لە دەستپێكی راپۆرتەكەدا سندس حوسێن بەرپرسی ئەنجومەنی ئافرەتانی پارێزگای هەڵەبجە كە سەربە (یەكێتی ئافرەتانی كوردستان)ـە، دەڵێت: «جیگەی خۆشحاڵی ئێمەی رێكخراوەكانی ئافرەتانە كە چەند ساڵێكە رێژەی توندوتیژی لە سنووری هەڵەبجە بە بەراورد لەگەڵ شارەكانی دیكەی هەرێمی كوردستان لە نزمترین ئاستی تۆماركراوی توندوتیژییەكان بووە، بەڵام بە رای من ئەمە ئاماری تەواو نییە و بە دڵنیاییەوە ئەگەر لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی بەدواداچوونەوە ئامارەكان تۆماربكرێت و پێوەندیی جددی هەبێت لەگەڵ رێكخراوەكانی ئافرەتان لەم سنوورەدا، ئەوكات دەردەكەوێت كە رێژەی توندوتیژییەكان زیاترن، ئەمەش هۆكارەكەی بۆ نەبوونی نووسینگەی بەڕێوەبەرایەتی بەدواداچوونی توندوتیـژی لە شاری هەڵەبجە دەگەڕێتەوە.» گوتیشی: «ئێمە وەك یەكێتی ئافرەتانی كوردستان لەكاتی دەست بەكاربوونی ئەنجومەنی پارێزگاری هەڵەبجە، یەكەم پێشنیارمان كردنەوەی ئەو نووسینگەیە بووە و داوامان كردووە بكرێتە ئەولەوییەتی كارەكانیان، بەڵام بەداخەوە تا ئێستا نووسینگەی بەڕێوەبەرایەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان نەهینراوەتەوە ئەم شارە و نەبوونی ئەم نووسینگەیەش بۆتە هۆكارێك كە ئافرەتان نەتوانن لەكاتی پێویست هانا بۆ ئەم شوێنە ببەن، تاوەكو هاوكاری بكرێن. هاوكات رێكخراوەكانیش وەك پێوێست ناتوانن بە هۆی دووری نووسینگەكە كە لە قەزای سەیدسادق-ـە هاوكار و سوودمەندبن و تۆماری ئەو توندوتیژییانە ناكرێت لەلایەن ئەو بەڕێوەبەرایەتییە و نووسینگەی مافی مرۆڤیش كە لە شوێنی دوور كراونەتەوە.»
پارێزەر و یاساناش باران محەمەد رایوایە «نەبوونی نووسینگەی توندوتیژی خێزانی لە هەڵەبجە، وایكردووە تا رادەیەك لەبەردەم چارەسەركردنی كێشەكانی نێوان خێزان ئاستەنگ دروست ببێت.» هۆكارەكەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە كە «كاتێك تاكێكی خێزان، یان ئافرەتێك تووشی ئازار و ئەشكەنجە و توندوتیژی دەبێت، هیچ بەڕێوبەرایەتییەك، یان نووسینگەیەك بوونی نییە، تا بە مەبەستی چارەسەركردنی كیشەكەی پەنای بۆ بەرێت.» گوتیشی: «لێرەدا گرنگیی بوونی ئەو نووسینگەیەمان بۆ دەردەكەوێت كە دەتوانێت هۆكاریك بێت بۆ چارەسەركردنی كیشەكان، جا كێشەكان لە سەر ئاستی خێزان بن، یان لە سەر ئاستی كۆمەڵگە بێت. سەبارەت بە رۆل و گرنگیی ئەو نووسینگەیە بۆ ئافرەتان دەتوانم بڵێم گرنگییەكی تەواوی هەیە، چونكە ئافرەت لەو بیركردنەوە رزگاری دەبێت كە لایەنێك، یان نووسینگەیەك بوونی هەیە، كاتێك ئەم ئافرەتە تووشی كێشەیەك دەبێتەوە. دەمەوێت ئەوەش بڵێم لە پاڵ نەبوونی هیچ نووسینگەیەكی توندوتیژی لە هەڵەبجە، تا ئێستا هیچ بەڕێوبەرایەتییەكی پۆلیس تایبەت بە توندوتیژی لە هەڵەبجە بوونی نییە، تاوەكو ئافرەت، یان تاكی خێزان، لە كاتی رووبەڕووبوونەوەی كێشەكان پەنای بۆ بەریت. راستە لە دادگا توێژەری كۆمەڵایەتی هەن و لێژنە هەیە كە لە چەند پسپۆڕێك پێكهاتوون بە مەبەستی چارەسەركردنی كێشەكانی خێزان، بەڵام تا ئێستا نەیانتوانیوە بە تەواوی ببن بە بەدیلی بەڕێوەبەرایەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان، واتە لەوانەیە نەبوونی ئەو نووسینگەیە لە هەڵەبجە خۆی لە خۆیدا مانای كەمیی كێشەكان بگەیەنێت، بەڵام بە مانای نەبوونی كێشە نایەت.»
نووسەر و رۆژنامەنووس نامیق هەورامی سەبارت بە هەمان پرس دەڵێت: «لە كۆمەڵگەی ئێمەدا پێویستە نووسینگەی نەهێشتنی توندوتیژی دژی ژنان لە هەموو كوچە و كۆڵانێك هەبێت، چونكە ئێمە كۆمەڵگەیەكین بەردەوام توندوتیژی بەرهەم دەهێنین، هەڵەبجەش وەك پارچەیەك لەم كۆمەڵگەیە پێویستی بە نووسینگەیەكی لەو جۆرە هەیە، بەڵام لەوە گرنگتر ئەم نووسینگانە نابێت كاری بنكەی پۆلیس بكەن، پێویستە هوشیاری كۆمەڵایەتی و رۆشنبیری یەكسانی بڵاوبكەنەوە، بۆ ئەوەی ئەو دیاردانە كەم ببنەوە، ئەگەر هەشبێت، ژنان نەترسانە بتوانن سكاڵا تۆمار بكەن، هەڵەبجە بەو پێیەی كەوتووەتە جوگرافیایەكی تێكەڵەوە، لە نێوان سنووری (جاف و گۆران)دایە، چەند كەلتوور و ئایینێكی جیاوازی تێدایە، بۆیە گرفتیشی تێدا هەیە، بەوپێیەی ئێستا پارێزگایە وەك هەركام لە دامودەزگاكان پێویستی بەو نووسینگەیەش هەیە. ئەوەی گرنگە بۆ ئەو سنوورە بگوترێ، ئەوەیە لە رۆژهەڵاتی هەڵەبجەدا، واتە لە هەورامان، لە ساڵی 2003وە هیچ ئامارێكی توندوتیژی تۆمار نەكراوە، بۆیە ئەم جیاوازی كەلتوورە دەبێت وردتر كاری لەسەر بكرێت و بكرێتە بنەما بۆ كەلتووری یەكسانی و نەمانی توندوتیژی دژی ئافرەتان.»
لەلای خۆیەوە دەروونناس سامان سیوەیلی پێناسەی كەسانی توندوتیژ دەكات و رایوایە مەحاڵە ساتەوەختێك لە ژیانی مرۆڤایەتیدا بدۆزینەوە كە تیایدا توندوتیژی بەكارنەهێنرابێت، گوتیشی: «لە كۆمەڵگەی ئێمەدا زیاتر توندوتیژییە فیزیكییەكان دەخرێنە خانەی توندوتیژییەوە، لە كاتێكدا توندوتیژی دەروونی پانتاییەكی گەورەی لە ژیانی كۆمەڵگەدا گرتووە.» جەختی لەوەش كردەوە كە «لەم رۆژگارەی ئێستادا مەحاڵە شەو و رۆژێك بەسەرماندا تێپەڕێت، ئەگەر هەواڵی چەند حاڵەتێكی توندوتیژی تێدا نەبیستین.» گوتیشی: «دەروونناسی بەناوبانگی ئەمەریكی (سكێنەر) دەڵێت: توندوتیژی لە هزرەوە سەرچاوە دەگرێت، پاشان دەبێتە رەفتار (زارەكی، یان جووڵەیی)، كەواتە هزری توندوتیژ بەرهەمهێنی توندوتیژییە.»
سیوەیلی لە درێژەی شیكارییەكەیدا بۆ گوڵان هێمای بۆ ئەوە كرد كە «زۆر بە سانایی لە دیرۆكی مرۆڤایەتیدا سەدان و هەزار و بگرە ملیۆنەها پاڵەوانی كوشتن و بڕین و كاولكاری دەدۆزینەوە، بۆیە دەكرێت توندوتیژی بە بەشێكی دانەبڕاوی سروشت و پێكهاتەی سایكۆلۆژی مرۆڤ دابنرێت، گوتیشی: «تێنەگەیشتنی تەواو لە چەمكی توندوتیژی وایكردووە، تەنیا رووداوە خوێناوییەكان خوێندنەوەی بۆ بكرێت، دەنا توندوتیژی خۆی لە چەندین فۆرمی دیكەدا نماییش دەكات، بۆ نموونە، دیاردەی خەتەنەكردنی كچان بە فۆرمێكی توندوتیژی دادەنرێت كە بەرامبەر رەگەزی مێینە بەڕێوەدەچێت، بەڵام لە كۆمەڵگە رۆژهەڵاتییەكاندا وەك بەجێهێنانی سوننەتێك لێی دەڕوانرێت. ناپاكیی هاوسەریی هەر لایەنێك لە هاوسەران ئەنجامی بدەن بە توندوتیژی دادەنرێت دژی بەرامبەر، بەڵام لە كۆمەڵگە رۆژهەڵاتییەكاندا وەك لادانێكی كۆمەڵایەتی دادەنرێت، نەك توندوتیژی، خۆبەدوورگرتن لەئەنجامدانی پرۆسەی سێكسیی هەر لایەنێكی ژیانی هاوسەریی پێی هەستێت، بە هەمان شێوە بە توندوتیژی دادەنرێت. كەسانی توندوتیژ كەسانێكن لەڕووی سۆزدارییەوە ساردن، لەڕووی بەزەییەوە دڵڕەقن، لەڕووی كۆمەڵایەتییەوە بێباكن، دەمارگیرن بۆ بیروباوەڕ و بۆچوونەكانیان، سەرسەختن لە مامەڵە و پێوەندییە كۆمەڵایەتییەكانیاندا، زۆر بە كەمیش خوێندنەوە بۆ ئایندەی رەفتارەكانیان دەكەن. كەسانی توندتیژ ویژدانیان دووچاری هەڵاوسان بووە، ئینجا ئەم هەڵاوسانە دەرەنجامی پەروەردەیەكی چەوتی خێزانی بێت، یاخود لە رێی شتنەوەی مێشكەوە بێت كە ئایدیۆلۆژیایەك، یان تاقم و گروپ و حزبێك كاری لەسەر بكەن و تاك لە بەها مرۆییەكان بشۆنەوە. كەسانی توندوتیژ لێبوردە نین، لێبوردەیی بە لاوازی و بەزین دەبینن. ئەگەر بەرامبەر داوای لێبوردنیان لێبكات، ئەوا پەسەندكردنی ئەو داوایە بە بەزین دادەنێن، خۆشیان ئامادەنین داوای لێبوردن بكەن، چونكە باوەڕیان وایە كە لاوازیی خۆیان نیشان دەدەن، ئەمە لەكاتێكدا پرەنسیپەكانی دەرووندروستی پێمان دەڵێت، یەكێك لە خەسڵەتەكانی كەسانی دەرووندروست بریتییە لە لێبووردەیی. كەسانی ناتوندتیژ لەدوای ئەنجامدانی هەڵەیەك، یان توندتیژییەكی كاتی هەست بە پەشیمانی دەكەن و تووشی ئازاری ویژدانیان دەبن، بەڵام كەسانی توندوتیژ هەست بە پەشیمانی ناكەن و ئازاری ویژدانیان تووش نابێت، چونكە لەبنەڕەتدا ویژدانیان وەك پێكهاتەیەكی سایكۆلۆژی نەخۆشە، لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا یاساكانی هەرێم یاسای ژنسالارین هەمووی دژی پیاوە و ژنان لە رێی یاساوە مافەكانیان بۆ دەگەڕێندرێتەوە.»