پڕۆفیسۆر بینجامین كۆهین ئوستادی سیاسەتی نێودەوڵەتی و ئابوورییە لە زانكۆی كالیفۆڕنیا و تایبەتمەندە لەسەر كێشە ئابووری و سیاسیەكانی جیهان، بۆ قسەكردن لەسەر ئەو رەوشە نالەبارەی ئێستا جیهان بەخۆیەوە دەیبینێت و مەترسییەكانی تیرۆریستانی داعش لەسەر جیهان، ئەم وتوێژەمان لەگەڵ ئەنجامداو بەجۆرە وەڵامی پرسیارەكانی گوڵانی دایەوە.

* لە ئێستادا جیهان رووبەڕووی كۆمەڵێك تەحەددی و هەڕەشە و مەترسیی تازە بۆتەوە، ئەم پرسەش هەموو لایەكی گرتۆتەوە، ئایا جیهان چۆن رووبەڕووی ئەم مەترسی و تەحەددییانە دەبێتەوە؟
- من ئەوەندە خۆشبەخت بووم كە لە بەشێكی جیهاندا بژیم و پشێوی باڵی بەسەردا نەكێشابێت، گەرچی هاوڕام لەگەڵ ئەوەی كە لە بەشێكی زۆری جیهاندا بە ئەندازەیەكی گەورە توندوتیژی هەیە، بەڵام چارەسەرێكم پێ نییە، تەنها دەتوانم ئومێدی ئەوە بكەم كە دەستدێژی گروپە جیاوازەكان بۆ ماوەیەك ئیحتیوا بكرێن كە بەس بێت بۆ هێنانەئارای جۆرێك لە سەقامگیری، لەوە زیاتر شارەزایی ئەوەم نییە كە چارەسەرێكی دیاریكراو پێشنیار بكەم.
* ئایا جیهان چۆن مامەڵە لەگەڵ گۆڕانكارییە جیوپۆلەتیكیەكاندا دەكات، بەتایبەتی لە پەیوەندیدا بە دروستبوونی دەوڵەتی ئیسلامییەوە؟
- ئێمە مامەڵە لەگەڵ تەحەددییەكانی دەوڵەت و كاراكتەر غەیرە دەوڵەتییەكاندا دەكەین، ئەوە بەشێكی هۆكارەكەن بۆ دروستبوونی ئەو جیهانەی كە ئێوە وەسفی دەكەن كە پشێوی باڵی بەسەریدا كێشاوە، بەهۆی رەفتاری دەوڵەتگەلێكی دیاریكراوی وەك رووسیا و چین و بەتایبەتی كۆریای باكوور، كە ئەو دەوڵەتانە پتر هاوشێوەی دەوڵەتانی سەدەی نۆزدە و بیست رەفتار دەكەن كە هەوڵیان دەدا دەست بەسەر خاكدا بگرن، وەك ئەوەی لە كریمیا بینیمان. هەروەها كۆماری چینی میللی بانگەشەی خاوەندارێتی خاك دەكات لە رۆژهەڵاتی دەریای چین و باشووری دەریای چین، ئەمە یەكێك لە سەرچاوەكانی ئەو دژوارییانەن رووبەڕووی بووینەتەوە. تەحەددییەكانی دیكە لە كاراكتەرە غەیرە دەوڵەتییەكانەوە سەرچاوە دەگرن، وەك داعش، یان دەوڵەتی ئیسلامی، بەڵام دەوڵەتی ئیسلامی تەنها گروپێكە لەو گروپانەی كە هەمان پاڵنەریان هەیە، ئەویش ئەنجامدانی توندوتیژییە لە ژێر پەردەی ئیسلامدا، ئەوانیش وەك بۆكۆ حەرام و ئەلقاعیدە لە كەنداوی عەرەبی و گروپەكانی پاكستان، هەموو ئەوانە هاوبەشن لە ئایدیۆلۆژیایەكدا كە بێئەندازە توندە. بەلای منەوە بژاردەیەكی سەرەكی لە بەردەم حكومەتەكاندا- ئەوانەی لە پێگەیەكدا مومارەسەی دەستڕۆیشتوویی بكەن- تاكە بژاردەیەك لەبەردەمیاندا ئەوەیە هێزی سەربازی بەكار بهێنن بۆ ئیحتیواكردنی ئەم گروپە جۆراوجۆرانە. هیچ بوارێك بۆ گفتوگۆی دیپلۆماسی نییە لەگەڵ دوژمنێكدا كە سوورە لەسەر ئەوەی بتكوژێت، بەڵام دڵنیام ئێوە لە كوردستان زۆر باش درك بەمە دەكەن. لەبەر ئەوە بەدیلێكی كەم بەدی دەكەم بۆ بژاردەی سەربازی، هێزی ئاسمانی و هێزی زەمینی لە دژی ئەو هێزە دەستدرێژیكارانە.
* بەڵام شەڕی تیرۆریستان شەڕێكی تەقلیدی نێوان دوو دەوڵەت نییە، بەڵكو شەڕێكی بەرفراوان و فرەڕەهەندە، ئایا تا چەند هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی دژ بە داعش دەتوانن ئەم شەرە یەكلایی بكەنەوە؟
- پێموایە ئێمە مۆدێلێكی دیكەی ناكۆكیی سەربازی دەبینین لە نێوان وڵاتان، هەروەها مۆدێلێكی دیكەی هاوپەیمانیەتی دەبینین، بۆ نموونە لەلایەك هاوپەیمانێتیەك لە نێوان وڵاتان، لەلایەكی دیكەوە كاراكتەرە غەیرەدەوڵەتییەكانی وەك داعش، یان دەوڵەتی ئیسلامی. ئەمە پرسێكی مەترسیدارە بۆ سەروەری ئەو وڵاتانەی كە شەڕ و ناكۆكیەكەی تێیدا روودەدات. ئەمەش ئێمە ناچار دەكات دووبارە بیر لەو سنوورانە بكەینەوە كە سەد ساڵە داڕێژراون. پوختەی مەسەلەكە ئەوەیە چیتر ئێمە ناتوانین ئۆپەراسیۆنە سەربازیەكانمان لە خاكێكی خاوەن سەروەری دیاریكراودا كورت بكەینەوە، كاتێك رووبەڕووی دوژمنێك، یان چەند دوژمنێك دەبینەوە كە هیچ رێزێكیان بۆ سنوورە تەقلیدییەكان نییە، دەبێت لە هەر شوێنێك كە پێویست بكات هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی كار بكات.
* لەلایەكی دیكەوە و لە ئاستێكی دیكەدا ململانێیەك لە نێوان رووسیا و چین لەلایەك و رۆژئاوا بەگشتی لەلایەكی دیكەوە دروست بووە، ئایا پێشبینی هاتنەئارای شەڕی سارد دەكەن؟
- من رەشبینم لەم بارەیەوە، باوەڕم وایە ئێمە ئێستا لە ئەوروپا رووبەڕووی شێوەیەك لە شەڕی سارد دەبینەوە لە نێوان وڵاتانی رۆژئاوا و رووسیا، كە هەوڵدەدات جۆرێك لە فیدراسیۆن بنیات بنێتەوە، هاوشێوەی ئەوەی لە سەردەمی یەكێتی سۆڤیەتدا لەئارادا بوو. پێكهێنانی یەكێتییەكی ئابووری هەوڵی رووسیایە بۆ دروستكردنی هاوپەیمانێتیەك كە ببێتە دوژمنی یەكێتیی ئەوروپا و ئەمریكا. هەروەها چینیش زۆر توندبووە لە پەرەپێدانی تمووحەكانی كە گرێدراوی بەدەستهێنانی خاكن. هەروەها پەرە بە هێزی دەریایی دەدات بۆ درێژكردنەی دەستڕۆیشتوویی بۆ ئەو ناوچانەی كە لە دوای جەنگی دووەمی جیهانی بە شێوەیەكی حەسری ناوچەی دەستڕۆیشتوویی ئەمریكان. كەواتە پرسگەلێك هەن كە مایەی گرژی گەورە دەبن لە سنووری نێوان رووسیا و رۆژئاوا، هەروەها لە نێوان چین و رۆژئاوا. مەترسی هەیە ئەمە ئەندازەی ئەو ئاڵۆزییانە زیاتر بكات كە لە ناوچەیەكی وەك رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە، لەبەر ئەوەی هەروەك ئەوەی لە سەردەمی شەڕی سارددا روویدا، ئێمە رێژەیەكی زیاتری شەڕی بەوەكالەت دەبینین، بۆ نموونە رووسیا پشتیوانی بەشار دەكات لە سووریا لە دژی ئەو دوژمنانەی كە لەلایەن هێزە رۆژئاواییەكانەوە پشتیوانییان دەكرێت. ئێمە ئەندازەیەكی زیاتری شەڕی بەوەكالەت دەبینین كە دەرئەنجام و دەرهاویشتەی گرژی نێوان رووسیا و رۆژئاوا و چین و رۆژئاوان.
* ئایا هەڵوێستی جیاوازی توركیا وەك ئەندامی ناتۆ و وەك ئەندامی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، هەروەها قەتەر وەك ئەندامی هاپەیمانی نێودەوڵەتی لە شەڕی دژی داعش چۆن لێك دەدەنەوە؟
-پێموایە قەتەر تا راددەیەك هەڵوێستی خۆی نەرمتر كردووە لە ژێر فشاری سعودیە و وڵاتانی دیكەی ئەنجومەنی هاریكاری كەنداو، بەڵام كێشە راستەقینەكە توركیایە و ناتوانرێت بە بێ هاوكاری توركیا هەڵمەتێكی جددی بەریتەسەر داعش. حكومەتی توركیا سەرقاڵی ئەوەیە پێگەی دەستڕۆیشتوویی بۆ خۆی دابمەزرێنێت. ئێوە بەشێكن لەو جیهانە و پەیوەندی نێوان حكومەتی ئەنقەرە لەگەڵ نەتەوەی كوردی وڵاتەكەی باش نییە. بەڵام ڕۆژئاوا پێویستی بە هاوكاری توركیا هەیە و توركیاش ئەم راستییە دەزانێت و دەیەوێت لەبەرامبەر هەر هاوكارییەدا دەستكەوتێك بەدەست بێنێت، من دەزانم تا راددەیەكی ماقووڵ توركیا پەیوەندییەكی باشی هەیە لەگەڵ -هەرێمی كوردستانی عێراقدا- بەلای كەمەوە ئەمە تێگەیشتنی منە، ئومێدەكە ئەوەیە ئەمە سەربكێشێت بۆ جۆرێك لە هاوكاری سەربازی، كێشەكە ئەوەیە توركیا پێداگیری دەكات لەسەر بینینی رۆڵێكی سەربەخۆ، نەك رۆڵێك بێت بكەوێتە خزمەتی رۆڵی ئەمریكاوە. بەڵام بەگشتی تاوەكو هاوكاری توركیا بەدەست نەهێندرێت، ئەوا تێكشكاندنی داعش زەحمەت دەبێت.
* ئەوەی بەدی دەكرێت ئەوەیە كە هێرش و گورزە ئاسمانییەكان نەبوونەتەهۆی راگرتنی داعش، بەڵكو ئەوەی بە شێوەیەكی راستەقینە و لەسەر زەمین شەڕی داعش دەكات، بریتییە لە هێزەكانی پێشمەرگە، ئایا پێویستە چۆن كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كار لەسەر هاوكاریكردنی پێشمەرگە بكەن؟
- لە بەرژەوەندی رۆژئاوایە كە هەرچییەكی لەدەست بێت بۆ بەهێزكردنی توانای پێشمەرگە ئەنجامی بدات، من هەستێكی بەهێزم هەیە لەم بارەیەوە. لەوەش زیاتر، پێویستە هەوڵ و كۆشش بخرێتەگەڕ بۆ راكێشانی خێڵە سوننەكان لە پارێزگای ئەنبار لە بەشی رۆژئاوای عێراق بۆ ئەوەی ئەوانیش لەسەر زەوی شەڕی داعش بكەن. هەموو كەس هاوڕایە كە هێزی ئاسمانی بە تەنها هەرگیز نابێتە هۆی تێكشكاندنی داعش، دەكرێت ببێتە هۆی ئیحتیواكردنی داعش– بە دڵنیاییەوە دەركەوت كە یارمەتیدەرە لە شوێنێكی وەك كۆبانێ-، ئێمە دەزانین كە دەبێت هێزی زەمینی بڵاو بكرێتەوە، تا ئێستاش بە شێوەیەكی سەرەكی ئەو هێزە پێشمەرگە بووە، من بە توندی پشتیوانی لەوە دەكەم پێویست بە دەستەبەركردنی چەك هاوكاری پێشمەرگە بكرێت. هەروەها باوەڕم وایە پێویستە سەرنجی سوننەكانیش رابكێشرێت، هەروەها پشتیوانییان بكرێت و زەمانەتیان پێبدرێت كە لە حكومەتی بەغدا دەنگ و سەنگیان دەبێت، واتە هەر شتێك كە ببێتە هۆی هاندانی سوننە بۆ ئەوەی لەگەڵ پێشمەرگەدا شەڕی داعش بكەن.