بارودۆخی ئێستای عێراق رۆژ لەدوای رۆژ بەرەو ئاڵۆزی زیاتر دەچێت، هیچ سیاسەتمەدار و چاودێرێكی سیاسیی پێشبینی ئایندەیەكی رۆشن بۆ ئەم وڵاتە ناكەن، بۆیە ئەگەر عێراق وەك وڵاتێك لە‌ قۆناخی وەرچەرخان وەسفی بكەین، ئەوا وەرچەرخانی ئێستای عێراق ئەو وەرچەرخانە نییە كە بەرەو دیموكراتی هەنگاو هەڵبگرێت، بەڵكو وەرچەرخانە بەرەو تەنگژەی زیاتر و بەرەو ئاڕاستەی شەڕێكی خوێناوی مەزهەبی هەنگاو هەڵدەگرێت، ئەم بارودۆخە وایكردووە دەرگای هەموو ئەگەرەكان واڵابن و هەموو ئەگەرێك چاوەڕێ بكرێت، لەنێو ئەم دۆخە ئاڵۆزەدا هەرێمی كوردستان كە تاڕادەیەكی زۆر ئارامی و سەقامگیری خۆی پاراستووە و پرۆسەی پەرەپێدان تیایدا بەردەوامە، بەڵام لەبەر ئەوەی هەتا ئێستا ئەم هەرێمەش بەشێكە لەم وڵاتە ئاڵۆزە، ئەوا بەشێوەیەكی راستەوخۆ و ناراستەوخۆ دەرهاویشتەی ئەم بارودۆخە كاریگەری لەسەر هەرێمی كوردستان دەبێت، ئەمە بێجگە لەوەی چەندین كێشەی گرنگیش لە نێوان هەرێمی كوردستان و حكومەتی فیدرالی عێراق بوونیان هەیە و پێویستە لە چارەسەركردنیان پەلەی تێدا بكرێت، لەسەر ئاستی پرۆسەی سیاسیی ناوخۆی هەرێمی كوردستانیش، ئێستا كوردستان لە قۆناخی پێكهێنانی كابینەیەكی نوێی حكومەتە و هەموو لایەنە سیاسییەكانی كوردستان خواستی ئەوەیان پیشانداوە كە بەشداری لەم كابینەیە تازەیە بكەن و حكومەتێكی بنكە فراوانی نیشتمانی دابمەزرێنن، بۆ قسەكردن لەسەر بارودۆخی عێراق بەگشتی و كێشەكانی نێوان هەرێم و بەغدا و پرۆسەی دامەزراندنی كابینەی نوێی حكومەتی هەرێمی كوردستان، سەردانی بەڕێز د.رۆژ نوری شاوەیس جێگری سەرۆك وەزیرانی عێراق و ئەندامی شاندی دانوستاندنی پارتی بۆ پیكهێنانی كابینەی نوێ لە بەغدا كرد و وتووێژێكی فراوانمان لەگەڵ ئەنجامدا و ئەمەش دەقی دیمانە تایبەتەكەی د.رۆژ نوری شاوەیسە لەگەڵ گۆڤاری گوڵان.

* ئەمڕۆ عێراق بە بارودۆخێكی زۆر ناسك و هەستیاردا تێدەپەڕێت و بارودۆخی پارێزگای ئەنباریش گەیشتۆتە ئەو ئاستەی كە هاووڵاتیان بە كۆمەڵ شارەكە بەجێبهێڵن، هەروەها بەشێكی زۆریش كە ژمارەیان لە سەرووی 13 هەزار كەسە روویان كردۆتە هەولێر، ئایا ئەم بارودۆخە بەرەو كوێ دەچێت و بەڕای ئێوە چۆن ئەم بارودۆخە هێور دەكرێتەوە؟ یان ئایا ئەم بارودۆخە لە كۆنترۆڵ دەرچووەو بەرەو خراپتر دەچێت؟

- بارودۆخی ئێستای عێراق بەڕاستی بارودۆخێكی قورس و زەحمەتە، پێویستی بە چارەسەرێكی خێراو بنەڕەتی ‌هەیە، لەم كێشەیەدا ئەوەی گرنگە پێویستە دوو پرس لەیەكتری جیابكەینەوە، یەكەمیان ئەوەیە ئەو شەڕەی ئێستا لە پارێزگای ئەنبار بەڕێوەدەچێت بەشێوەیەكی سەرەكی شەڕی دژە تیرۆرە و شەڕە لە دژی تیرۆریستان، ئەوجا لە پەنا و لە پشت ئەم شەڕەوە چی دەكرێت و چی روودەدات ئەوە مەسەلەیەكی دیكەیە، بەڵام بۆ ئەوەی وڵاتەكە بە هەرێمی كوردستانیشەوە بتوانێت بە شێوەیەكی رێژەیی سەقامگیربێت، ئەوا دەبێت كێشەی تیرۆر و تیرۆریستان چارەسەر بكرێت، لەم چوارچێوەیەشدا بێگومان پارێزگای ئەنباریش بەشێكە لە عێراق و ناوەندێكی گەورەی تیرۆریستانە، بەڵام لە هەمان كاتدا دەبێت ئاماژەش بەو راستیە بكەین كە ناكرێت بەناوی شەڕی دژە تیرۆرەوە دەستدرێژی بكەیتە سەر مافی خەڵكی دیكە، بۆیە ئەگەر حاڵەتێكی لەو جۆرە هەبێت كە ئێوە لە پرسیارەكەتان ئاماژەتان پێكردووە، بێگومان ئەمە حاڵەتێكی ترسناكە و نابێت شتی لەو جۆرە رووبدات، لەبەر ئەوەی ئەو هێزانەی عێراق كە شەڕی دژە تیرۆر دەكەن، دەیانەوێت عێراقێكی دیموكراتی و فیدراڵی بێتە ئاراوە، رێز لە دەستوور بگیرێت و وڵاتەكە بەرەو پێشەوە بچێت، ئەوا دەبێت ئەم هێزە لەو كاتەی شەڕی دژە تیرۆر دەكات، لە هەمان كاتدا دەبێت چاودێری هەموو مافەكانی تەواوی پێكهاتەكانی عێراقیش بكات، هەر بۆیە كاتێك باسی هەردوو پارێزگای ئەنبار و موسڵ دەكەین، بەو حوكمەی زۆرینەی عەرەبی سوننە لەو دوو شارەدان، ئەوا دەبێت جیاكارییەك لە نێوان شەڕی دژە تیرۆر و داخوازیی برایانی عەرەبی‌ سوننە بكەین، دەبێ ئەوەشمان لەیاد بێت كە ژمارەیەكی بەرچاو لە عەرەبی‌ سوننە لە ساڵی 2003وە لەگەڵ لایەنەكانی كورد و شیعە لە پرۆسەی سیاسیی و حكومەتەكان بەشداربوون، بۆیە دەبێت هەردوو لایەنی كورد و شیعە پشتی ئەو خەڵكانەی سوننە بگرن كە بەشداربوون لە پرۆسەی بونیاتنانەوەی عێراقی نوێ، نەك بە بیانووی جیاواز پەراوێز بخرێن یان دوور بخرێنەوە، بۆیە پێویستە ئەمانە زیاتر بەشداریان پێ بكرێت و وەك هاوبەشێكی راستەقینە لە پرۆسەی سیاسیدا مامەڵەیان لەگەڵدا بكرێت، بۆ ئەوەی ئەوانیش لەنێو كۆمەڵگە و پێكهاتەی عەرەبی سوننە پێگەیەكی بەهێزیان هەبێت و بتوانن رۆڵێكی ئەرێنیی باشتر بگێڕن.

* لەم بارودۆخەدا زۆربەی چاودێران پێشبینی ئەوە دەكەن، ئەگەر زوو ئەم بارودۆخە كۆنترۆڵ نەكرێت، ئەوا بەرەو شەڕێكی ناوخۆیی خوێناوی دەچێت، هۆكاری ئەمەش لەبەر ئەوەیە ئەم شاڵاوە كە بەناوی شەڕی دژە تیرۆر بەڕێوەدەچێت، پێكهاتەی عەرەبی سوننەی عێراق وای دەبینن كە مەبەستی سەرەكیی عەرەبی سوننەیە نەك تیرۆریستان، ئەگەر ئەم هەستە لای عەرەبی سوننە بەو جۆرە هەبێت كە سوپای عێراق هێرش دەكاتە سەریان، ئایا ئاییندەی ئەم وڵاتە بەرەو كوێ دەچێت؟

- ئەمە مەترسییە سەرەكییەكەیە، وەك لە پرسیاری پێشتریش ئاماژەم پێ كرد نابێت مەسەلەی تیرۆر و داخوازی برایانی سوننه تێكەڵ بكرێت، ئەمەش واتە مەسەلەی تیرۆر مەسەلەیەكە و مەسەلەی داخوازی برایانی سوننە مەسەلەیەكی دیكەیە، بۆیە پێویستە ئەم دوو پرسە لەیەكتری جیابكرێنەوە، لەبەر ئەوەی عەرەبی سوننە كۆمەڵێك داواكاری شەرعی هەیە، ئەوجا ئەو داواكارییانەی كە لەگەڵ دەستووری عێراقدا دەگونجێت دەبێت بۆیان جێبەجێ بكرێت، ئەو عەرەبە سوننانەشی كە بەشداریی لە پرۆسەی سیاسیی عێراقدا دەكەن دەبێت رێزیان بگیرێت و پشتگیرییان لێ بكرێت و لەناو كۆمەڵگەی خۆیان پێگەیان بەهێز بكرێت، ئەگەر بەم شێوەیە رەفتار نەكەین ئەوا چارەسەری كێشەكە ناكرێت و زیاتر ئاڵۆز دەبێت، من هەتا ئێستا بەو ئاستە رەشبین نیم، بەڵام به ‌دووری نازانم ئەم ئاراستەیە بەرەو شەڕێكی ناوخۆیی خوێناویمان ببات كە عێراق نەتوانێت بەسەلامەتی لێی دەرباز بێت.

* لە ئێستادا پرۆسەی سیاسیی عێراق جۆرێك لە ئیفلیجی بەخۆەوە دەبینێت، هەروەها لە ناو ئیئتلافی شیعەش جۆرە ناتەباییەك هەیە، ئەمە بێجگە لەوەی حكومەت كۆمەڵێك كێشەی لەگەڵ كورد و عەرەبی سوننە هەیە، بەڵام ئەوەی تێبینی دەكرێت ئەم حكومەتە لەبری ئەوەی كێشەكان چارەسەربكات، هێندەی دیكە ئاڵۆزیان دەكات، ئایا بۆچی لەبری ئەوەی كێشەكان چارەسەربكات، كێشەكان ئاڵۆزتر دەكات؟
-من پێموایە هەقە ئەو پرسیارە ئاراستەی ئەوان بكەیت، ئەوانەی كێشەكان ئاڵۆزتر دەكەن، لۆژیكی سیاسەت ئەوەیە كە هەوڵ بدرێت كێشەكان چارەسەربكرێن، هەروەها لۆژیكی سیاسەت وادەخوازێت لە قۆناخێكی وەك ئەو قۆناخە ناسكەی ئێستا كە عێراق و ناوچەكە پێیدا تێدەپەڕێت، بیر لەوە بكرێتەوە هاوپەیمانییەتی بەهێز بكەیت و لەگەڵ هاوپەیمانەكانت تەبابیت و بەهێڤیان بكەیت و پشتی یەكتری بگرن، بۆیە هەر كەسێك یان لایەنێك بە پێچەوانەی ئەمەوە سیاسەت و رەفتار بكات، یان ئەوەیە مەبەستێكی تایبەتی هەیە یان ئەوەیە ئەسڵەن لە پرۆسەی حكومڕانی نازانێت، ئەمە لەلایەك، لەلایەكی دیكە دەبێت ئەوە لەبەر چاوبگیرێت كە ئەمڕۆ عێراق بەرەو هەڵبژاردن دەچێت، لەگەڵ ئەوەی لەدوای رووخانی رژێمی سەدام حوسێنەوە لەماوەی 10 ساڵی رابردوو چەندین هەڵبژاردن لە عێراق ئەنجامدراوە و چەندین جار دەستاودەستی ئاشتییانەی دەسەڵات كراوە و حكومەت گۆڕاوە وەك حكومەتی عەللاوی و جەعفەری و حكومەتی ئێستا مالیكی، بەڵام دەبێت دان بەوەشدا بنێن هێشتا لە عێراقدا پرۆسەی دیموكراتی كامڵ نەبووە و پێ نەگەیشتووە و نامۆیە بە هەندێك لە چەمكە رەسەنەكانی دیموكراتی، كەچی وەك سەیر دەكەین هەست دەكەین پێش هەر هەڵبژاردنێك لەبری ئەوەی تەبایی و ئارامی دروست بكرێت، دەبینین كێشە و نائارامی دروست دەكرێت، لەسەر بنەمای ئەم كێشە دروستكراوانەش پروپاگەندەی هەڵبژاردن دەكرێت، بۆیە ئەمەش دەبێتە هۆكاری ئەوەی بە شێوەیەكی گشتی بارودۆخەكە زیاتر ئاڵۆز بێت، كاری رۆژانەی سروشتی خۆشی دوای بخات، بۆیە كاتێك سەیری رەوشەكە دەكەین هەست دەكەین كۆی پرۆسەی سیاسی بەرەو ئیفلیجبوون دەچێت و تا زیاتریش لە هەڵبژاردن نزیك بینەوە من وای دەبینم بارودۆخەكە خراپتر دەبێت و پرۆسە سیاسییەكەش زیاتر ئیفلیج بوونی پێوە دەردەكەوێت، لە دوای هەڵبژاردن و دەركەوتنی ئاكامەكانی هەڵبژاردن ئینجا هێزە سیاسییەكان هەوڵ دەدەن كێشەكان چارەسەر بكەن و لەیەكتری نزیك ببنەوە، ئەمەش هەڵەكەیە، لەبەر ئەوەی ئەگەر پرۆسەیەكی دیموكراتی كامڵمان هەبێت، ئەوا ئەو هێزانەی كە پرۆگرامەكانیان لێك نزیكە و خاڵی هاوبەشیان پێكەوە هەیە، ئەوا دەبێت پێش هەڵبژاردن لێك نزیك ببنەوە و هاوپەیمانیی بكەن و پێكەوە سیاسەت دادەڕێژن، تارادەیەك حسابی دوای هەڵبژاردنیش دەكەن بۆ ئەوەی بەرچاو روونییەكیان هەبێت دوای هەڵبژاردن چۆن هەنگاو هەڵبگرن و چۆن حكومەتی داهاتوو پێك دەهێنن، نەك پێش هەڵبژاردن دۆست و دوژمن پێكەوە شەڕ بكەن و دوای هەڵبژاردنیش و ئینجا دوای ساڵێك بتوانن حكومەت پێك بهێنن، ئەمانەش هەمووی كەموكورتیی زۆر زەقن و بەڵگەن بۆ ئەوەی دیموكراتی پێ نەگەیشتووەو نەمانتوانیوە سوود لە دیموكراتی وەربگرین.

* هەندێك لە چاودێران پێیانوایە ئەم كێشە بەرەنجامی تێڕوانینی پێكهاتەی شیعەیە بۆ عەرەبی سوننە و بە پێچەوانەشەوە، ئایا چۆن دەتوانرێت ئەو تێڕوانینە بگۆڕدرێت بۆ ئەوەی هەنگاوی زیاتر لە دیموكراتی بچینە پێشەوە؟

-هۆكاری سەرەكیی ململانێ یان ململانێیە لەسەر دەسەڵات یان لەسەر سامان، هەتا ململانێی مەزهەبی و فەلسەفیش بنەماكەی دەسەڵات و سامانە، ئەمە بەدرێژایی مێژوو هەر هەبووە، بۆیە ئەگەر بمانەوێت ئەم ململانێیە چارەسەر بكەین، ئەوا دەبێت هۆكارەكانی ئەو ململانێیە دەستنیشان بكەین و بوار نەدەین هۆكارەكان تێكەڵ بن، بەجۆرێك كە لایەك بیەوێت خۆی بەسەر لایەكی دیكەدا بسەپێنێت، لەعێراقدا و لەدوای شەڕی یەكەمی جیهان و بەشێوەیەكی ناسروشتی عێراق دروستكراوە كە ئەمڕۆ دەیبینین، لەبەر ئەوەی لەسەردەمی عوسمانییەكان چەند ویلایەتێك هەبوو، شیعە لەلایەك و سوننە لەلایەك و كوردیش لەلایەك بوو، بەڵام كە عێراق دوای شەڕی یەكەمی جیهان دروستكرا، رەچاوی ئەو جیاوازییانە نەكرا، هەروەها رەچاوی بەرژەوەندیی ئەو پێكهاتە جیاوازانەش‌ نەكرا، بۆیە سەرەنجام حكومڕانیی عێراق كەوتە دەستی یەك پێكهاتە كە ئەویش عەرەبی سوننە بوو، ئەم بارودۆخە بۆ ماوەی 80 ساڵ بەوجۆرە بوو، لەدوای 2003و رووخانی رژێمی پێشوو بارودۆخێكی تازە هاتە پێشەوە، لەم بارودۆخە تازەیەدا پێدەچێ پێكهاتەیەكی دیكە كە عەرەبی شیعەیە دەیەوێت هەمان رۆڵ دووبارە بكاتەوە، بێگومان ئەوی یەكەمیان هەڵە بوو، ئەمەی دووەمیشیان ئەگەر ئەو نیازەی هەبێت، ئەمیش هەم هەڵەیە، ئەوجا بۆ ئەوەی ململانێی مەزهەبی و دەسەڵات و سامان پەرەنەسێنێت و گەورە و ئاڵۆز نەبێت، دەبێت رەچاوی جیاوازیی پێكهاتە سەرەكییەكانی عێراق بكرێت، ئەمەش واتە عەرەبی سوننە لە ناوچەی خۆی دەسەڵاتی هەبێت و عەرەبی شیعەش‌ لە ناوچەی خۆی، هەروەها كوردیش لە ناوچەی خۆی دەسەڵاتی هەبێت، كە ئەمە كرا ئەوا ئەو هۆكارانەی بوونە هۆكاری توندبوونی ململانێی نێوان پێكهاتەكان، ئەو هۆكارانە كەم دەبنەوە، ئەوا ئەو كاتە لەحكومەتی فیدراڵی بەغدا لەسەر هەندێك مەسەلەی ناوخۆی هەرێمەكان شەڕناكەین، بەڵكو ململانێیەكە دەگۆڕێت بۆ هەندێك شتی گشتی كە بەرژەوەندیی هەموو پێكهاتەكانی تێدایە، بۆ نموونە وەك ئەوەی سیاسەتی دەرەوەمان چۆن بێت، لەسەر ئەمە لەوانەیە زۆر بە ئاسانی بگەینە لێك گەیشتن كە چۆن سیاسەتی دەرەوە دیاری بكەین، یان لەسەر پرسی وەزارەتی بەرگری، بۆ نموونە ئێمە هەر سێ پێكهاتەكە(كورد و شیعەو سوننە) رازین لەسەر ئەوەی كەس سنووری عێراق نەبەزێنێت، سەبارەت بە بواری سیاسەتی دارایی، ئێمە هەر سێ پێكهاتەكە‌ دەبێت هەوڵ بدەین كە سیاسەتی دارایی عێراق بەو جۆرە بێت كە عێراق دەوڵەمەند بێت و پەرەبسێنێت، بۆیە ئەگەر بتوانین سیستمێكی فیدراڵی یان باشترە ئەگەر كۆنفیدراڵیش بێت جێ بەجێ بكەین، بە هاوشێوەی میرنشینەكانی ئیماراتی عەرەبی، لە عێراق، ئەوا كێشە ئیتنی و مەزهەبیانەی ئەمڕۆ هەن، هەتا ئەگەر بەتەواوەتیش چارەسەرنەكرێن كەمتر دەبنەوە، مەترسیی هەڵایسانی شەڕی ناوخۆ زۆر دوور دەكەوێتەوە، هەروەها دەسەڵاتی پێكهاتەیەكیش بەسەر ئەوانی دیكە ناسەپێت.

* بڕیار بوو لەو ماوەیەدا شاندی هەرێمی كوردستان بۆ چارەسەری كێشەكانی نێوان هەولێر و بەغدا سەردانی بەغدا بكەنەوە، ئایا دوای هاتنی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی تاچەند هەنگاو هەڵگیراوە بۆ چارەسەری كێشەكان بە
تایبەتیش لەسەر مەسەلەی ناردنە دەرەوەی نەوتی هەرێمی كوردستان، ئایا تاچەند ئەم پرسە رێگەی چارەسەری بۆ دۆزراوەتەوە؟

- پێش هەمووشتێك سەردانەكەی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ بەغدا سەردانێكی سەركەوتوو بوو، ئەمەش لەبەر ئەوەی هەر پیشاندانی ئەو نیەتەیە كە كورد ئامادەیە رێك بكەوێت و چارەسەری هاوبەش بۆ كێشەكان بدۆزێتەوە، بۆ خۆی ئەم نیەتە شتێكی كەم نییە و سەركەوتنە، هەنجەتی زۆر كەسیش دەبڕێت، بە تایبەتیش كە ئەمڕۆ بەرەو ململانێیەكی هەڵبژاردن دەڕۆین وەك پێشتریش ئاماژەم پێكرد راست و ناڕاست تێكەڵ دەبێت، سەرەرای پیشاندانی ئەو نیەتەش، ئەو بەنیازە و دەیەوێت چارەسەری بكات، بۆیە سەردانی بەغدا دەكات، لە راستیشدا شاندی كوردستان راوبۆچوونی پێ بوو بۆ چارەسەری كێشەكان و دەزانێت چۆن ئەو كێشانە چارەسەر دەكرێن، ئەوەی من ئاگادارم و لەبەشێكی زۆریشی ئاگادارم، بەتایبەتی سەبارەت بەو گفتوگۆیانەی لەبەغدا ئەنجامدراون، هەردوولا هەرێم و بەغدا پێیان باشە ئەو كێشانە چارەسەر بكرێن، هەردوولا پێیان باشە بەرهەمی نەوت زیاد بكرێت و نەوتی كوردستان بنێردرێتە دەرەوە و بفرۆشرێت و پیشەسازیی نەوت لە هەرێمی كوردستان پەرەبسێنێت، ئەمەش هۆكارێكی دیكەیە بۆ ئەوەی داهاتی عێراق زیاتر بێت، هەروەها هەردوولا رازین لەسەر ئەوەی بزانن ئەو نەوتەی دەنێردرێتە دەرەوە چەندە، هەردوولا رازین كە نابێت بە نرخێكی هەرزان بفرۆشرێت و دەبێت نرخەكە نرخی بازاڕی جیهانی بێت، خاڵێكی دیكە، مەسەلەی قەرەبووكردنەوەیە كە لەداهاتی نەوتی عێراق دەدرێت و لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە لەسەر عێراق فەرزكراوە، ئەمەش نزیكەی ساڵ و نیوێك یان دووساڵی ماوە، بەپێی ئەم فەرزكردنە دەبێت 5%ی نەوتی فرۆشراوی عێراق وەك قەرەبوو بدرێتە كوێت، ئەگەر ئەو قەرەبووەی لێ جیانەكرێتەوە، عێراق ناتوانێت نەوت بفرۆشێت، لەسەر ئەمەش هەرێمی كوردستان هیچ لارییەكی نییە و رازییە، دوای ئەمانە دەمێنێتەوە سەر وردەكاری، بۆ نموونە چۆن بەشە داهاتی كوردستان لە بودجە دیاری دەكرێت، لەسەر ئەمەش هەردوولا رازین 17% بۆ هەرێم و 83% بۆ عێراق بێت، ئەمە هەندێك وردەكاری تێدایە كە پێویستیی بە كۆمەڵێك كادیری تەكنیكی هەیە كە پێكەوە دابنیشن بۆ ئەوەی میكانیزمێك بۆ بەڕێوەچوونی ئەم كارە دابنێن، ئەگەر ئەم هەنگاوە بەسەركەتوویی تەواو بێت، ئەوا رەنگە ببێتە كلیلی چارەسەر بۆ زۆر كێشەی دیكەش، من هیوادارم كە ئەگەر وەفدی بەغدا هاتە ئێرە بەشێوەیەكی جددی بچنە ناو ئەم مەسەلەیەوە‌ و بەزوویی میكانیزمی بۆ بدۆزنەوە، من پێموایە ئەگەر نیەت هەبێت چارەسەرەكەی زۆر زەحمەت نییە.

* ئایا تۆ ئەو نییەتە لەلایەن حكومەتی عێراقەوە دەبینیت؟

-مەرج نییە ئەم نییەتە لای هەموو كەسانی ناو حكومەتی عێراق هەبێت، بەڵام من هەستم كردووە ئەو نییەتە لەلایەن هەندێك كەس لەناو حكومەتی عێراق هەیە، هەروەها هەستم كرد ئەم نییەتە لای هەندێك كەس دروست بووە، كه ‌پێشتر دژی دۆزینەوەی چارەسەر بوو بۆ ئەم پرسە، ئەوەی ئاستەنگە لە چارەسەری پرسی نەوت ئەو فیكرە شۆڤینیەیە كە هەتا ئێستاش لەلای هەندێك ‌عەرەبی عێراق بەرامبەر بە كورد هەیە، بەوەی كورد نابێت سەربەخۆیی ئابووری هەبێت، نابێت كورد پێشبكەوێت، ئەمەش بەو مانایەی ئەگەر كورد پێشبكەوێت و تارادەیەك ئابووریی خۆی بەدەست خۆیەوە بێت، ئەوا جاڕی دەوڵەت دەدات و لەعێراق جیادەبێتەوە، سەبارەت بەمه، بیروبۆچوونی‌ شۆڤێنی بەوجۆرەیە كە نابێت كورد لە عێراق جیابێتەوە، بۆیە هەتا ئەم بۆچوونە بمێنێت ئێمە تووشی كێشەی زۆر دەبین لەگەڵ ئەو خەڵكانە ئەگەر دەسەڵاتیان بەدەست بێت، یان لەناوەندە هەستیارەكانی حكومەتدا بەرپرسیاریەتییان هەبێت، بۆیە ئەم ململانێیە ململانێیەكی درێژخایەنە، جاری وا هەیە باری توند بە خۆەوە دەگرێت و جاری واش هەیە خاو دەبێتەوە، بەڵام تا ئەو فیكرە شۆڤینییە هەبێت ئەوا ئەم ململانێیە هەر بەردەوام دەبێت هەتا ئێمە لە
چوارچێوەی عێراقدا بین.

* لایەنێكی دیكەی مەسەلەی بودجەی عێراق و بەشە داهاتی هەرێمی كوردستان، بێگومان ئەمە پەیوەندیشی بە رێكەوتنی پرسی نەوتیشەوە هەیە، جەنابیشتان دەزانن كە بانكەكانی كوردستان گرفتی كەمیی سیولەی هەیە، ئەمەش كاری كردۆتەوە سەر بودجەی فەرمانبەران، تا چەند ئەم كێشەیە بە جددی وەرگیراوە تاكو چارەسەر بكرێت؟

- ئەوەی من دەیزانم هێشتا بودجەی عێراق بڕیاری لەسەر نەدراوە، بەپێی یاساو ئەوەی كە باوە لە هەموو جیهاندا حكومەتی عێراق ناتوانێت هەڵسوكەوت بە پارەی عێراق بكات، دەتوانێ مانگانە یەك دابەش دوانزەی بودجەكە خەرج بكات، بۆیە تا بودجە لە بەغدا بڕیاری لەسەر دەدرێت ئەو پارەیە رەنگە مانگانە بۆ هەرێم بێت، بۆیە بەو پارەیە ناتوانرێت پرۆژەی درێژخایەنی پێ ئەنجام بدرێت، دەتوانرێت شتی بنچینەیی رۆژانەی پێ تەواو بكرێت، چونكە بۆ پرۆژەی درێژخایەن دەبێ لەوە بكێشێتەوە لەو حاڵەتەشدا لەوێدا كورت دێنێت، ئەگەر پارەكە سێ مانگ جارێ بۆت بێت تۆ دەتوانی شتی باشی پێ بكەیت، بەڵام ئێستا ناتوانیت ئەمە بكەیت، بۆیە من باوەڕناكەم كاریگەری ئەوەندە هەبێت لە بانكەكانی كوردستان و لە هەولێر پێموانییە گرفتی سیولە هەبێت، لەبەر ئەوە پێویستە بە زووترین كات بودجەی عێراق بڕیاری لەسەر بدرێت، گرنگترین شت لە بودجەكە ئەوەیە بەشە بودجەی كوردستان 17% كەی بچەسپێت و كەم نەكرێتەوە، دووەمیشیان ئەو پشكە بە رێكوپێكی حیساب بكرێت، ئەوە ئیشی تەكنیكارو پسپۆرەكانە كە دەزانن چۆن ئەمە حیساب دەكرێت و وردەكارییەكانی بزانن، جا چ لە وەزارەتی دارایی بێت یان لە وەفدی حكومەتی هەرێمی كوردستان یان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بێت، خاڵێكی دیكەی گرنگ ئەوەیە كە نابێ خەرجی سیادی بەبێ حیساب زیاد بكرێت، چونكە ئەو خەرجییە سیادییە چەند زیاد بوو بەپێی ئەمە پشكی هەرێم و پارێزگاكانی دیكەی عێراقیش كەم دەبێتەوە، 83% و 17% كەش كەم دەبێتەوە، ئەوە سەیر دەكەیت بۆ سەرۆكایەتی حكومەتی بەغدا یان وەزارەتی دەرەوە یان بەرگری دەچێت، بۆ شوێنەكانی دیكەو بۆ خزمەتگوزاری عێراق و كوردستان ناچێت، لەبەر ئەوە دەبێ ئەو سیادییە ئەگەر زیادیش بێت لە زیادەكەی ئەوانی دیكە زیاتر نەبێت، واتا هاوشانی یەك بن بۆ ئەوەی زیان بە بەشەكان نەگات، ئەوەی رەچاو دەكرێت لە پرۆژەكەی ئێستا ئەوەیە كە بەشی سیادی ناماقووڵ زیادكراوە، كە نابێ بەو شێوە بێت و دەبێ سنوورێكی هەبێت، خاڵێكی دیكە هەیە كە دەبێ رەچاوبكرێ كە بودجە یاسای سزاكان نییە، كە ئەگەر فڵانە پارێزگا ئەمەی نەكرد وەزارەتی دارایی سزای دەدات، یان ئەگەر هەرێم فڵانە شتی نەكرد وەزارەتی نەوت زیادەكەی دەخەمڵێنێت و لە بودجەكەی دەبڕێت، ئەمانە ئیشی یاسای بودجە نییە، ئەوە ئیشی یاسای دەستوورە و ئیشی یاسای سزاكانە، هەر كێشەیەك لە نێوان بەغداو هەرێم یان پارێزگاكان هەبێت لە رووی دەسەڵاتەكان و ئیدارەوە، ئەوا بەپێی دەستوور دادگای دەستووری هەیە، ئەو بڕیار دەدات و رێكاری پێویست وەردەگرێت، ئەو بە پێی ئەو پرۆژەیەی پێشكەشی كردووە دەیەوێت خۆی رێكارەكان جێبەجێ بكات، خۆی نەیارەو هەر خۆیشی ناوبژیكارە، خۆی خاوەن كێشەكەیەو خۆیشی بڕیار دەدات، كە ئەمە بە پێی هیچ لۆژێكێك نابێت و پێویستە چارەسەر بكرێت، كە زەحمەت نییە، دەمێنێتەوە سەر كێشەكانی دیكە كە لەگەڵ هەرێمدایە، كە لەگەڵ هێزەكانی دیكە قسەكراوە، هەموویان دانیان بەوەدا ناوە كە پێویستە كێشەی پێشمەرگە چارەسەر بكرێت و دەبێ پارەی ماددەی 140 زیادبكرێت، ئەمانە هەموویان قابیلی قسەو گفتوگۆكردنن.

* لەو بارودۆخەی ئێستای عێراق هەڵبژاردنی گشتی نزیك بۆتەوە، وەكو جێگری سەرۆكی حكومەتی عێراقی فیدرال چۆن لەم هەڵبژاردنە دەڕوانیت، پێتوایە لەم بارودۆخەدا هەڵبژاردن سەركەوتوو دەبێت، ئایا دەتوانێت رەوشەكە بە شێوەیەكی دیكە بگۆڕێت؟

- من لە كۆتایی پرسیارەكەوە وەڵام دەدەمەوە، جارێ بزانین مەبەست لە هەڵبژاردن چییە، مەبەستەكەش ئەوەیە كە دەبێ گۆڕانكاریی بێتە ئاراوەو خواست و داخوازی میللەت بێتە دی، ئەو هەڵبژاردنە پێوانەو تەرازووە بۆ چوار ساڵی حكومەت كە ئایا شتی باشی كردووە یان خراپ، بۆیە حكومەت ئەگەر لەم ماوەیەدا ئیشی باشی نەكردبێت و هەڵەی زۆری كردبێت، ئەوا ئەو كاتە باجەكەی لەو هەڵبژاردنەدا دەدات، بۆیە هەموو لایەنێك ئومێد دەكات ئەنجامی هەڵبژاردنەكە كاریگەریی ئیجابی هەبێت لەسەر پێكهاتەو شێوەی كاری حكومەت و لەسەر ئەو لایەنانەی حكومەت بەڕێوە دەبەن لە دوای هەڵبژاردن، بە نیسبەت ئێمەوە لە عێراق هەڵمەتی هەڵبژاردنمان چونكە ناتەواوە، بەڵام حزبەكانی سیاسیی كورد تا رادەیەك باشترە، ئێمە ئەزموونەكەمان باشترەو دە ساڵ بگرە زیاتریش پێش ئەوانین، هەرێمی كوردستان سەقامگیرەو باری ئابووری پێشكەوتووەو لە زۆر بواردا لە گەڵ ناوەڕاست و باشووردا بەراورد ناكرێت، بەڵام لەوێ دەبینین شتی بچووك و گەورە دەبێت بە بەشێك لە هەڵمەتی هەڵبژاردن، راست و نا ڕاست تێكەڵ دەبێت، هەڵمەتەكە لە بابەتیبوون دەردەچێت و لە ئێستاوەش دەرچووەو تا نزیكتر ببینەوە خراپتر دەبێت، بۆیە ئەو هێزانەی لە دیموكراتییەت گەیشتوون و مەبەستیانە عێراق بەرەو كەنارێكی ئارام بەرن، دەبێ جارێ هەوڵ بدەن هەڵمەتی هەڵبژاردن شێوەیەكی بابەتیبوون وەربگرێت، تا ئەو مەترسی و ناكۆكییانەی لە عێراق هەیە زیاتر نەبن، دووەم شت هەوڵی ئەوە بدەن كە ئەم هەڵبژاردنە لە كاتی خۆی و بە شێوەیەكی دروست و روون و شەفاف بكرێت، ئەمەش ئەركی سەرشانی ئەو حزبانەیە كە ئەزموونیان هەیە لە كورد یان لە ناوەڕاست و باشووری عێراق، سەرەڕای هەموو ئەمانە، لەبەر بارودۆخی ئەمنی و ئەو ململانێیانەی لەسەر دەسەڵات هەیە هەروەها كێشەی سیاسی لە عێراق هێشتا مەترسی ئەوە هەیە ئەم هەڵبژاردنە دوابخرێت، یان شتێكی چاوەڕوان نەكراو و لە ناكاو بێتە پێشەوە كە هەڵبژاردنەكە نەكرێت، چونكە رەوشی ناوەڕاست و باشووری عێراق نادیارەو نازانین چی روودەدات.

* ئەوەی پەیوەندیی بە هەرێمی كوردستانەوە هەبێت، جەنابت وەك ئەندامی مەكتەبی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان و ئەندامی دانوستانكاریی پارتیت بۆ پێكهێنانی كابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان، دوای كۆمەڵێك دیدارو كۆبوونەوەتان لەگەڵ لایەنە براوەكانی هەڵبژاردندا قۆناغەكانی پێكهێنانی حكومەت بە كوێ گەیشت؟

- لە راستیدا چەندین كۆبوونەوەو دیدار بوون كە هەموویان ئیجابی بوون، لایەنەكان هەموویان لەسەر ئەوە كۆك بوون كە دەبێ حكومەتی تازە حكومەتێكی بنكە فراوان بێت و زۆربەی حزب و لایەنەكانی براوە لە هەڵبژاردنەكانی تێدا بێت بە پلەی یەكەم هەروەها رەچاوی لایەنەكانی دیكەش بكرێت، هەروەها دەبێ حكومەتی سەقامگیری و خۆشگوزەرانیی خەڵك بێت، جادەیەكی هێمن و ئاساییش بۆ چوار ساڵی داهاتوو دابین بكات، چونكە ئەركەكانی سەرشانی زۆرە و رەوشی عێراق و ناوچەكەش بە گشتی زۆر مەترسیدارو ئاڵۆزە، ئەمە بۆچوونێكی باشە، بۆ ئەم مەبەستە پێویستە دوو شت بكرێت، یەكەمیان پرۆگرامی حكومەت چی دەبێت، بڕگە بنەڕەتییەكانی ئەو پرۆگرامەش ناكۆكیان لەسەر نییە، چونكە ئەگەر سەیری پرۆگرامی حزب و لایەنەكانی كوردستان بكەین كە هەڵبژاردنیان كرد دەبینین شتی زۆر هاوبەشی تێدایە، چاكسازییە، خزمەتگوزارییە، پێش خستنی ئابوورییە، دیموكراسییە، مافی مرۆڤە، ئەمانە هەموویان شتی هاوبەشن كە دەكرێ ببنە بەردی بناغەی یەكڕیزیی بەرامبەر كێشەكانی هەرێمی كوردستان لەگەڵ دەرەوەدا، هەمیشە پرۆگرامی حكومەتی ئیئتلافیش دەبێ شتی هاوبەش بێت، بۆیە من لەگەڵ ئەوە نیم كە ئەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان پێی باشە ئەوە ببێت، نەخێر قەناعەتە، دەبێ هەموو لایەك راو بۆچوونی وەربگیرێت، هەر یەكەی بە پێی قەناعەتی خۆی، ئەمە لایەكی بابەتەكەیە، لایەكەی دیكەشی ئەوەیە دەبێ رێك بكەوین لەسەر پێكهاتەی ئەم حكومەتە، چونكە لەو حكومەتە ئیئتلافییەدا چەند حزبێك بەشدار دەبێت كە هەر یەكەی راو بۆچوونێكی هەیە، ئەمە فڵانە وەزارەتی دەوێت ئەوی دیكە فڵانە پۆستی دەوێت، ئەمەیان شتێكی سروشتییە لە حكومەتی ئیئتلافیدا، بۆیە نابێ رەخنەی لێ بگریت، بەڵكو دەبێ لەسەر پۆست و كورسییەكانیش رێك بكەویت، بۆیە پێویستە پێوەرێك بدۆزینەوە، ئەمڕۆ هەر چەند بیری لێ دەكەینەوە، دوو پێوەر هەن دەبێ هەردووكیان رەچاو بكرێن، یەكەم پێوەریان رای هاووڵاتیانە كە بریتییە لە ئەنجامی هەڵبژاردن، پێوەری دووەمیش پێگەی ئەو حزبانەیە، نەك لە ناو كۆمەڵگە بەڵكو لە ئیدارەكەشدا، ئەمڕۆ تۆ ئیدارەیەكت هەیە بتەوێ نەتەوێ نەبۆتەوە بە یەك، هەرچەندە بەراورد ناكرێت لەگەڵ شوێنی دیكە، بەڵام بە كوردییەكی پەتی بیڵێین، پێكهاتووە لە دوو مەركەز هێشتا ئەو جیابوونەوەی چارەسەر نەكراوە، ئیدارەی سلێمانی و هەولێر و دهۆك بە داخەوە، ئەمە رەوشێكی دروستكردووە كە بەبێ ئەو لایەنانەی لەو شوێنانەن تۆ نەتوانی ئیدارەیەك پێك بهێنیت كە یەكگرتوو و سەركەوتوو بێت، جا دەبێ حیسابی ئەوەش بكرێت، بۆیە ئەگەر حزبێك دەسەڵاتێكی زۆری هەبێت لەناو ئەو ئیدارەیە نابێ تەنیا پێوەری هەڵبژاردنەكەی بۆ حیساب بكەیت، دەبێ رەچاوی ئەو رەوشەش بكەیت، لەبەر ئەوە سەیر دەكەیت بابەتەكە تۆزێك ئاڵۆزتر دەبێت، ئەمە پێویستی بە دانووستانێكی زیاتر هەیە لەگەڵ لایەنەكانی دیكەدا، لەو بارەشەوە تا رادەیەكی باش چووینەتە پێشەوە، ئێستا ئەوە ماوەتەوە كە شاندی پارتی و جەنابی سەرۆكی حكومەتی هەرێم پێشنیاری خۆی پێشكەش بە هەموو لایەنەكان بكات، تا بەپێی ئەوە پۆستەكان دابەش بكرێت، كە لەم هەفتەیەدا ئەمە ئەنجام دەدرێت.

* هەندێ لە چاودێران پێیانوایە پێكهێنانی كابینەی هەشتەم تۆزێك درێژە دەكێشێت، بە رای تۆ مەترسی ئەوە هەیە ئەوەی كە بۆ پێكهێنانی كابینەی حكومەتی عێراق هاتە كایەوە، بۆ ئێرەش دووبارە بێتەوە؟

- ئەوەی ئێرە شتێكی تازەیە و لەگەڵ بەغدا بەراورد ناكرێ، یەكەم حكومڕان و ئۆپۆزسیۆن دەیانەوێت بە یەكەوە كابینەیەكی تازە دروست بكەن، هەردوو حزبی دەسەڵات لەگەڵ حزبەكانی ئۆپۆزسیۆن رێككەوتوون كە دەیانەوێ بە یەكەوە حكومەتی تازە دروست بكەن، بۆیە ئاڵۆزییەكە لێرەدایە، كە ئەمە دەبێ بكرێ، ئەمەیان بەم شێوەیەیە بۆیە دەبێ رەچاوی ئەمە بكرێت تا دەگەینە ئەو رێككەوتنە، هۆكاری كاتەكەش ئەو شتە تازەیەیە، لەبەر ئەوە دەتوانین بڵێین ئەمە ئەزموونێكی تازەیە لە هەرێمی كوردستان.

* باس لە پێكهێنانی حكومەتێكی بنكە فراوانی نیشتمانی دەكرێت، ئایا ئەگەر ئەمە سەری نەگرت، دەتوانن حكومەتێك پێك بهێنن لە چەند حزبێك و هەندێكیشیان بە ئۆپۆزسیۆن بمێننەوە، پابەندبوونتان بە پێكهێنانی حكومەتێكی بنكە فراوان بۆچی دەگەڕێتەوە؟

- هەروەكو باسم كرد مەبەست لە پێكهێنانی حكومەتێكی بنكە فراوانی نیشتمانی ئەوەیە هەموو لایەك بەشدار بێت تا ئاستێكی بەرزی سەقامگیری و ئاساییش بۆ خەڵك دابین بكەین و هەموو لایەكی ناو ئەو حكومەتە كاربكەن تاكو بەسەر ئەو كێشانەدا زاڵ بن كە لە ناوچەكە روودەدەن و كاریگەرییان بۆ سەر كوردستان دەبێت، ئەمە بۆچوون و ئامانجێكی راستی هەموو لایەنەكانە، ناڵێم تەنیا بۆچوونی پارتی دیموكراتی كوردستانە بەڵكو هی هەموو لایەنەكان بە پێی ئەو دانووستانانەی كە كردوومانە، بۆیە تا بتوانیت ئەو ئامانجە بێنیتە دی پێویستە كاتی بدەیتێ، بەڵام نابێ هەتا هەتایە كراوە بێت، تۆ ناتوانیت ساڵێك بێ حكومەتی تازە بیت دوای هەڵبژاردن، چونكە وا سەیر دەكرێین كە ئێمەش لە مەسەلەی دیموكراسییەت و پێكهێنانی حكومەت ناتەواوین وەكو ئەوانی دیكە، ئێمە ئەزموونەكەمان زیاترەو ئاڵای دیموكراسییەتمان لەو ناوچەیە بەرزكردۆتەوە، بۆیە پێویستە ماوەیەكی دیاریكراو دابنرێت ئەگەر نەگەیشتینە ئەو ماوەیە، دەبێ بیر لە ئۆپشنێكی دیكە بكرێتەوە، ئەگەریش زۆرە، دەتوانیت نەك لەگەڵ هەموو لایەنەكان، بەڵكو لەگەڵ دوو سێ لایەن هاوپەیمانیی بكەیت كە زۆرینەیەكت لە پەرلەمانا بۆ دابین بكات و پشتت بگرێت، بەڵام ئەو كاتە حكومەت دەبێت و ئۆپۆزسیۆنیش دەمێنێت، واتا لە لایەك حكومەت ئیشی خۆی دەكات و ئۆپۆزسیۆنیش رەخنە دەگرێت و هەوڵ دەدات كاریگەریی لەسەر حكومەت هەبێت و لە هەڵبژاردنی داهاتووشدا پێگەیەكی باشتری هەبێت، بەڵام بە رای من خاڵی یەكەم گرنگە ئەویش ئەوەیە كە حكومەتێكی بنكە فراوان پێك بێت و هەموو لایەك تێیدا بەشداربن و بۆ هەرێم چاكە و بۆ عێراقیش چاكتردەبێت، هەتا بۆ حزبەكانی بەشداربووی ئەم حكومەتەش لە هەموو روویەكەوە باشتر دەبێت.

* تا ئێستاش رێكەوتنی ستراتیژی لە نێوان پارتی و یەكێتیدا هەیە، ئایا لە پێكهێنانی كابینەی هەشتەمدا ئەم خاڵە رەچاو دەكرێت یان بەپێی ئاكامەكانی هەڵبژاردن مامەڵە لەگەڵ پرۆسەكە دەكرێت؟

- رێكەوتنی ستراتیجی شتێكەو فیفتی فیفتی شتێكی دیكەیە، ئەوە نەماوە، سیستەمی فیفتی فیفتی ئەو كاتە دەبێت كە تەنیا دوو حزب حكومەتێك دروست بكەن، ئەگەر دوو حزب بەقەد یەك بوون كە ئەمە زەحمەتە، بەڵام رەنگە لەیەكتر نزیك بن یان یەكێكیان بە هێزتربێت لەوی دیكە یان دەنگی زیاتربێت، ئەو كاتە رێك دەكەون بۆ پێكهێنانی حكومەتێك چونكە هیچ كامێكیان ناتوانێت بە تەنیا حكومەت پێك بهێنێت، ئەمە هەر چەندە راست نییەو سیستەمەكە دروست نییە، بەڵام لەبەر ناچاری تاكو ئیشەكە بڕوات بەم شێوەیە رێك دەكەویت، مەرجیش نییە هەموو جار بەم شێوەیە بكرێت، ئەوە دەكەوێتە سەر ئەنجامی هەڵبژاردن یان شێوەی هاوپەیمانێتییەكە، بۆیە لێرە ئەم فیفتی فیفتییە جێگەی نابێتەوە چونكە هەر حزبەی بە پێی دەنگی خۆی و پێگەو ئەنجامی هەڵبژاردن جێگەی بۆ دابین دەكرێت تۆزێ زیاتر تۆزێك كەمتر، بەڵام من وەكو پارتی دیموكراتی كوردستان پێویستە لەسەرم رەچاوی برادەرانی یەكێتی بكەم هەر چەندە دەنگی ئەوان لە پەرلەماندا بەقەد دەنگی من نییە، كە رەنگە نیوەی ژمارەی منە، چونكە تا رادەیەك لەگەڵی رێككەوتوویت و رێكەوتنی ستراتیجیت لەگەڵیدا هەیە، بەڵام نەك لەسەر بنەمای فیفتی فیفتی، ئەم حكومەتە تازەیە دەبێ سەرۆك وەزیران سەرۆك وەزیر بێت و وەزیر وەزیر بێت و بەپێی ئەو بەرنامەیەی لەسەری رێككەوتوون هەموو بەشداربووان كاربكەن.