ئەنفال، ئەو ناوە پڕ لە ترس و مەرگەی کە ڕژێمی بەعسی عێراق بۆ شاڵاوە دڕندەکانی دژ بە گەلی کورد هەڵیبژاردبوو، تەنها پرۆسەیەکی سەربازی نەبوو، بەڵکو هەوڵێکی پلان بۆ داڕێژراو بوو بۆ سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەیی و ڕەگکێشکردنی مرۆڤی کورد لەسەر خاکی خۆی. ئەنفالی بادینان کە بە "قۆناغی هەشتەم و کۆتایی" شاڵاوەکانی ئەنفال دادەنرێت، یەکێکە لە پڕئازارترین لاپەڕەکانی مێژووی گەلی کورد کە تێیدا ناوچەی بادینان بووە ئامانجی چەک و کیمیایی و کۆمەڵکوژی.

ئەنفالی بادینان لە ٢٥ی ئابی ١٩٨٨ دەستی پێکرد و تا ٦ی ئەیلوولی هەمان ساڵ بەردەوام بوو. ئەم شاڵاوە ناوچەکانی (دهۆک، زاخۆ، ئامێدی، شێخان، ئاکرێ و زێبار)ی گرتەوە. ڕژێمی بەعس دوای کۆتایی هاتنی شەڕی عێراق-ئێران، تەواوی هێزە سه‌ربازییه‌كانی خۆی کۆکردەوە بۆ ئەوەی لەم ناوچەیەدا کۆتایی بە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد بهێنێت.

ئەوەی ئەنفالی بادینان لە قۆناغەکانی تر جیا دەکاتەوە، بەکارهێنانی بەرفراوانی چەکی کیمیایی بوو لە یەکەم ڕۆژی هێرشەکەدا. لە ٢٥ی ئابدا، ڕژێم چەندین گوندی وەک (سپیندارێ، بەرهەڤێ، ورمێلێ و چەندین شوێنی تر)ی بە چەکی کیمیایی بۆردومان کرد. ئەمە بووە هۆی ئەوەی ترس و دڵەڕاوکێیەکی زۆر لەناو خەڵکی سڤیلدا بڵاو ببێتەوە و هەزاران خێزان بەرەو سنوورەکانی تورکیا ڕابکەن.

لە ماوەی ئەم چەند ڕۆژەدا، ڕژێمی بەعس زیاتر لە ٦٠٠ گوندی ناوچەی بادینانی وێران کرد و مزگەوت و قوتابخانە و کانی و باخەکانی تەخت کرد. بەپێی ئامارەکان، زیاتر لە ٥٠٠٠ مرۆڤی بێتاوان لە ژن و منداڵ و گەنج بوونە قوربانی و بێسەروشوێن کران. زۆربەی ئەو کەسانەی دەستگیرکران، ڕەوانەی زیندانی "قەڵای نزارکێ" لە دهۆک کران، کە لەوێدا مامەڵەی توندوتیژ و نامرۆڤانەیان لەگەڵ دەکرا و دواتر بەرەو بیابانەکانی باشووری عێراق و گۆڕە بەکۆمەڵەکان گوازرانەوە.

یەکێکی تر لە دیمەنە تراژیدییەکانی ئەنفالی بادینان، کۆچی هەزاران کەس بوو بەرەو سنووری تورکیا. خەڵکەکە لە ترسی کیمیاییباران و مەرگ، ڕێگای شاخە سەختەکانیان گرتە بەر. زۆرێک لە منداڵان و پەککەوتەکان لە ڕێگادا بەهۆی تینوێتی و ماندوێتی و برینەکانیانەوە گیانیان سپارد. ئەو کەسانەشی گەیشتنە تورکیا، لە ئۆردوگاکانی (دیاربەکر، ماردین و موش) لە دۆخێکی مرۆیی زۆر خراپدا ژیانیان بەسەر برد.

ئەنفالی بادینان برینێکی ساڕێژنەبووە لە جەستەی نەتەوەی کورددا. ئەم تاوانە نێودەوڵەتییە بە هەموو پێوەرەکان "جینۆساید"ە، چونکە بە مەبەستی لەناوبردنی گروپێکی نەتەوەیی ئەنجام دراوە.

ئەمڕۆ کە یادی ئەو کارەساتە دەکەینەوە، ئەرکی سەرشانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و حکومەتی عێراقە کە قەرەبووی ماددی و مەعنەوی کەسوکاری ئەنفالکراوان بکەنەوە. بۆ ئێمەی کوردیش، ئەم یادە دەبێت ببێتە هەوێنی یەکڕیزی و پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستان، تاوەکو جارێکی تر مێژوویەکی وا ڕەش و پڕ لە خوێن دووبارە نەبێتەوە.

سەری ڕێز و نەوازش بۆ شەهیدانی ئەنفال و تەواوی شەهیدانی ڕێگای ڕزگاریی کوردستان دادەنەوێنین.