مەلا ئیسلام ئیبراهیم، ئەندامێ ئێکەتیا زانایێن ئاینێ ئیسلامی ل کوردستانێ، شارەزا و پسپۆر د بوارێ فقهێ ئیسلامی دا، ئێکە ژ زانا و مامۆستایێن دیارێن ئاینی ل دەڤەرا بادینان، کو خزمەتەکا بەرچاڤ د بەلاڤکرنا زانستێن شەرعی و وانەگوتنێ دا کریە و ڕۆلەکێ مەزن د پێگەهاندنا قوتابیان دا هەبوویە. گۆڤارا گوڵان دیدارەک دگەل مامۆستا ئیسلام ئیبراهیم ئەنجامدا دەربارەی ئەشق و حەزژێکرنا زانا و مەلایێن کورد بۆ ئاینێ پیرۆزێ ئیسلامێ و پاراستنا نیشتمان و بهایێن پیروزێن نەتەوا کورد و دژیاتی کرنا زۆلم و ستەما ل سەر کوردان ژ لایێ ڕژێمێن ئێک ل دویڤ ئێکێن عیراقێ.

 

 ئەرێ پەیوەندییا دناڤبەرا مەلایێن کوردستانێ و نیشتمانپەروەریێدا چەوابوو، وەکی ڕێبەرێن ئاینی و نشتیمانی و ئیمانێ؟

بێگومان، مامۆستایێن ئاینی ژ دەستپێكێ وەرە پشكداری د شۆڕشێن جودا یێن نیشتمانی یێن كوردستانێ دا كریە، ژ وان ژی شۆڕشا رۆژئاڤا و هەروەسا شۆڕشێن دی یێن سەدسالیا كوردستانێ. دەمێ جەنابێ مەلا مستەفا بارزانی دەستپێكری، باوەریەكا مەزن ب رۆلێ مەلا و زانایێن ئاینی دانی. هندەك ژ وان د ناڤ شۆڕشێ دا ببوونە بەرپرسێن پێشمەرگەی د گەل هندێ دا كو خزمەتێن ئاینی و شرعی پێشكێش بكەن.

ڤیانا راستەقینە بۆ ئاینی بوو ئەگەرێ هندێ كو زانایان حەزژێكرنەكا مەزن بۆ نیشتمان و مللەتێ خۆ و وەتەنێ ئیسلامی ژی هەبیت. مامۆستایێن ئاینی رۆلەكێ گەلەك بەرز و پیرۆز د شۆڕش و دۆزا نیشتمانی دا گێڕایە. چ جاران كەسێ نەدكاری وان تومەتبار بكەت كو خزمەتا مللەتێ خۆ نەكریە. وان د گەل هێزێن پێشمەرگەی مل ب مل كار دكر و رێنمایی ددانە وان دا كو پێكڤە خزمەتا دین و وەتەنێ خۆ بكەن.

دەمێ ئێكەتیا زانایێن ئاینی هاتیە دامەزراندن، بریارێن دادوەری د دەستێ مامۆستایان دا بوون. ل هەر دەڤەرەكێ قازیەك دهاتە دامەزراندن و بڕیارێن وان دهاتنە بجهئینان. ل دەمێ ئاوارەبوونا مە ل ئیرانێ، مە كومیتە و لیژنەیێن تایبەت یێن فتوایێ هەبوون بۆ چارەسەركرنا كێشێن جڤاكی یێن ناڤ جەماوەری ب رەنگەكێ شرعی و زانستی.

ل دەمێ سەرهەلدانا سالا ١٩٩١ێ، مە ٢٥ مامۆستایێن ئاینی چەك هەلگرت و هاتینە ناڤ ئاخا كوردستانا عێراقێ. ئەركێ مە یێ سەرەكی ئامۆژگاریكرنا پێشمەرگە و مللەتی بوو بۆ پاراستنا ئەمانەتێ، رێگریكرن ژ خیانەتێ، دزیێ و خرابكاریێ، و بجهئینانا حەلال و حەرامی. ب ڤی رەنگی، زانایێن مە یێن ئاینی پشتەڤانێن ب هێز و دلسۆز یێن هەموو شۆڕش و بزاڤێن رزگاریخوازی یێن گەلێ مە بوون د درێژاهیا دیروكێ دا.

 مامۆستا، ئەرێ خزمەتكرنا نیشتمانی ئەركەكێ شەرعی یە، كو خودێ و پێغەمبەرێ مە ﷺ ئاماژە پێ كریە خزمەتا وەتەنی بكەین؟

- ئەگەر نە واجبەكێ دینی با، مە ئەڤ خەباتە نەدكر. دەمێ مە دیتی كو بەرگریكرن ژ مللەتێ مە یێ زۆلملێكری ئەركەكێ پێدڤی و واجبە ل سەر ملێن مە، مە ب واجب دیت كو ئەم د گەل پێشمەرگەی مل ب مل تێكۆشینێ بكەین دژی كوشتن، زۆلم و دەربەدەریێ. ئەركێ ئێكەتیا زانایێن ئاینی د تەمامیا قۆناغان دا پشتەڤانیكرنا پێشمەرگەیێن قارەمان و جەماوەرێ مللەتی بوو، دا كو ل سەر ئاستێ نێودەولەتی مەزلومیەتا كوردان ب جیهانێ بدەینە نیاسین.

سەبارەت پێشەنگبوونا زانایان د شەڕێ دژی زۆلمێ دا، ئەڤە راستیەكە، زۆلم د ئیسلامێ دا یا حەرام كریە و پێغەمبەری فەرموویە: «اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ». زانایێن مە یێن دلسۆز هەمیشە د رێزا پێشێ دا بوون. ل دەمێ شەڕێ داعش، ئەز ب خۆ چەندین جاران چوومە جەبهەیێن شەڕی د ناڤ رێزێن پێشمەرگەی دا بۆ ئەنجامدانا جڤینان و مە دگۆتە وان كو ب ئەمانەت بەرگریێ ژ ئاین، نیشتمان و ناموسا خۆ بكەن دژی دەستدرێژیێن وان تیرۆریستان یێن كو ب ناڤێ دینی هێرش كریە سەر ئاخا مە.

ل دۆر فكرێ توندڕەویێ یێ كو ژ دەرڤەی وڵاتی و بیابانان هاتیە، ئەڤە مەترسیەكا مەزنە بۆ سەر دۆزا نیشتمانی و ئاینی و زیانەكا مەزن ب ناڤێ ئیسلامێ دگەهینیت. هندەك لایەن پشتەڤانیێ ل ڤان ئەفكاران دكەن دا كو دۆزا كوردی خاڤ بكەن و تەفرەقەیێ بكەنە د ناڤبەرا كوردان دا، چ عەقیدی بت یان نەتەوەیی، دا كو مە بكەنە ژێر دەستێن دوژمنان. مللەتێ مە ب سەدان سالە ل سەر چوار مەزهەبێن ئاشكرا یێ بڕێڤەدچیت ب برایینی و تەبایی، بێی كو چ تەعەدایی هەبیت، لێ ئەڤ ئەفكارە د دژوارن.

ئیسلام یا رەحمەت و دادوەریێ یە. خودایێ مەزن دبێژیت: «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ». پێغەمبەر ﷺ بۆ هەموو مرۆڤایەتیێ هاتیە نەك بۆ نەتەوەیەكێ ب تنێ. د حەدیسەكێ دا هاتیە: «المسلم من سلم الناس من لسانه ویده». ئیسلام هەمیشە فكرا ئاشتی، تەبایی، برایینی و پێكڤەژیانێ بەلاڤ دكەت. قورئان فەرمانێ ب شەڕێ خەلكێ ناكەت تەنێ ژبەر ئاینێ وان، بەلكو دبێژیت: «ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ». پێغەمبەری نەگوتیە شەڕێ كەسێن فەلە یان خودان مەزهەبێن دی بكەن، بەلكو فەرمان ب پێكڤەژیانێ كریە.

ل ڤێرێ، رۆلێ زانایێن ئاینی یێ گرنگ ئەوە كو ڤی فكرێ توندڕەو یێ دوور ژ راستیێ رەت بكەن و رەسەنایەتی و میانڕەویا ئاینێ ئیسلامێ یێ پیرۆز بۆ جڤاكی و مللەتێ خۆ روون بكەنەوە دا كو بەرگریێ ژ پێكڤەژیانێ بكەن. لەوما ئەركێ مە یێ پیرۆز وەك زانایێن ئاینی ئەوە كو پشتەڤانێ شۆڕشێ بین و مل ب مل د گەل جەماوەرێ خۆ و پێشمەرگە دا بەرگریێ ژ حەق و ئەمانەتا دین و مللەتی بكەین بەرامبەر هەر زۆلمەكێ.

 ئیسلامێ تەئكید ل سەر پێكڤەژیانێ كریە، ل كوردستانێ، زانایێن ئاینی تا چەند شیاینە ڤێ هەڤقەبوولكرنێ بپارێزن كو چ كێشەیێن ئاینی د ناڤبەرا پێكهاتەیان دا نەبن؟

- بێگومان، شرۆڤەكرنا ئایەتا پیرۆزا «لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ» دیار دكەت کو نەچاركرن د ئاینی دا نینە بۆ چوونا د ناڤ ئیسلامێ دا، چ فەلە بن یان یەهوودی بن. ئەركێ سەرەكی یێ پێغەمبەری و موسڵمانان ژی تنێ گهاندنا ڕاستی و ئاینی یە، وەك خودێ دبێژیت: «ۆمَا عَڵی الرَّسُولِ إِڵا الْبَلاغُ الْمُبِینُ». شەر و بەرگریكرن تنێ ل دەمێ تەعدایی، كوشتنێ و هێرشان دبیتە ئەركەكێ واجب بۆ پاراستنا نەفسا مرۆڤی.

ل سەر دەمێ مەلا مستەفا بارزانی، وی هاندانا پاراستنا ئاشتییا جڤاكی و تەبایێ دكر دا كو چ كێشە و ئاریشەیێن ئاینی یان نەتەوەیی چێ نەبن. د وی دەمێ تایبەتێ خویندنا مە دا، بارزانی دگۆتە زانایان: ئەڤە ئەركێ وە یە و ئەم ژی د بن فەرمان و دەستێ وە دانە، هەرچییا خودێ، پێغەمبەر، سەحابەیان و چار ئیمامان گۆتبیت، پێڕەو بکەن و ئەز بخۆ هەمیشە د گەل وە مە.

ل دەڤەرا ئامێدیێ، مەلا ئەحمەدێ گاری ب خۆ قازیێ فەرمیێ وێ دەڤەرێ بوو؛ هەر بڕیارەكا شەرعی یا دادگەهێ یان شۆڕشێ دەرچوبا، ئێكسەر دهاتە بجهئینان بێی پاشەكێشە. ئەڤ چەندە ژی ڕاستییا تەڤكاریا ڕاستەوخۆ د ناڤبەرا بارزانی و ئەهلێ زانستێ ئاینی و شەرعی دا بوو.

 ل جاران قوتابخانە نەبوون، حوجرە هەبوون و دەورەکێ مەزن د پاراستنا زمان و کەلتورێ کوردی دا هەبوو. ڕولێ مەلا و مامۆستایێن ئاینی چ بوو د پاراستنا کەلتورێ کوردەواری دا؟

- بێگومان ئەگەر تو تەماشای ژیانا ئەحمەدێ خانی، فەقیێ تەیران و مەلایێ جزیری یێ ناڤدار بکەی، دێ بینی کو وان پەرتووکێن بەهادار بۆ بەرژەوەندیا گەلێ کورد نڤیسینە. هەروەسا مامۆستا و مەلایێن دەڤەرا سۆران رۆلەکێ مەزن، گرنگ و کاریگەر هەبوویە. ئەگەر زانا و مەلا نەبان، زمان و فەرهەنگا کوردی نەدگەهشتە ڤی ئاستێ پێشکەفتی. حوجرەیا کوردی رۆلەکێ گەلەک پیرۆز د مێژوویا مە دا گێڕایە. تەنانەت مەلا مستەفا بارزانیێ بخۆ ژی قوتابیێ حوجرێ بوو. هەمی سەرکردە و رێبەرێن شۆرەشێن مە، دەرچوویێن وان قوتابخانەیێن ئاینی بوون، نە یێن چ زانکۆ و ئامادەییان. وان رێپیشاندەریا گەلێ مە بەرەڤ ئازادی و دلسۆزیێ دکر. لێ مخابن، ئەو رۆژا مە دەستێن خۆ ژ زانستێ حوجرێ سست کرین، دووبەرەکی و تەفرەقە کەفتە د ناڤبەرا مە دا ل سەرانسەری کوردستانێ.

 مامۆستا، ل سەر وێ دووبەرەکیێ، ڕولێ مامۆستایێن ئاینی چییە داکو نەهێلن حزب تەفرەقێ و دژایەتیێ دروست بکەن، و چەوان ل سەر منبەران ڤی ئاگری ڤەمرینن؟

- ب دیتنا من، ل دور ڕۆلێ مامۆستایێ ئاینی دەمێ دچیتە سەر منبەرێ، ئەڤە نێرینەکا دروست و ل سەر بنەمایێ ڕاستیێ یە. پێدڤییە مامۆستا د گوتارێن خۆ دا یێ بێلایەن بیت و مەیلا وی بۆ چ مرۆڤەکێ، مەزنەکێ، سەرکردەکێ یان حزبەکێ نەبیت. ئەرکێ وی ئەوە کو ئیسلاما پاقژ و زەلال وەک خۆ پێشکێش بکەت. چونکی دینێ ئیسلامێ ب چ ڕەنگان دژی مافێن مرۆڤان نینە و زۆرداری، تەعدایی و جوداهیخستنێ د ناڤبەرا چ مرۆڤان دا قەبوول ناکەت. مامۆستا دڤێت ل سەر منبەرێ ببیتە دەنگێ حەقیێ و دادپەروەریێ بۆ هەمی خەلکی.

 پەیاما جەنابێ هەوە بۆ گەنجان چییە د ڤی بارودۆخی دا؟ مامۆستا، چەوا گەنج و مامۆستایێن ئاینی پێکڤە کار بکەن بۆ زڤڕاندنا حەزژێکرنا نیشتمان و ئاینی بۆ د ناڤ دلێ گەنجان دا؟

- گەنجێن مە، د هەر نەتەوەیەکێ دا گەنج ئەگەرێ پێشکەفتن و سەرکەفتنا وێ نە. دەما گەنجێن نەتەوەیەکێ بکەڤنە د ناڤ شاشی و دووبەرەکیێ دا، ئەو نەتەوە لاواز دبیت. پەیاما من بۆ گەنجێن مە یێن هێژا ئەوە، شۆڕشا کوردی ب قوربانیدان، سۆتن و دەربەدەریێ گەهشتییە ئەڤڕۆ، بلا خزمەتا گەلێ خۆ بکەن و د مەیدانا تێکۆشانێ دا بن و نەبنە ئامراز د دەستێ دۆژمنان دا. یا ڕوونە کو بیروباوەرێن جودا هاتینە بەلاڤکرن، هەر لایەنەک دڤێت خەلکی بۆ لایێ خۆ ڕابکێشیت و بێژیت ئەز ل سەر حەقیێ مە، ئەڤە کێشەکا مەزنە د ناڤبەرا مە دا. وەلاتێن دەوروبەر ژی وەک عیراق، تورکیا و ئیرانێ ڕۆلێ خۆ هەیە د تێکدانا فکرا گەنجان دا ب ڕێیا ماددەیێن بێهۆشکەر و هزرێن خراب، دا کو وان بێکار بکەن و باوەریێ ل دەڤ وان نەهێڵن. لهوما پێدڤییە مامۆستایێن ئاینی، ڕۆشنبیر و زانا هۆشیار بن و ڕێکێ نەدەن گەنجێن مە بکەڤنە بن کارتێکرنا دەرەکی، بەلکو وان بەرەو ئایندەکێ گەش ئاراستە بکەن.