ناسنامەی نەتەوەیی تەنیا یادەوەرییەكی مێژوویی یان هەستێكی سۆزداری نییە، بەڵكو یەكێكە لە بنەما سەرەكییەكانی بەردەوامی كۆمەڵگە و توانای نەتەوەكان بۆ بەڕێوەبردنی داهاتووی خۆیان، ئاشكرایە كوردستان لە قۆناغە جیاوازەكانی مێژوودا ڕووبەڕووی گۆڕانكاریی سیاسی، جوگرافیایی و كۆمەڵایەتی زۆر بووەتەوە، پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی بابەتێكی هەستیاری نەتەوەییە و لە هەمان كاتدا پێویستی بە خوێندنەوەیەكی زانستی و دوور لە هەستی توندوتیژی هەیە.

ناسنامەی كوردی لە چەند توخمێكی سەرەكی پێك دێت (زمان، مێژوو، جوگرافیا، كەلتوور، ئەدەب و هونەر) پاراستنی ئەم توخمانە نابێت لە چوارچێوەی دژایەتی نەتەوە و كەلتوورەكانی تر بێت، بەڵكو پێویستە لەسەر بنەمای پاراستنی ماف بۆ ناسین و گەشەپێدانی ناسنامەی كوردی بێت.

زمان، بنەمای سەرەكیی ناسنامە:

لە زۆربەی توێژینەوەكانی زمان و ناسنامەدا، زمان وەك یەكێك لە گرنگترین ئامرازەكانی دروستكردن و گواستنەوەی ناسنامەی كۆمەڵایەتی ناسراوە. زمان تەنیا ئامرازێك بۆ گەیاندنی پەیام نییە، بەڵكو هەڵگری مێژوو، ئەدەب، زانیاری و شێوازی بیركردنەوەی كۆمەڵگەیە.

لە كوردستاندا، پاراستنی زمانی كوردی پێویستە لە چوارچێوەی سیاسەتێكی زمانیدا بخرێتە ڕوو، ئەم سیاسەتەش پێویستە خوێندن، زانكۆ، توێژینەوە، میدیا، تەكنەلۆژیا و بەرهەمهێنانی ناوەڕۆكی دیجیتاڵی لە خۆ بگرێت.

ئەگەر زمان تەنیا لە ماڵ و گفتوگۆی ڕۆژانەدا بەكاربهێنرێت، بەردەوامیی زانستی و دامەزراوەییەكەی لاواز دەبێت. بۆیە زمانی كوردی پێویستی بە وشەنامەی نوێ، زمانێكی زانستی، سەرچاوەی ئەلیكترۆنی و توێژینەوەی بەردەوام هەیە.

مێژوو، لە گێڕانەوەی بیرەوەرییەوە بۆ زانستیبوون:

مێژووی كوردستان پڕە لە ڕووداوی سیاسی، كۆمەڵایەتی و كەلتووری. بەڵام خوێندنەوەی مێژوو نابێت تەنیا بۆ دروستكردنی هەستی شانازی یان خەم و گریان بێت، بەڵكو پێویستە ببێتە سەرچاوەی فێربوون و ئەزموون وەرگرتن لە ڕابردوو و لە بنیاتنانی داهاتوو.

پێویستە مێژووی كوردستان بە شێوەیەكی زانستی، بە بەڵگە و دۆكیۆمێنت و سەرچاوەی جۆراوجۆر بنووسرێتەوە. جیاكردنەوەی ڕووداوی مێژوویی لە چیرۆك و ڕۆمانە سۆزدارییەكان گرنگە، چونكە نەتەوەیەك كە مێژووی خۆی بە شێوەی زانستی نەنووسێتەوە، دەرفەت دەدات بۆ ئەوەی كەسانی تر و مێژوونووسانی بیانی ئەو مێژووە بشێوێنن .

لەبەر ئەم هۆكارانە دامەزراندنی ناوەندی توێژینەوە، دیجیتاڵكردنی بەڵگەنامەكان، كۆكردنەوەی گۆڤار و كتێب و تۆماركردنی زانیارییە مێژووییە گرنگەكان كارێكی نەتەوەیی و زانستییە.

كەلتوور، هێزی نەرم بۆ پاراستنی ناسنامە: كەلتوور دەتوانێت ببێتە یەكێك لە بەهێزترین جۆرەكانی «هێزی نەرم» بۆ كوردستان. 

ئەدەب، گۆرانی، سینەما، شانۆ، هونەر، فۆلكلۆر و پیشەسازییە دەستییەكان دەتوانن وێنەی كوردستان بە جیهان بناسێنن.

ئەگەر بەرهەمە كەلتوورییەكانی كوردستان بە زمانی جیهانی و بە ستانداردی پیشەیی بڵاوبكرێنەوە، كەلتوور دەبێتە پردێك لە نێوان كوردستان و جیهان، نەك دیوارێك لە نێوان كورد و جیهان.

ئەمەش گرنگە و پاراستنی ناسنامە بە مانای داخراوی نییە، نەتەوەیەكی متمانەپێكراو دەتوانێت ناسنامەی خۆی بپارێزێت و لە هەمان كاتدا ڕێز لە كەلتووری نەتەوەكانی تر بگرێت و لە جیهان فێربێت.

یەكگرتوویی، بەهێزترین بنەمای ناسنامە:

ناسنامەی نەتەوەیی كاتێك بەهێز دەبێت كە ببێتە خاڵی هاوبەش، نەك ئامرازێك بۆ دابەشكردن.

كوردستان پێكهاتەیەكی جۆراوجۆرە لە ڕووی سیاسی، كۆمەڵایەتی، ئایینی و كەلتوورییەوە. بۆیە پێویستە ناسنامەی نەتەوەیی بە شێوەیەكی فراوان پێناسە بكرێت، پێناسەیەك كە جیاوازییە ناوخۆییەكان بچووك بكرێت و لە هەمان كاتدا خاڵە هاوبەشەكان بەهێز بكات.

یەكگرتوویی بە مانای بیركردنەوەی یەكسان نییە، بەڵكو بە مانای توانای جیاوازبوون و هەبوونی چوارچێوەیەكی هاوبەش و ستراتیژییەكی نوێ بۆ پاراستنی ناسنامە.

ئەگەر بمانەوێت ناسنامەی كوردی بۆ نەوەكانی داهاتوو بپارێزین، پێویستە لە هەستی نەتەوەییەوە بیگوازینەوە بۆ ستراتیژیی نەتەوەیی.

ئەم ستراتیژییە دەتوانێت لەسەر ئەم خاڵانە دامەزرابێت:

- بەهێزكردنی خوێندنی زمانی كوردی و پەرەپێدانی سەرچاوەی زانستی بە زمانی كوردی، دیجیتاڵكردنی میراتی مێژوویی و كەلتووری و دروستكردنی ئەرشیفی نیشتمانی، پشتیوانی لە گەنجان بۆ بەرهەمهێنانی ناوەڕۆكی نوێی كوردی، پەرەپێدانی توێژینەوەی زانستی لە بواری زمان، مێژوو، كەلتوور و كۆمەڵناسی، پەرەپێدانی كەلتوور و هونەر و بەستنەوەی بە بازاڕی جیهانی، دروستكردنی هاوبەشی نیشتمانی لەسەر بنەمای ماف، یاسا و ڕێزگرتن لە جیاوازییەكان.

پاراستنی ناسنامەی كوردی تەنیا ئەركی حكومەت نییە، بەڵكو ئەركی زانكۆ، مامۆستا، نووسەر، هونەرمەند، میدیا، خێزان، كۆمەڵە مەدەنییەكان و بە تایبەتیش ئەركی گەنجانە.

نەتەوەیەك تەنیا بە گێڕانەوەی بیرەوەریی ڕابردوو نابێتە نەتەوەیەكی بەهێز، بەڵكو بە توانای دروستكردنی داهاتووی خۆی بەهێز دەبێت.

بۆ هەرێمی كوردستان زمان و مێژوو و كەلتوور تەنیا یادگاری ڕابردوو نین، بەڵكو سەرمایەی ستراتیژین بۆ داهاتوو، لەبەر هەموو ئەمانە ئەگەر ئەم سەرمایەیە بە زانست، تەكنەلۆژیا و دامەزراوەی بەهێز بپارێزرێت، ناسنامەی كوردی نەك تەنیا بەردەوام دەبێت، بەڵكو دەتوانێت لە جیهانی نوێدا بە شێوەیەكی پێشكەوتوو خۆی بناسێنێت .

لە كۆتاییدا، پاراستنی ناسنامە بە داخراوی و ترس لە جیهان ناكرێت بەڵكو بە زانین، بەرهەمهێنان، خوێندن، داهێنان و متمانە بەخۆكردن دەكرێت. ئەمەش دەبێتە بنەمایەكی زانستی بۆ ئەوەی كوردستان ناسنامەی خۆی بپارێزێت و لە هەمان كاتدا و لە جیهانی نوێ بەشدارێكی چالاك و پێشكەوتوو بێت.

 

پەرژین جەعفەر حاجی ڕۆستەم