەتە دروست ببێ، دروستیش ببێ رەنگە چارەنووسی وەك كۆماری كوردستان لە مهاباد و ئەم حكومەتی هەرێمەی ئێستای لێ بەسەر بێت. بەڵام لەهەموو حاڵەتەكاندا پێویست بوو گوتاری میدیای كوردی هەم هاندەر بێ، هەم وزەبەخش بێ لە هەورازی خەبات و تێكۆشاندا بەرەو ترۆپكی ئازادی و سەربەخۆیی. هاوكات نەبووە و نابێ لە ئەرك و بەرپرسیارێتی میدیایی خۆی پاشەكشە بكات. گوتاری میدیایی یەكگرتوو نابێ ببێتە رێگر لە بەردەم پرۆسەی رەخنە و هەڵسەنگاندنی خودی خۆمان. شائەركی میدیای ئێستامان بە بڕوای بەندە، بریتییە لە تیشك خستنە سەر كۆی سیستمی حوكمڕانی. گوتاری میدیایی كوردی بەر لەهەموو شتێك دەبێ ئەو سیاسەتە هەزەلییە لەقاو بدات كە دەیەوێ پەرلەمان و حكومەت و دادگاكان بكاتە شاگردی حزب. گوتاری میدیایی پێویستە خەڵك لە خەوی قووڵی سەدەكانی ناوەند بێدار بكاتەوە، نەك خەڵك فێری ئەوە بكات بە درۆوە خۆیان بكەن بە نووستوو. «كەسێك بەدرۆ خۆی بكاتە نووستوو، زەحمەتە بە ئاسانی بێداری بكەیتەوە.»
* ئەو بارودۆخەی ئێستا لە عێراقدا روودەدات، راشكاوانە ئەوەمان پێدەڵێت كە عێراقە دروستكراوەكە كۆتایی هات و جارێكی دیكە كوردستان ناتوانێت لە چوارچێوەی ئەو دەوڵەتەدا بژی و دەبێت هەموو هەوڵەكان بكەین بە یەك و بەرەو سەربەخۆیی هەنگاو هەڵبگرین. ئایا پێتانوایە بێجگە لە سەربەخۆیی رێگەچارەی دیكەمان لە بەردەم ماوە؟
- عێراق پرۆژەیەكی سەركەوتوو نەبوو، بە درێژایی مێژووی عێراق، نەتوانرا چەمكی هاووڵاتیبوون لەو وڵاتەدا بچەسپێ. ئێمە و عارەبی سوننە و شیعە و هەموو گروپە ئەتنییەكانی دیكە هەرگیز وەلائمان بۆ عێراق نەبووە. عێراقیبوون درۆیەكی دیكەیە لە دروشمەكانی عەوام هەڵخەڵەتاندن. عێراقە نوێیەكەش دروستكرایەوە و وا بۆ ١٣ ساڵە لەگەڵ ئەم واقیعە نوێیەی عێراقدا بە سەرۆكی كۆمار و جێگری سەرۆك وەزیران و سوپاسالار و وەزیر و وەزارەتە سیادییەكانەوە، بە یەكڕیزیی فراكسیۆنەكانمانەوە لە هەوڵی ئەوەداین بە موالیمان نەزانن. خەون بەوەوە دەبینین كە ببینە شەریكی راستەقینەی ئەم عێراقە نوێیە، ماددە دەستوورییەكانی عێراقی نوێ نەك نەبوونە هۆی دروستكردنی پردی متمانە لە نێوانماندا، بەڵكو جێبەجێش نەكران و لە سایەی ئەو دەستوورە نوێیەدا زیاتر كوردستانەكەمان دابڕێندرا و خاك و زێدەكەمان بووە ناوچەی جێناكۆك، لەم عێراقە تازەیەشدا خۆمان كردە نیشانە بۆ دۆستەكانی دوێنێی دوژمن و نەیارەكانی ئەمڕۆمان. خەبات بۆ سەربەخۆیی وڵات هەلومەرجی خۆی هەیە، پایە و بنەماكانی ئەو خەباتە پێویستی بە رێكخستنی نێوماڵی خۆمان هەیە. مۆدێلی حوكمڕانی و بنەماكانی دیموكراسییەت دەبێ لە دروشمەوە ببێتە سیستم و فەرهەنگی ژیانی رۆژانەمان. بێگومان بێجگە لە سەربەخۆیی و خەبات بۆ ئازادیمان گوناحە خۆمان بۆ ئەو پرۆژە شكستخواردووەی عێراق هیلاك بكەین.
* كاتێك باسی سەربەخۆیی كوردستان دەكرێت، بەداخەوە هەست دەكەین لای هەندێك خەڵك و لایەن وەك ئەوەیە باسی شتێكی سەیر بكەین، یان خوا ئەو مافە بە كورد رەوا نابینیت، ئایا ئەگەر كورد خۆی بەدەستی خۆی دەوڵەت دروست نەكات، كەس لەسەر سینیەكی زێڕ دەوڵەتی پێشكەش دەكات؟
- نیوەی پرسیارەكەتان حەق دەداتە زۆربەمان كە باسكردنی سەربەخۆیی كوردستان بە شتێكی سەیر بزانرێ، چونكە ناكرێ تۆ بەم حاڵ و گوزەران و رەوشەی ئێستاتەوە سەربەخۆیی كوردستان فەراهەم بكەیت. خیتابی سەربەخۆیی كوردستان نابێ بچووك بكرێتەوە بۆ دیزەبەدەرخۆنەكردنی پرسگەلێكی تر. ئێمە یان دەبێ كێشەی دیلێتی و ژێردەستەییمان چارەسەر بكەین، تا دیلێتی یەكی نەخستووین و پەكی نەخستووین، گوتار و هێز و توانا و ئامانجمان یەكخەین، یان دەبێ واز لەم قسە و حەكایەتە سەیر و سەمەرانە بهێنین. نیوەی دووەمی پرسیارەكەش، ئەو دێڕە شیعرەم بیردەخاتەوە كە دەڵێ: «خوایە وەتەن ئاواكەی. چەند دڵگیر و شیرینە. ئاوی چەشنی كەوسەرە، خاكی گەوهەرە.. تاد»، خۆمان بێڕەحمانە وەتەن وێران بكەین، هەرزان فرۆش و تاڵانی بكەین، خوای میهرەبان و مەزن چی داوە لەم باسە؟ دروستكردنی دەوڵەتی كوردی بەر لەهەر كەس كورد خۆی لێی بەرپرسیارە. داكۆكی، یان دژایەتی وڵاتانی دیكە بۆ دەوڵەتی كوردستان پەیوەستە بە بەرژەوەندی و سوودی ئەم دەوڵەت و ئەو زلهێزەوە. ئەو دەوڵەتانە بەپێی سوود و زیانی ئەمنی قەومی خۆیان بە بودجە و هەوڵی دیپلۆماسی خۆیان لە دژی رادەوەستن، یان پشتگیری دەكەن.
* ئەوەی ئێستا كورد شانازی پێوە دەكات، ئەوەیە كە خاوەنی ئەو هێزی پێشمەرگەیە كە توانیویەتی بۆ جیهانی بسەلمێنێت كورد خاوەنی ئەو هێزەیە دەتوانێت سیحری تیرۆریستانی داعش بەتاڵ بكاتەوە، ئایا چۆن دەتوانین هێزی پێشمەرگە بكەینە سوپای پارێزەری كوردستان و ئەو توانایەی هەبێت دەوڵەتی كوردستان بپارێزێت؟
- هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان دەتوانن رۆڵی گرنگ و كاریگەر ببینن لە بنیادنان و پاراستنی وڵات و ئاسایشی هاووڵاتیاندا، رۆڵێكی مەترسیداریش دەبینن كاتێك دەبنە ئامرازێك بە دەست حزب و دەستەیەكی بچكۆلانەی ناو حزب بۆ بەخشینەوەی ترس و یەكلاكردنەوەی ململانێی سیاسی و تەسفیەكردنی ململانێ ناوخۆییەكان. هێزەكانی پێشمەرگە كاتێك دەتوانن رۆڵی سوپای رزگاری و پارێزگاری نیشتمانی ببینن، كە ئینتیمایان بۆ نیشتمان و نەتەوە بێ، نەك ئینتیما بۆ حزب و لە ناو حزبیشدا پەیوەست بن بە دەستە و تاقمی نهێنییەوە. ئەم هێزانە بۆ ئەوەی بە ئەركی نیشتمانی و نەتەوەیی خۆیان هەڵسن، پێویستە بەدەربن لە هەموو جۆرە ئینتیمایەكی خێڵەكی و ناوچەیی و شەخسی. شەڕی ئەم هێزانە لەگەڵ تیرۆرستانی داعش، كورد و دۆزی رەوای كوردی بە هەموو جیهان ناساند لە ئاست و سنووری زۆر فراوانتر لە پێش شەڕی داعشدا. ئێستا پێشمەرگە بەوەكالەت شەڕی گشت جیهان دەكات دژی تیرۆر و جەهالەتی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام . لەمە گرنگتر ئەوەیە دەور و پێگەی ئەم هێزانە لەم شەڕەدا بكەینە ئامرازێك بۆ دەستكەوتی مەزنی سیاسی، هاوسۆزی وڵاتان و جیهان بۆ هێزەكانی پێشمەرگە تەنیا لە دەستخۆشی و هەواڵی میدیا جیهانییەكاندا قەتیس نەكرێن، بەڵكو بكرێنە هێزێكی نیزامی مۆدێرن و دوور لە لایەنگری سیاسی و حزبی و ناوچەیی و خێڵەكی. كەموكوڕییەكانی ئەم هێزە هەم زۆرن، هەم ترسناك، زۆرییەكەیان مەكرەمەی شەڕی ناوخۆ و ڤایرۆسی برینی ساڕێژنەبووی ئەو شەڕەیە. لەگەڵ وەلائیان بۆ ئەو حزبانەی زۆرترین پشكیان لە شەڕی ناوخۆدا هەبووە، ترسناكییەكەشیان لەوەدایە كە ئەم توانا سەربازییە بۆ پارێزگاری لە دەوڵەتی كوردستان ببێتە كۆمەڵێك وشە و دەستەواژەی بێ مانا و خاڵی لە بەهاكانی خۆیان. لە كۆتاییدا دەمەوێ جەخت لەو راستییە بكەمەوە كە تاكە رێگاچارە بۆ ئەوەی ئەم هێزە بكەینە سوپای نیشتمانی و پارێزگاری ئەمنی قەومیمان، ئەوەیە كە هەموومان (هەموو حزب و چین و توێژ و میدیا و سیاسی و ئاكادیمی و سەرمایەدار و..تاد) دوور لە دۆگمای حزبی و خێڵەكی، لە هەوڵی داڕشتنی وەرەقەی عەمەلدا بین و بۆ هەتا هەتایە تەوقی دیلێتی و ژێردەستەیی و جەهالەت بپسێنین و، وەكو ماكی سەرەتانی نەیدەینە نەوەكانی داهاتوومان. هەرچی زووتر دەستبكەینە كاری جددی بۆ دروستكردنی ساختاری دەوڵەت و كیانی نەتەوەییمان كە هاووڵاتیان بتوانن بە ئازادانە ژیان بگوزەرێنن و بەشێك بین لە جیهانی مرۆڤایەتی و لەناو ئەم جیهانەدا مومارەسەی ئینسانبوونی خۆمان بكەین بۆ بەرژەوەندی وڵات و نەتەوەكەمان.