لە ڕێوڕەسمی بڵاوكردنەوەی حەوتەمین كتێبی بازنەی گفتوگۆ «نووسینەوەی مێژوو بە زمانی گفتوگۆ و لێكتێگەیشتن» پانێڵێك بە ناونیشانی «گفتوگۆ و لێكتێگەیشتن وەك پێداویستییەكی مێژوویی ئەم قۆناغە» بۆ سیاسەتمەدار و ئەكادیمیست د.مەولوود باوە مراد بەڕێوە چوو.

ئەم پانێڵە لەلایەن خاتوو بەهرە حەمەڕەش بەڕێوەبرا و لە دەستپێكی پانێڵكەدا بەمجۆرە لەسەر گرنگیی گفتوگۆ بۆ ئەم قۆناغە هەڵوەستەی كرد و گوتی: «لە مێژووی بیری سیاسی و فەلسەفیدا، دیالۆگ تەنیا ئامرازێكی كاتی بۆ ڕێككەوتن نەبووە، بەڵكوو ڕێگایەكی بنەڕەتی بووە بۆ دەربازبوون لە قەیرانە گەورەكان. لە مێژووی مرۆڤایەتیدا تا ئەمڕۆ، هەر ناكۆكی و كێشەیەك لە نێوان دوو تاك، دوو گرووپ، دوو پارت، یان دوو دەوڵەتدا، لە كۆتاییدا لە ڕێگەی گفتوگۆوە چارەسەر كراوە.

كەواتە پێویستە بە قووڵی لەسەر گرنگیی گفتوگۆ بوەستین، تا لە ژیانی ڕۆژانە و كولتووری ئێمەدا جێگیر بێت، چ لەسەر ئاستی تاك و چ لەسەر ئاستی دامەزراوە و حزبە سیاسییەكانمان. چونكە گفتوگۆ و لێكتێگەیشتن، بەردی بناغەی بنیادنانی شارستانیەت و بنەمای سەرەكیی پێكهێنانی كۆمەڵگەیەكی مەدەنی و ئاشتییەكی كۆمەڵایەتیی بەردەوامن.

ئێمە دەبێت تێبگەین كە ئێستا ناوچە و كۆمەڵگەكەمان، كە بەدەر نییە لە كاریگەریی هاوكێشە ئاڵۆزەكانی جیهان، بە دۆخێكی یەكجار هەستیاردا تێدەپەڕێت. لە جەنگی نێوان دەوڵەتانەوە تا گرژیی نێوان گرووپەكان و ناكۆكییەكانی نێوان لایەنە سیاسییەكانی خۆمان. بۆیە ئەركی سەرەكیمانە گفتوگۆ لە دروشمێكی سادەی ناچارییەوە، بگۆڕین بۆ پێداویستییەكی مێژوویی و حەتمی بۆ ڕزگاربوون.

كاتێك لە كولتووری سیاسیی خۆمان دەڕوانین، پێویستە بپرسین: ئایا گفتوگۆ لای ئێمە تەنیا مانۆڕێكی سیاسیی كاتییە، یان هەوڵێكە بۆ لێكتێگەیشتن و چارەسەری ڕیشەیی كێشەكان؟ ئایا دەمانەوێت لە ڕێگەی دیالۆگەوە تەنیا لەژێر گوشارەكان دەرباز بین و قەیرانەكان بە شێوەیەكی كاتی دوابخەین، یان بە ڕاستی خوازیاری لێكتێگەیشتنی ڕاستەقینەین لەگەڵ یەكتردا؟

بۆیە گرنگە فێر بین لە قۆناغی مۆنۆلۆگ و تەنیا گوێگرتن لە خۆمانەوە، بەرەو قۆناغی دیالۆگی ڕاستەقینە هەنگاو بنێین. پێویستە گفتوگۆ بكەینە بەشێك لە كولتوورمان و لەسەر هەموو بابەتێك دیالۆگ بكەین. بەداخەوە ئێستا لایەنە سیاسییەكانمان لەبری دانیشتن و گفتوگۆی ڕووبەڕوو، لە ڕێگەی تەلەفزیۆن و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە پەیام ئاراستەی یەكتر دەكەن، ئەمەش وای كردووە ئەو ئاڵۆزییەی لە نەبوونی دیالۆگەوە سەرچاوەی گرتووە، بگوازرێتەوە بۆ سەر شەقام و ناو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان».

دوای ئەم پەیڤە د.مەولوود باوەمراد بەمجۆرە لەسەر گرنگیی گفتوگۆ قسەی بۆ ئامادەبووان كرد.

 

 

 

د.مەولوود باوەمراد سیاسەتمەدار و ڕۆشنبیر:

كێشە بچووكەكان نابێت ببنە ڕێگر لە بەردەم لێكتێگەیشتنی ستراتیژی، چونكە نیشتمان لە هەموو قەوارەیەكی حزبی گەورەترە

 

لە هیچ قۆناغێكی سیاسیدا

سەركردایەتیی كورد گفتوگۆی ڕەت نەكردووەتەوە

 

ئەگەر بە گوزارشتە قووڵەكەی مامۆستا هەژاری موكریانی دەست پێبكەین، كە دەڵێت: «گەلی كورد بە درێژایی مێژووی خۆی هەزاران جار دەرگای گفتوگۆی واڵا كردووە و هێشتاش لەسەر بژاردەی دیالۆگ بەردەوامە». ئەوا مێژوو نیشانی داوین كە دەستكەوتە ستراتیژییەكانی ئەم گەلە كەمتر لە ڕێگەی شەڕ و ململانێی چەكدارییەوە بەدی هاتوون، چونكە بەدەستهێنانی مافەكان لە ڕێگەی زەبر و زەنگەوە هەمیشە پڕ بەربەست و تێچووی قورس بووە. گەلی كورد نەتەوەیەكی ئازا، بەتوانا، خۆڕاگر و خاوەن ئیرادەیەكی بەهێزە، بەڵام هاوكات لە جوگرافیایەكدا دەژی كە لەلایەن نەیار و هێزگەلێكەوە دەورە دراوە كە لەسەر ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی خاوەنی سەرچاوە و توانایەكی سەربازی و سیاسیی زۆر گەورەترن. لەم دۆخە ئاڵۆزەدا، تەنیا نیشتمانپەروەری، بوێری و خۆڕاگریی گەلەكەمان بووەتە هۆكاری سەرەكی بۆ مانەوە و بەرگەگرتن لە بەرانبەر تەنگوچەڵەمە سەختەكاندا.

لە هیچ قۆناغێكی خەباتی سیاسیدا، سەركردایەتیی كورد خۆی لە پرۆسەی دانوستان نەدزیوەتەوە. هەر كاتێك دەوڵەتانی ناوچەكە (وەك عێراق، ئێران، توركیا و سووریا) ئامادەیی خۆیان بۆ گفتوگۆ نیشان دابێت، لایەنی كوردیش هەمیشە بە دەم پێشنیارەكەوە چووە. بێگومان ئەم ئامادەییە تەنیا بۆ گفتوگۆی بێ ئاكام، یان بەڕێكردنی كات نەبووە، بەڵكو هەمیشە هەوڵێك بووە لەپێناو چەسپاندنی مافە ڕەواكان و بەدیهێنانی ئەو ئامانجانەی كە بۆ نەتەوەكەمان بایەخێكی چارەنووسسازیان هەیە. سەرەڕای ئەمەش، جیاوازییەكی بنەڕەتی هەیە لە نێوان تێگەیشتنی ئێمە بۆ چەمكی گفتوگۆ لەسەر ئاستی ناوخۆ و دەرەوە. كاتێك لەگەڵ لایەنە دەرەكییەكان، یان دەوڵەتانی دراوسێدا دانوستان دەكەین، هاوكێشە و پێوەرەكان جیاوازترن لەو گفتوگۆیانەی كە مەبەست لێیان ڕێكخستنەوەی ناوماڵی كوردی و یەكخستنی ناوخۆیە. تەنانەت ئەگەر ناوماڵەكەشمان تووشی لێكترازان و ناكۆكی بووبێت، پێویستە زمانی دیالۆگی ناوخۆیی لەسەر بنەمای لێكتێگەیشتن، لێبوردەیی و بەرژەوەندیی گشتی بێت، كە ئەمەش لە ڕووی شێواز و ناوەڕۆكەوە بە تەواوی لەگەڵ گفتوگۆی دەرەكیدا جیاوازە.

 

پڕۆسەی نەتەوەسازی و دەوڵەتداری

بە پەرتەوازەیی و ململانێی حزبی بەڕێوە ناچێت

 

پرۆسەی گفتوگۆی ناوخۆیی لە هەر كۆمەڵگەیەكدا تەنیا لە چوارچێوەی ڕێككەوتننامە سیاسییەكان، یان كۆبوونەوە فەرمییەكاندا كورت نابێتەوە، بەڵكو پێویستییەكی حەتمی بە چەسپاندن و تێگەیشتن لە پرەنسیپە دەروونی و سایكۆلۆژییەكانی مرۆڤی كورد هەیە. گفتوگۆ پێش ئەوەی بابەتێكی سیاسی بێت، ڕەفتار و ئامادەییەكی دەروونییە كە پێویستی بە زەمینەسازیی ناخەكی هەیە. بۆ سەركەوتنی ئەم پرۆسەیە لە كوردستاندا، پێویستە كار لەسەر چەند بنەمایەكی سەرەكی بكرێت كە پەیوەندیی ڕاستەوخۆیان بە دەروونناسیی سیاسی و كۆمەڵایەتییەوە هەیە. یەكەمین و گرنگترین پێویستی بۆ دەستپێكردنی هەر گفتوگۆیەكی بەرهەمدار، بوونی «نییەتی پاك»ـە. نییەتی پاك فاكتەرێكی تەواو دەروونییە و سەرچاوەكەی بۆ ناخی مرۆڤ و سەركردە سیاسییەكان دەگەڕێتەوە. مەبەست لە بوونی نییەتی پاك ئەوەیە كە گفتوگۆ بۆ كات كوشتن، مانۆڕی سیاسی، یان بڕینی قسەی بەرانبەر نەبێت. هەروەها نابێت گفتوگۆ وەك دەرفەتێك سەیر بكرێت بۆ خۆبەهێزكردن لە كاتێكی دیكەدا بە مەبەستی شكاندنی دەستی نەیار، یان بەرانبەرەكە.

مێژووی سیاسیی ئێمە پڕە لە نموونەی نەبوونی نییەتی پاك لەلایەن هێزە نەیارەكانی كوردەوە، بۆ نموونە، لە ڕێككەوتنی ١١ی ئازاری ١٩٧٠دا، كاتێك حكومەتی ئەوكاتی بەغدا پێگەی خۆی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بەهێز كرد، سەرجەم بەڵێنەكانی خۆی هەڵوەشاندەوە، ئەمەش چونكە لە بنەڕەتدا ئامادە نەبوو كەمترین مافی گەلی كورد بسەلمێنێت و هیچ كاتێك بە نییەتێكی پاكەوە ددانی بە ڕێككەوتنەكەدا نەنابوو، بەڵكو تەنیا بۆ كات كوشتن و دەربازبوون لە قەیرانەكان دانوستانی كردبوو.

دووەم، گفتوگۆی ناوخۆیی لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان (كە ئێستا كێشە و درزە ڕاستەقینەكانمان تێیدا دەبینرێت)، پێویستییەكی متمانەپێكراوی بە «ڕاستگۆیی» هەیە. پێویستە تێبگەین كە ڕاستگۆیی تەنیا پێوەرێكی ئەخلاقی، یان ستراتیژی نییە، بەڵكو پێویستییەكی دەروونییە، بەو مانایەی كە ئایا لایەنەكان بە فیعلی هەست دەكەن بەرانبەرەكەیان لە گوتار و بڕیارەكانیاندا ڕاستگۆن؟ ئەمە زەروورەتێكی هەنووكەییە بۆ هەموو كۆمەڵگە، بەتایبەت بۆ ئەوانەی خاوەن بڕیارن و پاراستنی بەرژەوەندییە نیشتمانییەكان بە ئەركی خۆیان دەزانن. ئەوان پێویستە گفتوگۆیەكی ڕاستگۆیانە ئەنجام بدەن، نەك گفتوگۆ بكەنە كایەیەك بۆ پاشقولگرتن، تۆمەتباركردن و لاوازكردنی یەكتری. بەداخەوە، لەم ساڵانەی دواییدا لە هەرێمی كوردستاندا، ئەم جۆرە ڕەفتارانە بە ڕوونی بینراون و بوونەتە هۆی تێكدانی متمانەی گشتی.

سێیەم، لەبەر ئەوەی ئێمە وەك قەوارەیەكی سیاسی لە جوگرافیایەكی ئاڵۆزدا دەورە دراوین بە نەیار و نەیارانیش هەمیشە چاودێریی وردی دۆخی ناوخۆمان دەكەن، «پاراستنی ئەمانەت» دەبێتە یەكێكی دیكە لە گرنگترین بنەماكانی گفتوگۆ. پێویستە گفتوگۆی نێوان لایەنە كوردییەكان، بەتایبەت پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئەمانەتپارێزانە بێت. شاراوە نییە و گوزارشت لە ڕاستییەكی تاڵ دەكات كە زۆرجار وردەكاریی گفتوگۆ ناوخۆییەكانی هەرێم، پێش ئەوەی بگاتە لایەنی بەرانبەر لەسەر مێزی دانوستان، لەلایەن دەزگا هەواڵگرییەكانی وڵاتانی دراوسێوە بینراوە، یان زانیارییان لەسەر كۆكراوەتەوە. ئەم حاڵەتە نیشانەیەكی ڕوونی بێبەهاكردنی بەها نیشتمانییەكان و نەپاراستنی ئەمانەتە لە دانوستانەكانماندا، چونكە هێشتا هێزە سیاسییەكان وا بیر دەكەنەوە كە دەتوانن بە پشتبەستن بە لایەنی دەرەكی، پێگەی ناوخۆیی خۆیان بەهێز بكەن و بەرانبەرەكەیان لاواز بكەن.

لەلایەكی دیكەوە، پێشێلكردنی ئەم پرەنسیپانە دەریدەخات كە هەردوو حزبی سەرەكی (پارتی و یەكێتی) ئاستی خۆكۆنتڕۆڵكردن و لێبوردەییان بەرانبەر بە یەكتر گەیشتووەتە نزمترین ئاست. بەڵام بۆ سەركەوتنی هەر پڕۆژەیەكی نیشتمانی، پێویستە لایەنەكان بەرگەی ڕەخنە و جیاوازییەكانی یەكتر بگرن. ئەگەر سەیری مێژووی نزیك بكەین، لە كاتی ئەنجومەنی حوكمدا لە بەغدا، هومام حەموودی بە ڕاشكاوی لەبەردەم ئامادەبوواندا ڕایگەیاندبوو: «ئێمە ئامادە بووین لەسەدا شازدەی نەوتی بەسرە بدەینە كوردستان، تەنیا بۆ ئەوەی یەكپارچەیی عێراق بپارێزین». لەو سەردەمەدا، گەلی كورد وەك قەوارەیەكی یەكگرتوو، گەورە و كاریگەر دەبینرا كە دەیتوانی هاوسەنگییەكان بگۆڕێت و عێراق دابەش بكات. بەڵام پرسیارە جددییەكە لێرەدا ئەوەیە: ئایا ئێستاش گفتوگۆكانمان لەگەڵ بەغدا لەو ئاستە هێز و كاریگەرییەدا ماونەتەوە؟ ئایا هێشتا نەیارەكانمان بەو چاوە پڕ لە ترس و ڕێزەوە سەیرمان دەكەن كە ناچار بن، بەو شێوازە تەنازولمان بۆ بكەن؟ بێگومان دۆخەكە گۆڕاوە و ئەو سەردەمە تا ڕادەیەكی زۆر تێپەڕیوە.

هۆكاری پاشەكشەی پێگەی كورد بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە گفتوگۆ ناوخۆییەكانمان نە ئەمانەتپارێزانە بوون، نە ڕاستگۆیانە، و نە ئامادەیی پێویستیش لە ئارادا بووە بۆ ئەوەی لایەنەكان هەنگاوێك بەرەو ڕووی یەكتر بنێن. لێرەوە تێدەگەین كە پڕۆسەی نەتەوەسازی و دەوڵەتداری بەم شێوازە لە پەرتەوازیی و ململانێی بچووك بەڕێوە ناچێت. بەڵام لە كۆتاییدا، مرۆڤ وەك بوونەوەرێكی عاقڵ و خاوەن بیركردنەوە، هیچ ڕەفتارێك بێ پاڵنەر و ئامانج ئەنجام نادات، هیچ لایەنێكیش ناتوانێت لە ئامانجی ڕاستەقینەی هێزە سیاسییەكان تێبگات مەگەر لە ڕێگەی گفتوگۆی ڕاستەوخۆوە.

ئێمە وەك كۆمەڵگەی كوردی، هیچ ڕێگەیەكی دیكەمان لەبەردەمدا نییە، چۆن دەتوانین لە نییەت و پلانەكانی عێراق، توركیا، ئێران، یان تەنانەت حزبە ناوخۆییەكانی خۆمان تێبگەین ئەگەر گفتوگۆ و دانوستان نەكەین؟ بۆ ڕێكخستنەوەی ناوماڵی كوردیش، پێویستمان بە گفتوگۆیەكی ستراتیژی و بەردەوام هەیە. تەنیا لە ڕێگەی دانوستانێكی بنەمادارەوە دەتوانین بگەینە لێكتێگەیشتنی ڕاستەقینە، ڕاشكاوی و یەكگرتوویی. تا ئەو كاتەشی كە بە شێوەیەكی فەرمی ددان بەم بنەما دەروونی و نیشتمانییانەدا نەنێین، گفتوگۆكانمان بێ بەرهەم و كاتی دەبن. تەنیا ڕێگەچارەی ڕزگاربوونی ئێمە لەم قەیرانانە گفتوگۆیە و هیچ بەدیلێكی دیكەمان لەبەردەستدا نییە.

 

كەڵەكەبوونی كێشەكان

دیوارێكی بێ متمانەیی لەنێوان لایەنەكاندا دروست كردووە

چەمكی گفتوگۆ لە بنەڕەتدا لەسەر بنەمای گوتاری ڕوون، گوێگرتنی كارا و نییەتی ڕاستگۆیانە بۆ گەیشتن بە چارەسەر بنیاد دەنرێت. لە كایەی سیاسیی هەرێمی كوردستاندا، هەمیشە ئەم پرسیارە جەوهەرییە دێتە پێشەوە كە ئایا هۆكاری بنەڕەتیی شكستخواردنی گفتوگۆكان نەبوونی زمانێكی دیپلۆماسیی كارایە، یان لە غیابی نییەتێكی پاك بۆ سازان و ڕێككەوتندایە؟ كاتێك لە واقیعی سیاسیی ئێستا دەڕوانین، دەبینین كە كەڵەكەبوونی ململانێ مێژووییەكان و بەڵێنە جێبەجێنەكراوەكان، دیوارێكی ئەستووری بێمتمانەیی لە نێوان لایەنە سەرەكییەكاندا دروست كردووە. ئەم ناڕوونییە لە گفتوگۆكاندا وای كردووە كە كارەكتەرە سیاسییەكان هەمیشە لە پشت پەردەوە و لە ناخیاندا ئەجێندا و مەرجی دیكە حەشار بدەن، لە كاتێكدا لەسەر مێزی گفتوگۆ گوتارێكی جیاواز پێشكەش دەكەن. نەبوونی ڕاشكاوی و ڕاستگۆیی لە پێشكەشكردنی داواكارییەكاندا، پرۆسەی گفتوگۆی لە پێشوازییەكی بنیادنەرەوە گۆڕیوە بۆ مانۆڕێكی كاتی بۆ كات كوشتن، ئەمەش لایەنەكانی گەیاندووەتە قۆناغی بێ‌نیازی لە یەكتر و دروستبوونی دۆخی ساردبوونەوەی پەیوەندییەكان.

ئەم بێ‌نیازییە سیاسییە بە ڕوونی لە پەیوەندییەكانی نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا ڕەنگی داوەتەوە. ئێستا هەرێمی كوردستان بە كردەوە دابەش بووە بەسەر دوو زۆنی نفووزی جیاوازدا كە تێیدا هەر لایەنە و خاوەنی جوگرافیا، داهاتی ئابووری، گومرگ و هێزی سەربازی و كارگێڕیی تایبەت بە خۆیەتی. ئەم دابەشبوونە وای كردووە كە جۆرێك لە وەهمی خۆبژێوی و سەربەخۆیی لای هەردوو حزب دروست بێت، بە شێوازێك كە وەك هێزی بێ نیاز لە یەكتری ڕەفتار بكەن و وا هەست بكەن كە دەتوانن بە جیاواز و بەبێ هەماهەنگیی لایەنی بەرانبەر بەڕێوە بچن. ئەم تێڕوانینە سادە و كورتخایەنە واقیعی سیاسیی هەرێمی تێكداوە و پرۆسەی بڕیاردانی نیشتمانیی پەك خستووە، لە كاتێكدا پێكهاتەی گشتیی هەرێم لە ڕوانگەی نێودەوڵەتی و دەستوورییەوە وەك یەك یەكەی فیدڕاڵی سەیر دەكرێت كە دابەشبوونی زیان بە ناو و ناسنامەكەی دەگەیەنێت. بەڵام لە كۆتاییدا، ئەم وەهمی سەربەخۆیی و بێ‌نیازییەی زۆنەكان ناتوانێت لەبەردەم گۆڕانكارییە چاوەڕوانكراوەكاندا خۆی ڕاگرێت. لایەنەكان چەندە ناكۆك بن، هێشتا بە حوكمی جوگرافیا و چارەنووسی هاوبەش پێویستیان بە یەكتر هەیە. لە ڕووی مێژوویی و نەتەوەییەوە، پێویستی بە پاراستنی كوردستانێكی یەكپارچە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئالنگارییەكانی عێراق و گۆڕانكارییە جیۆپۆلەتیكییەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە سەرووی هەموو دەستكەوتێكی حزبیەوە هەیە. ئەو گۆڕانكارییە خێرانەی كە لە ناوچەكەدا ڕوودەدەن، هاوشێوەی لافاوێكی گەورەن كە ئەگەر پێكهاتەی سیاسیی هەرێم یەكگرتوو نەبێت، هەموو بەشەكانی دەبێتە قوربانی. لێرەوەیە كە پاراستنی قەوارەی هەرێم و ئایندەی میللەتەكەمان لە پاراستنی زۆنەكان، داهاتی گومرگەكان و بەرژەوەندییە داراییەكان گرنگتر دەبێت، تەنانەت ژیان و كەرامەتی مرۆڤی كورد لەم هەرێمەدا بە یەكگرتوویی و بەهێزیی قەوارەكەمانەوە بەستراوەتەوە.

یەكێكی دی لە كێشە هەرە بنەڕەتییەكان كە پێویستی بە هاودەنگیی نیشتمانی هەیە، سرووشتی فیدڕاڵییەتی هەرێمی كوردستانە لە عێراقدا. هەرچەندە فیدڕاڵییەت لە دەستووری عێراقدا چەسپێنراوە، بەڵام لەسەر واقیعی عەمەلی فیدڕاڵییەتێكی ڕاستەقینە لە ئارادا نییە، چونكە سنوورە فەرمی و دەستوورییەكانی هەرێم هێشتا دیار نین. لە پرۆسەیەكی فیدڕاڵیی تەندروستدا پێویستە سنوورەكانی ناوچە فیدڕاڵییەكان لەناو دەوڵەتدا بە تەواوی ڕوون و جێگیر بن، كەچی سنوورەكانی ئەم هەرێمە هێشتا لە لایەن دەستوورەوە بە تەواوی جێگیر نەكراون، بەڵكو ئەوەی سنوورەكان دیاری دەكات، تەنیا هێزی سەربازییە. لە غیابی جێبەجێكردنی ماددەی ١٤٠ی دەستووردا، هێڵەكانی شەڕ و بەرپەرچدانەوەی هێرشەكانی وەك حەشدی شەعبی بوونەتە سنووری واقیعی، نەك سنووری یاسایی، ئەمەش هەرێمەكە دەخاتە ناو دۆخێكی لێڵ و پڕ لە مەترسیی بەردەوام كە تێیدا نەیاران دەتوانن بە ئاسانی فشار بۆ پێشڕەوی زیاتر بكەن.

كەواتە، بۆ ڕزگاربوون لەم دۆخە پڕ لە مەترسییە، نابێت هیچ جۆرە گفتوگۆ و ڕێككەوتنێك لەبەر خاتری پۆستێكی وەزاری، وەرگرتنی بەڕێوەبەرایەتییەكی گشتی، یان پشك و ئیمتیازاتی دارایی پەكی بخرێت. كێشە بچووكەكان نابێت ببنە ڕێگر لە بەردەم لێكتێگەیشتنی ستراتیژی، چونكە نیشتمان لە هەموو قەوارەیەكی حزبی و بەرژەوەندییەكی تەسك گەورەترە. لە كۆتاییدا، هەر تاكێكی ئەم هەرێمە ماڵێكی دیكەی نییە، جگە لەم نیشتمانە و هیچ جێگایەكمان لە خاك و وڵاتی خۆمان ئازیزتر نییە، تا بەرگری لێ بكەین. چەقبەستوویی سیاسی و دابەشكاریی جوگرافی تەنیا زیان بە پێگەی نێودەوڵەتی و لۆكاڵیی كورد دەگەیەنێت، لە كاتێكدا لێكتێگەیشتن لەسەر پرەنسیپە نیشتمانییەكان، تاكە زامنی مانەوەمانە لەم قۆناغە سەختەی مێژوودا.

پێویستە گفتوگۆ و پێكەوەژیان

بكەینە بەشێك لە كولتووری گشتیی كۆمەڵگە

پرسیارێكی بنەڕەتی كە لەم دۆخە هەستیارەدا ڕووبەڕووی لایەنە پەیوەندیدارەكانی هەرێمی كوردستان دەبێتەوە، ئەوەیە كە ئایا سەركردایەتیی سیاسیی حزبە بڕیاربەدەستەكانمان بە تەواوی دەرك بەو مەترسی و ئالنگارییە نیشتمانییانە دەكەن كە لەم قۆناغەدا دەوریان داوین؟ لێرەدا مەبەستەكە ئەوە نییە كە ئێمە وەك چاودێر، یان هاووڵاتی ئامۆژگاری پێشكەش بە پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بكەین، چونكە بێگومان خۆیان لە دۆخەكە و پێویستییەكانی تێدەگەن. بەڵام ئەوەی لێمان دەوێت، پێشكەشكردنی تكایەكی نیشتمانی و جەماوەرییە، تكایەك بۆ ئەوەی بڕوا بەوە بهێنن كە گفتوگۆ و دیالۆگ هیچ بەدیل و ئەلتەرناتیڤێكی دیكەی نییە جگە لە خودی گفتوگۆ.

پەیامی سەرەكیی ئێمە و تەواوی هاووڵاتیانی ئەم نیشتمانە بۆ سەركردایەتیی سیاسی ئەوەیە كە لە هیچ خاڵێك و لەژێر هیچ فشار و پاساوێكدا، كۆتایی بە دیالۆگ نەهێنن. كاتێك كێشەكان قووڵ دەبنەوە، پێویستە مێزی گفتوگۆ باشتر واڵا بكرێتەوە، نەك كۆتایی پێ بهێنرێت. نابێت هیچ بەرژەوەندییەكی كاتی، یان حزبی بكرێتە قوربانیی پڕۆسەی گەیشتن بە لێكتێگەیشتن. چارەنووسی نەتەوەیەك، پێگەی دەستووریی هەرێمەكەمان و بژێویی خەڵك، هەموویان بەستراونەتەوە بەو ڕێككەوتن و لێكتێگەیشتنانەی كە لە نێوان هێزە سیاسییە سەرەكییەكاندا دێنە ئاراوە. مێژوو بە شێوەیەكی بێلایەنانە ڕووداوەكان تۆمار دەكات، ئەگەر مێژووی خۆمان بە گفتوگۆ و سازانی نیشتمانی نەنووسینەوە، ئەوا بە دڵنیاییەوە بە ناكۆكی، دابڕان و لە خراپترین حاڵەتیشدا بە شەڕی ناوخۆ دەنووسرێتەوە، كە ئەمەش كارەساتبارترین سیناریۆیە بۆ داهاتووی نەوەكانمان.

ئەمڕۆ پێویستە گفتوگۆ و پێكەوەژیان بكەینە بەشێك لە كولتووری گشتیی خۆمان، نەك تەنیا لە كایەی سیاسیدا، بەڵكو لە كولتووری كۆمەڵایەتی، ڕۆشنبیری و پەروەردەییشماندا. ئەگەر سەیری هۆكارەكانی سەركەوتنی دیالۆگ بكەین، دەبینین چەندین خاڵی هاوبەش هەن كە دەبنە هاندەر بۆ گفتوگۆ، لەوانە بەرژەوەندیی هاوبەش، ئایدیۆلۆژیای هاوبەش، حكومەتی هاوبەش، و لە سەرووی هەمووشیانەوە نیشتمانی هاوبەش. بۆ ئەوەی ئەم خاڵە هاوبەشانە بپارێزین و گەشەیان پێ بدەین، تەنیا و تەنیا ڕێگەی ئاشتییانە و لێكتێگەیشتن لەبەردەستدایە.

كاتێك سەیری مێژووی ململانێ سیاسییەكانی كوردستان دەكەین، نموونەی گەلێك هەوڵ دەبینین كە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان دراون، بەڵام بەهۆی نەبوونی نەرمی و لێكتێگەیشتن، بێئاكام بوون. بۆ نموونە، لە ڕابردوودا كەسایەتییەكی دیاری وەك خوالێخۆشبوو عەزیز محەمەد نزیكەی ٣٧ خول كۆبوونەوە و ناوبژیوانی لە نێوان پارتی و یەكێتیدا بەڕێوە برد، بەو ئامانجەی بگەنە ڕێككەوتنێكی كۆنكرێتی. جێگەی داخی قووڵە كە سەرەڕای ئەو هەموو هەوڵ و دانیشتنانە، لایەنەكان نەگەیشتنە ئەنجامێكی گشتگیر كە ڕێگر بێت لە دابەشبوونی جوگرافیی كوردستان. دەرئەنجامی ئەو دۆخە بووە هۆی دروستبوونی هێڵی دابەشكاریی جوگرافی و سیاسی لەژێر ناوی زۆنی زەرد و سەوز، كە تا ئێستاش كاریگەرییە نەرێنییەكانی بەسەر جومگە جیاوازەكانی حوكمڕانییەوە دیارە.

لەبەر ڕۆشنایی ئەم ئەزموونە مێژووییانەدا، هەنگاوی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ سازدانی ئەم جۆرە كۆبوونەوانە و كۆكردنەوەی كەسایەتی و دەنگە جیاوازەكان لەژێر یەك سەقفدا، جێگەی بایەخە. ئەمە دەرفەتێكە بۆ بیستنی دەنگی یەكتر و تێگەیشتن لە گرنگیی دیالۆگێكی هاوسەنگ، نەك جەدەل و ململانێی بێسوود. ئامانجی سەرەكی دەبێت یەكخستنی خاڵە هاوبەشەكان بێت، چونكە لە كاتی هەر شكستێكی سیاسیدا، پێش ئەوەی حزبەكان زیانمەند بن، ئەوا لە پلەی یەكەمدا نەتەوەكە و خەڵكی كوردستانن كە دەبنە قوربانی.

مێژووی پڕ لە ئازاری لێكترازانی سیاسی لە كوردستان، كە بەتایبەتی لە ڕووداوەكانی ساڵی ١٩٦٤ـەوە دەستی پێكرد، تا ئێستاش زامەكانی بە تەواوی ساڕێژ نەبوونەتەوە. لە ڕوانگەی زانستی حزبایەتییەوە، حزبە سیاسییەكان مەیلی ئەوەیان هەیە كە تەنیا لە چوارچێوەی بەرژەوەندییە ڕێكخراوەیی و ئایدیۆلۆژییەكانی خۆیان بڕواننە ڕووداوەكان. حزب وەك چوارچێوەیەكی كۆكەرەوە كە سەركردایەتی و لایەنگرانی لەدەور كۆدەبنەوە، زۆرجار بەرژەوەندیی ناوخۆیی خۆی لەپێش هەموو شتێكی دیكەوە دادەنێت. بەڵام بەرپرسیارێتیی نیشتمانی و مێژوویی لەم قۆناغەدا دەخوازێت كە پارتی و یەكێتی لە چوارچێوەی تەنگی حزبی دەرچن و كار بۆ ساڕێژكردنی زامەكانی ڕابردوو بكەن، چونكە هیچ هۆكارێك، چ ناوخۆیی بێت، یان دەرەكی، نابێت ببێتە هۆی بەردەوامبوونی لێكدابڕان و دابەشبوون.

 

جوگرافیایەكی سیاسیی سایكس -پیكۆ

پرسی نەتەوەكەمانی ئاڵۆزتر كردووە

 

پێویستە لەوە تێبگەین كە ئێمە لە بۆشاییدا ناژین و بە ئاسمانەوە هەڵنەواسراوین، بەڵكو لەسەر زەمینێكی ڕاستەقینە و لە ناو جەرگەی جوگرافیایەكی سیاسیی ئاڵۆزدا نیشتەجێین. چواردەورمان بە دەوڵەتانی ئێران، عێراق، توركیا و سووریا گەمارۆ دراوە، ئەو وڵاتانەی كە هەر یەكەیان بە جۆرێك لە جۆرەكان خاوەنی ململانێ و كێشەی مێژوویی و نەتەوەیین لەگەڵ پرسی كورددا. ئەم دۆخە سیاسی و جوگرافییە نالەبارە، دەرئەنجامی ڕێككەوتننامەی سایكس-پیكۆ و كۆنفڕانسە پاشكۆكانی دیكەی وەك (سان ڕیمۆ، پەیمانی سیڤەر و بڕیارەكانی كۆنگرەی پاریس)ن لە ساڵانی ١٩٢١-١٩٢٢، كە نەخشەی ناوچەكەیان بە زیانی گەلی كورد و مافە ڕەواكانی كێشایەوە.

لە ناو هاوكێشە هەرێمییەكاندا، بەرژەوەندییەكانی ئەم دەوڵەتانە لە دژی یەكترن، بەڵام كاتێك دێتە سەر پرسی كورد، هەڵوێستەكانیان هاوتەریب دەبنەوە. بۆ نموونە، ئایا دەكرێت ئێران پێشوازی لە ڕێككەوتن و ئاشتی نێوان توركیا و پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە) بكات؟ بێگومان نەخێر، چونكە ئەمە هاوسەنگیی هێز لە ناوچەكەدا بە زیانی ئەو دەگۆڕێت. لە لایەكی دیكەوە، ئایا پێدەچێت توركیا ڕازی بێت بە بوونی قەوارەیەكی سەربەخۆ، یان نیمچە سەربەخۆ بۆ كورد لە هەرێمی كوردستاندا؟ پێویستە تێبگەین كە دژایەتیكردنی قەوارەی كوردی لە لایەن توركیاوە، تەنیا پەیوەست نییە بە گۆڕانی كەسایەتییەكان یان سەركردایەتیی سیاسی و حكومەتەكانی ئێستای ئەو وڵاتەوە، بەڵكو ئەم ستراتیژە لە قووڵایی بنەماكانی دەوڵەتی توركیادایە. ئەم جۆرە بڕیارە ستراتیژییانە لە لایەن دامەزراوە عەسكەری و هەواڵگرییەكانەوە و ئەوانەی پێیان دەوترێت «دەوڵەتی قووڵ» دیزاین دەكرێن، كە هەمیشە كارەكتەرە ڕاستەقینەكانی پشتەوەی حكومەتی توركیان.

ئەم دەوڵەتانە و دەزگا هەواڵگرییەكانیان، هەمیشە بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ و لە پشت پەردەوە كار دەكەن. هەمیشە هەوڵ دەدەن لەو خاڵانەوە دەستوەردان بكەن كە بە ئاسانی گومانیان لێ ناكرێت، بە ئامانجی دروستكردنی دووبەرەكی لە نێوان هێزە سەرەكییەكانی كوردستان، هەرچەندە ڕەنگە ئەم دەستێوەردانانە لە گۆڕەپانی سیاسیدا بە ئاشكرا نەبینرێن. بەڵام ئەوان بە هیچ شێوەیەك نایانەوێت كورد لە هیچ بەشێكی كوردستاندا بگاتە دەستكەوتێكی سیاسی یان نەتەوەیی، چونكە گەشەسەندنی هەر بەشێك بە مەترسی بۆ سەر قەوارەی خۆیان دەزانن. تەنانەت كاتێك سەرنج دەدەینە ناوەڕۆكی دانوستاندنەكانی پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)، دەبینین كە كارنامەكەیان زیاتر تیشك دەخاتە سەر بابەتە گشتییەكانی وەك چەسپاندنی دیموكراسی لە توركیادا، مافی ژنان و پاراستنی ژینگە، نەك دیاریكردنی جوگرافیایەكی دیاریكراو بۆ كوردستان. سەرەڕای ئەوەی ئەم دروشم و داواكارییانە مەترسیی ڕاستەوخۆ لەسەر سنوورە جوگرافییەكانی وڵاتانی دراوسێ دروست ناكەن، بەڵام دەوڵەتانی ناوچەكە هێشتا بە گومانەوە لە هەر جۆرە گفتوگۆیەك دەڕوانن. لە كۆتاییدا، بەداخەوە هەمیشە دەستی دەرەكی و دەستتێوەردانی وڵاتانی دراوسێ ڕێگر بووە لە دروستبوونی یەكدەنگی و چارەسەركردنی ناكۆكییەكانی نێوان هێزە كوردییەكان، بەتایبەتی لە نێوان پارتی و یەكێتیدا، لە ئاستی دووەمیشدا ڕێگر بووە لە سەرگرتنی هەر جۆرە گفتوگۆیەكی ڕاستەقینە و بەرهەمدار لە نێوان حكومەتە ناوەندییەكان و گەلی كورددا.

 

لووتكەی بەرپرسیارێتیی نەتەوەیی و نیشتمانی سازان و ڕێككەوتنە

 

دوابەدوای تیشك خستنەسەر كاریگەریی فاكتەرە دەرەكی و هەرێمییەكان لەسەر پڕۆسەی بڕیاردان و ڕێگریی لە گفتوگۆی لایەنە سیاسییە كوردییەكان، پێویستە ئاوڕێك لە ناوخۆی ماڵی كوردی و هۆكارە ناوخۆییەكانیش بدەینەوە. پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە: لەسەر ئاستی ناوخۆ، چ فاكتەرێك هەیە كە ڕێگرە لەبەردەم ڕێككەوتنی لایەنەكاندا؟ بە دڵنیاییەوە، لەسەر ئاستی ناوخۆی هەرێمی كوردستاندا، هیچ فاكتەر و هێزێكی سیاسی هێندەی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان خاوەن كاریگەریی و هێزی بڕیاردان نین. كەواتە هۆكاری بنەڕەتیی یەكلانەبوونەوەی كێشەكان، پێویستە لە ناو پێكهاتەی ناوخۆیی ئەم دوو حزبەدا بخوێندرێتەوە.

لە ناو هەر حزبێكی سیاسیدا، بە شێوەیەكی سرووشتی دوو ئاراستە، یان دوو هێڵی جیاواز بوونیان هەیە، هێڵێك كە لایەنگری ڕێككەوتن و نەرمی نواندنە و هێڵێكی دی كە ناڕازییە و لەژێر ناوی جۆراوجۆردا دژایەتی ڕێككەوتن دەكات. لەم نێوەندەدا، نوخبەی سیاسیی باڵادەستی ناو حزبەكان ڕۆڵی یەكلاكەرەوە لە ئاراستەكردنی ئەم هێڵانەدا دەبینن. بۆ نموونە، لە ناو بازنەی بڕیاردانی حزبەكاندا، كۆمەڵێك خەڵك هەن كە ڕەنگە هیچ بەرژەوەندییەكی تایبەتیان نەبێت، بەڵام لە ڕووی بیروباوەڕەوە پێیان وایە سازشكردن، یان نەرمی نواندن لەبەرانبەر حزبی بەرانبەردا جۆرێكە لە كەمی یان ملدانەواندن، یان پێیانوایە مێژوو و پێگەی حزبەكەیان لەكەدار دەكات. ئەم جۆرە تێڕوانینە هەمیشە وەك بەربەستێك لەبەردەم بەردەوامیی یان سەركەوتنی گفتوگۆكان كار دەكات. ئەم هێڵە سیاسییە بەهێزانە كە بە لۆبیی ناوخۆیی ناسراون و قسە و بڕیاریان لە ناو حزبەكدا دەڕوات، دەتوانن لە هەر كاتێكدا بێت ڕێڕەوی گفتوگۆكان بەرەو بنبەست بەرن.

كاتێك بەتایبەتی لەسەر پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەوەستین، دەبینین پێكهاتەی بڕیاردانیان جیاوازە. لە ناو پارتیدا، ناوەندی بڕیاردان زیاتر یەكگرتووە، سەركردایەتیی بەڕێز كاك مەسعود بارزانی و هاوكارەكانی خاوەنی دوا بڕیاری یەكلاكەرەوەن و قسەی ئەوان لە ناو حزبەكەدا كۆتایی بە ململانێ ناوخۆییەكان دەهێنێت. لە لایەكی دیكەوە، لە ناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانیشدا تا ئێستا كارەكتەرێكی دیار و ڕێگر دەرنەكەوتووە كە بە شێوەیەكی ئاشكرا ببێتە بەربەست لەبەردەم گفتوگۆیەكی بەرهەمدار و نیشتمانیدا.

مایەی داخە كاتێك دەبینین هۆكاری بنبەستبوونی گفتوگۆكان كورت دەبێتەوە لە ململانێ لەسەر پۆستێكی وزاری یان دابەشكردنی دەسەڵاتەكان. سازش نەكردن لەسەر وەزارەتێك و بەراوردكردنی بە دۆزی گەورەی نەتەوەیی، كۆسپێكی ناجوان و نالۆژیكییە. چۆن دەكرێت پاراستنی بەرژەوەندییە باڵاكانمان، لەم قۆناغە ناهەموار و پڕ لە مەترسییەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بكرێتە قوربانیی پۆستێكی حكومی؟ ناوچەكە بە قۆناغێكی یەكجار ئاڵۆزدا تێدەپەڕێت، هێشتا چارەنووسی سوریا ڕوون نییە، دۆخی ئێران بە ئاڕاستەیەكی نادیاردا دەڕوات، و دەوڵەتانی دەوروبەریش بە هەموو شێوەیەك هەوڵی پاراستنی بەرژەوەندییەكانی خۆیان دەدەن. لەبەرانبەر ئەم مەترسییانەدا، تەنازولكردن و سازشكردنی لایەنەكان بۆ یەكتر، نەك هەر نیشانەی لاوازی نییە، بەڵكو لوتكەی بەرپرسیارێتیی نەتەوەیی و نیشتمانییە.

لە كۆتاییدا، دەبێت واقیعبین بین و ددان بەوەدا بنێین كە بنكە و پێكهاتەی ناوخۆیی حزبەكان بە ئاسانی درزی تێناكەوێت، جا چ لە ڕێگەی فشارەوە بێت یان هەر شێوازێكی تر. لەبەر ئەوە، تاكە ڕێگەی دروست بۆ چارەسەركردنی كێشەكان، گەیشتنە بە لێكتێگەیشتن لەسەر مێزی گفتوگۆ، چونكە لە سیاسەتی هاوچەرخدا بەدیلی گفتوگۆ تەنیا هەر گفتوگۆیە و هیچ ڕێگەیەكی تر ناتوانێت جێگەی بگرێتەوە.

 

پێداگری لەسەر خواستی حزبی

زیان بە قەوارەی هەرێمی كوردستان دەگەیەنێت

 

كاتێك لە كایەی سیاسیدا زەمینەی گفتوگۆ و لێكتێگەیشتنی بنیاتنەر بەرتەسك دەبێتەوە، بە ناچاری بۆشاییە سیاسییەكان بە گرژی و ئاڵۆزی پڕ دەبنەوە. ئەم دۆخە نەرێنییە نەك هەر لە ئاستی سەركردایەتیی حزبەكاندا قەتیس نامێنێتەوە، بەڵكو بە خێراییەكی زۆر شۆڕ دەبێتەوە بۆ ناو شەقام، جەماوەر و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان. لەم سەردەمەدا، تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بوونەتە ئامرازێكی خێرا بۆ گواستنەوە و قووڵكردنەوەی ناكۆكییەكان، كە ئەمەش دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی نەبوونی زمانێكی هاوبەشە لە نێوان جەمسەرە سەرەكییەكانی بڕیارداندا.

لە ناو دیمەنی سیاسیی هەرێمی كوردستاندا، كاتێك باس لەم چەقبەستوویی و ئاڵۆزییە دەكرێت، پێویستە سەرنجەكان بخرێنە سەر دوو هێزە دەسەڵاتدارەكە، واتە پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان. هەرچەندە هێز و لایەنە سیاسییەكانی دیكەش لە دەرەوەی ئەم دووانە بوونیان هەیە و ڕۆڵ لە پرۆسەی سیاسیدا دەگێڕن، بەڵام قورسایی و كاریگەریی ئەوان بەو ئاستە نییە كە بتوانن ئاڕاستەی گفتوگۆ سەرەكییەكان دیاری بكەن یان گۆڕانكاریی ڕیشەیی لە پێوەندییەكانی نێوان پارتی و یەكێتیدا دروست بكەن. لە ڕاستیدا، زۆربەی هێزەكانی دیكە و تەواوی جەماوەریش خوازیاری ڕێككەوتن و سەقامگیرین، چونكە لە واقیعدا ململانێ و ناڕوونیی سیاسی هیچ دەستكەوتێكی گشتی پێشكەش ناكات و سەردەمی سەپاندنی ئیرادە بەسەر یەكتردا بەسەرچووە.

لێرەدا پارادۆكسێكی سیاسی دروست دەبێت، ئەگەر هاوڵاتیان، هێزە سیاسییەكان و تەنانەت سەركردایەتیی پارتی و یەكێتیش بەردەوام ڕایبگەیەنن كە پێیان باشە ڕێكبكەون، كەواتە هۆكاری ڕاستەقینەی ئەم ناڕوونی و دووركەوتنەوەیە چییە؟ و كێ یان چ فاكتەرێك ڕێگرە لە گەیشتن بە ڕێككەوتنێكی سەرتاسەری؟

بۆ وەڵامدانەوەی ئەم سەرنجە، پێویستە سەیری پێكهاتەی ئیداری و جوگرافیی هەرێم بكەین كە بە كردەوە دابەشبووە بەسەر دوو زۆنی جیاواز و نیمچە سەربەخۆدا. بوونی ئەم دوو ناوچە جیاوازە كە هەر لایەنێكیان تێیدا خاوەن دەسەڵاتی كارگێڕی، ئەمنی و دارایی تایبەت بە خۆیەتی، جۆرێك لە «بێ نیازیی سیاسی» یان نەبوونی لێكترازانی هاوبەشی لە كورتخایەندا دروست كردووە. كاتێك هەر لایەنێك وا هەست بكات كە لە زۆنی خۆیدا لە ئارامیدایە و دەسەڵاتەكانی پارێزراون، پاڵنەرەكان بۆ پێشكەشكردنی سازشی مێژوویی یان پاشەكشەكردن لە هەندێك داواكاری كەم دەبنەوە. ئەم خۆبژێوییە ناوچەییە وا دەكات هەر لایەك هەوڵ بدات لە كاتی قەیرانەكاندا زیاتر بەرژەوەندییەكانی دەوروبەری خۆی بپارێزێت و پێویستیی بە لایەنەكەی دیكە نەبێت، مەگەر ئەو كاتەی كە مەترسییەكی گەورە و هاوبەش (وەك هەڕەشەی گشتی لەسەر قەوارەی هەرێم) ڕووبەڕووی هەردوولا ببێتەوە.

بەڵام لە ڕوانگەیەكی نیشتمانییەوە، پێویستە بڕیاربەدەستانی هەردوو حزب دەرك بەوە بكەن كە پاراستنی سەقامگیری و دۆخی گوزەرانی هاوڵاتیان، زۆر لە دەستكەوتی حزبیی كاتی، یان ململانێ لەسەر پۆستێكی وزاری گرنگترە. لە كۆتاییدا، هیچ بەدیلێكی ڕاستەقینە بۆ لێكتێگەیشتنی نێوان پارتی و یەكێتی بوونی نییە، چونكە هیچ كام لەم دوو هێزە ناتوانن ئەویتریان پەراوێز بخەن. بەدیلی تاكە لایەنە و دابەشكاریی ناوچەیی، تەنیا زیان بە پێگەی هەرێمی كوردستان دەگەیەنێت و چارەسەری كۆتایی تەنیا لە ڕێگەی سازشكردن و یەكخستنی گوتاری سیاسییەوە بەدی دێت.