ئافرەتی جگەرەكێش لاوازە لە كێشدا، ددانەكانی زەرد و خراپن، پەنجە و نینۆكەكانی زەرد هەڵگەڕاون،پێستس رووی چرچە و رەونەقی نەماوە، هەموو ئەم نیشانانە نامێنن ئەگەر ئافرەت واز لە جگەرەكێشان بێنێ . لە سەردەمی ئێستاماندا، ئەوەی كە پزیشك و كارمەندانی تەندروستی لە سەرتاسەری جیهاندا هەراسان كردووە بریتیە لە پەیوەندی نێوان ئافرەت و تووتن . بەر لە 80 ساڵ ئافرەتی جگەرەكێش نەدەبینرا، بەڵام ئەمڕۆ جگەرەكێشان لە نێو ئافرەتاندا بووە بە دیاردەیەكی راستەقینەی كۆمەڵایەتی، بۆ نموونە ئێستا لە فەرنسادا ژمارەی كوڕ و كچە جگەرەكێشەكان یەكسانە كە لە ساڵی 1976 رێژەی ئافرەتە جگەرەكێشەكان بریتی بوو لە تەنها %13، ئەم رێژەیە لە ساڵی 1977 دا زیادی كرد بۆ % 41 ی دانیشتوانی فەرەنسا كە زۆربەی ئەو ئافرەتانە هەرزەكار و ئەو ئافرەتانە بوون كە بە تەنیا دەژیان .
بۆچی جگەرەكێشان لە ئافرەتاندا لە زیادبووندایە ؟
لیژنەی رۆشنبیری تەندروستی فەرەنسی لە لێكۆڵینەوەكانیدا لە نێوان ساڵی 1976 – 1979دا پاش ئەوەی كە چەند هەڵمەتێكی دژی جگەرەكێشانی بەرپاكرد، چەند وەڵامێكی بۆ ئەم پرسیارە دایەوە بە لەبەرچاوگرتنی چەند هۆكارێكی وەكو : تەمەن، چەندێتی جگەرەكێشان، پیشە و پایەی كۆمەڵایەتی، لە ئەنجامدا گەیشتنە ئەوەی كە هەرزەكار و كچە گەنجەكان پتر لە ئافرەتە گەورە و بەساڵاچووەكان جگەرە دەكێشن، ئەوەش روونكراوەتەوە كە ئافرەتان بە گشتی كەمتر لە پیاوان گوێ بە هەڵمەتەكانی دژی جگەرەكێشان دەدەن . هەروەها لێكۆڵینەوەكان ئاشكرایان كردووە كە ئەو ئافرەتانەی چالاكی و هیلاكی زۆر دەچێژن لە پیشە و كاری رۆژانەیاندا یان كار و پیشەكەیان زیرەكی و شارەزایی و ماندووبوونی زۆری پێویستە ئەوا زیاتر لە ئافرەتانی دیكە جگەرە دەكێشن، بە مانایەكی تر ئەو ئافرەتانەی كە پلە و پایەی پیشەیی بەرزیان هەیە زیاتر لە ئافرەتانی دیكە جگەرە دەكێشن یان رووبەرووی جگەرەكێشان دەبنەوە . لەانەیە یەكێك بپرسێ و بڵێ كە بۆچی جیاوازی هەبێ لە نێوان ئافرەت و پیاودا هەر كە باسی جگەرەكێشان دەكرێ، یان مەسەلەكە لە راستیدا دوچاربوونێكی راستەقینەیە كە ئافرەت رووبەڕووی بۆتەوە .
ئافرەتی جگەرەكێش، وەكو پیاوی جگەرەكێش رووبەڕووی زیانە تەندروستیەكانی جگەرەكێشان دەبنەوە لە هەوكردنی درێژخایەنی بۆڕی هەناسەوە بگرە تا دەگاتە شێرپەنجەی سییەكان و شێرپەنجەی قوڕگ و شێرپەنجەی میزڵدان و نەخۆشی دڵ و خوێنبەرەكان . چەند لێكۆڵینەوەك لە وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكادا دەڵێن كە ئەگەر مەسەلەكە وا بڕوا ئەوا ئافرەتی جگەرەكێش زیاتر لە شێرپەنجەی مەمك دوچاری شێرپەنجەی سیەكان دەبێتەوە لەو كاتەی كە شێرپەنجەی مەمك باوترین شێرپەنجەیە لە نێو ئەو ئافرەتانەی كە جگەرەكێش نین، جگە لەمانە لەشی ئافرەت لە رووی بایۆلۆژی و فسیۆلۆژیەوە لە لەشی پیاو ناسكترە بەرانبەر بە زیانەكانی تووتن، واتە جگەرەكێشان زیاتر كاریگەری خراپ دەكاتە سەر لەشی ئافرەتان بە بەراوردكردن لەگەڵ پیاوان، هەروەها ئافرەتان زووتر لە پیاوان تووشی راهاتن ( خوپێوەگرتن ) لەسەر جگەرە و ئەلكهول دەبن هەتا ئەگەر بە بڕێكی كەمیش بەكاربهێنرێن، هۆی ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ فسیۆلۆژیای لەشی ئافرەت كە ناتوانێ وەكو لەشی پیاوان بە ئاسانی لە مادە بێگانەكان رزگاری بێت یان لەناویان ببات .
ئافرەتی دووگیان ( سكپڕ ) ئەگەر جگەرەبكێشێ ئەوا زیانێكی زۆر بە كۆرپەكی دەگەیەنێ . ئافرەتی جگەرەكێش زوو تووشی چرچبوونی ( لۆچبوونی ) پێستی روو دەبێت و لەوانەشە كە پێستی لەشی بە گشتی تاریكی بەخۆوە بنوێنێ هەر چەندە كە دەكرێ بە ئارایشت بشاردرێتەوە . بێگومان بە وازهێنان لە جگەرەكێشان پێست بەرەو باشتر دەچێ . ئافرەتی جگەرەكێش ئەگەر دەنكی دژی سكپڕی بەكاربێنێ بە تایبەتی لە پاش تەمەنی 25 ساڵیدا ئەوا تووشی كێشەی تەندروستی گەورەتر و مەترسیدار دەبێت كە لەوانەیە ژیانی بكەوێتە مەترسی مردنەوە، ئەم ئافرەتانە 40 جار پتر لە ئافرەتانی دیكە رووبەڕووی كارەساتی تەندروستی دەبنەوە بە تایبەتی نەخۆشی دڵ بە شێوەی نۆرەی دڵی كوشندە . هەروەها ماڵی پڕ لە دوكەڵی جگەرە زیان بە منداڵی ساوا دەگەیەنێ، ئەو منداڵانە زیاتر دوچاری هەوكردنەكانی كۆئەندامی هەناسە دەبنەوە .
كەواتە بۆچی ئافرەت جگەرە دەكێشێ ؟
ئەمە روون و ئاشكرایە كە هەندێك كەس چێژ لە جگەرەكێشان وەردەگرن، گرتنی جگەرە لە نێو دوو پەنجەدا، گرتن و داگیرساندنی چەرخی جوان، بۆنی تووتن، دیمەنی گڵپەی ئاگری چەرخ یان شخاتە، نەخشە و دیمەنی دوكەڵی جگەرە، بە تایبەتی لە شوێنە گشتیەكاندا . ئەم شتانە چوار هەستی مرۆڤ لە یەك كاتدا تێر دەكەن : هەستی بینین، بەركەوتن، بۆن، چێژكردن ( بێگومان لەو كەسانەی كە چێژ لە جگەرەكێشان وەردەگرن ) . لە همان كاتیشدا ئەمە سەلمێنراوە كە رێكلام وپڕۆپاگەندە بۆ جگەرەی جۆرا و جۆر زیاتر فریوی ئافرەتان دەدەن و زیاتر هانیان دەدەن بۆ جگەرەكێشان یان بە لای كەم تاقیكردنەوەی جگەرەكێشان كە زۆربەیان پاشان لە تاقیكردنەوە دەبنە جگەرەكێش . زۆر جاریش ئافرەت دەیەوێ كە لە زۆر شتدا وەكو پیاو رەفتار بكات كە یەكێك لەم رەفتارانە جگەرەكێشانە . هەروەها جگەرەكێشان بە عەیب و شوورەیییەكی گەورەی كۆمەڵایەتی دانانرێ لەچاو راهاتن لەسەر ئەلكهول و مادە سڕكەرەكاندا . لە كۆتاییدا نابێ ئەمە لە بیربكەین كە جگەرەكێشان سەرەڕای هەموو زیانە گەورەكانی، دەبێتە ئەگەری كەمبوونەوەی رێژەی ڤیتامین C لە لەشدا، ئەم ڤیتامینەی كە زۆر پێویستە بۆ تەندروستی گشتی و بەهێزكردنی بەرگری لەش بەرانبەر بە نەخۆشیەكان .
ئەدی كاریگەری نیكۆتین چیە لەسەر تەندروستی سێكسی ئافرەتدا ؟
لە كاتی وروژانی سێكسیدا لێشاوی خوێن پتردەبێت بۆ زێ، میتكە، لێوەكانی دەرچەی زێ، كە هەست لەم شوینانەدا زیات دەكات، نیكۆتین وا دەكات كە كەمتر خوصن بگاتە دەزگای سێكسی، ئەمەش بۆ لایەنی سێكسی نێگەتیڤانە دەكەوێتەوە :
1- جگەرە كاریگەری دەكاتە سەر توانای گەیشتنی ئافرەت بە ئۆرگازم Orgasm) ( .
2- نیكۆتین لەوانەیە هێلكەدانەكان تێكبدات، بەمەوە دەبێتە ئەگەری تێكچوونی سووڕی خوێنی مانگانە و تێكچوون لە دەردانی هۆڕمۆنی ئیسترۆجین ( هۆڕمۆنی مێیینە )، واتە كەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی هۆڕمۆنی ئیسترۆجین لە هێلكەدانەكاندا .
3- جگەرەكێشان تەمەن تاودەدات بۆ زووتر گەیشتن بە تەمەنی كڵۆڵی Menopause) (، لەگەڵ زووپیربوون و وشكبوونی زێ .
4 - جگەرە هەوەسی سێكسیش كەم دەكاتەوە ( ئەمە بە پێی توێژینەوەكانی زانكۆی ئەریزۆنا ) .
جگەرە و دەنكی ( حەبی ) رێگرتن لە دووگیانی :
ئەگەر تۆ (حەبی مەنع ) بەكاردێنی و جگەرەش دەكێشی، ئەوا دەنگ و باس خراپترە ! ئەگەری توشبوونت بە نەخۆشی دڵ زیاترە، ئافرەت لە تەمەنی (30-39) ساڵیدا كە جگەرە بكێشێ و (حەبی مەنع ) بەكاربێنێ ئەوا (10) جار پتر رووبەڕووی توشبوون بە جەڵتە و نۆرەی كوشندەی دڵ دەبێتەوە .
جگەرە و جوانی ئافرەت
جگەرەكێشان جوانی و دڵگیری سێكسی ئافرەت كەم دەكاتەوە، بۆنی جگەرە قژ و لەش و دەم و جلوبەرگ دەگرێتەوە، ددانەكان و پەنجە و نینۆكەكان بە دوكەڵی جگەرە زەرد هەڵدەگەڕێن، زەرد و تاریكبوونی رەنگی لێو و لووت و پێست. هەروەها قەبەبوونی دەنگ ( لەدەستدانی سروشتی مێیینەی دەنگ)، كۆكە و هەناسەڕاوكێ لە كاتی چالاكی سێكسیدا، پرخە لە كاتی نووستندا، سیخەی سینگ لە كاتی هەناسەوەرگرتندا، ئەمانە هەموویان تا رادەیەكی زۆر لە جوانی و دڵگیری ئافرەت كەم دەكەنەوە .
لەوانەیە تەنها بە وازهێنان لە جگەرە لایەنی سێكسیت زۆر باشتر نەبێت لەو كاتەی كە گەلێك هۆكار (جگە لە كەمبوونەوەی هەست لە دەزگای سێكسیدا) دەبنە ئەگەری گرفتی سێكسـی . بێگومان وازهێنان لە جگەرە لایەنی جوانیەكەت بۆ دەگەڕێنێتەوە لە نەهێشتنی رەنگە زەردەكەی ددانەكان و پەنجە و نینۆكەكان، هەروەها پێست و هەناسە و دەنگ، ئەمە سەرەڕای خۆپاراستن لە شێرپەنجە و نەخۆشی دڵ كە بە خراپی كاردەكەنە سەر ژیانی سێكسی پیاو و ئافرەت . وازهێنان لە جگەرە زیان بە تەندروستی سێكسـیت ناگەیەنێ، لەوانەیە زوو هەست لە دەزگای سێكسیدا باشتربكات و تەندروستی سێكسیت بگاتە ئەوپەڕی، بە تایبەتی لە پاش نەمانی ترس لە تووشبوون بە شێرپەنجە و جەڵتە و نەخۆشی دڵ .
چیژ و خۆشی سێكسـت ئەمڕۆ یان لە ئایندەیەكی نزیكدا بە جگەرە تێكدەچێت، دەبا ئەمە بەهێزترین خاڵ بێت بۆ وازهێنانی یەكجارەكی لە جگەرەكێشان . هەقی خۆیەتی كە لەجیاتی ئەوەی كە لەسەر قووتووەكانی جگەرە نووسراوە دەربارەی مەترسیەكانی جگەرەكێشان بنووسرێت (جگەرە خراپە بۆ ژیانی سێكسـی) .