پ.د.نەزاكەت حسێن، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە و مامۆستایە لە زانكۆی سلێمانی. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (ناسیۆنالیزم و ئایدیۆلۆژیا . پرس و پەیوەندی»، بەمجۆرە بۆچوونەكانی خۆی خستەڕوو.

 

ئەگەر لە هەردوو چەمكی ناسیۆنالیزم و ئایدیۆلۆژیا بڕوانین و شۆڕ ببینەوە بۆ ناو كۆمەڵگەی كوردی، بەتایبەتی لە باشووری كوردستان دەبینین، كە كورد خاوەن بیرێكی ناسیۆنالیستیی دروست و ئایدیۆلۆژیایەكی گونجاو بۆ كۆمەڵگە بووە، بەڵام ئێستا بارودۆخەكە لە چیدایە و لە كوێداین؟ كاریگەرییەكان بۆ سڕینەوە و بەلاڕێدا بردنی ئەم ئایدیۆلۆژیا و بیرە دروستە خۆماڵییە چین؟

سەرەتا ئەگەر لە سرووشتە ڕاستەقینەكەی ناسیۆنالیزم بڕوانین، دەبینین پێچەوانەی ئەوەیە كە بەداخەوە لە زۆربەی كۆمەڵگەكان جێبەجێ دەكرێت. ناسیۆنالیزم واتە خۆشەویستی ئەوی دیكە و بایەخدان بەوی دی و خۆشەویستی دەرەوەی خۆت و ئەو كەسانەی غەریبن و جیاوازن لە تۆ بە ڕەچەڵەك، یان ئایین، یان ڕەگەز، یان زمان و نەتەوە. ناسیۆنالیزم جێبەجێ نابێت، بە بێ خۆشەویستی و ڕێزگرتنی ئەوی دیكە، بەڵام بەداخەوە هەندێك جار ناسیۆنالیزم، لار دەبێتەوە بۆ ڕق و كینە لەوانەی جیاوازن. یوڤاڵ نووح هەراری، فەیلەسووفی هەردەم دەڵێت: «ناسیۆنالیزم جێبەجێ دەبێت، وەك سرووشتە ڕاستەقینەكەی خۆی بە خۆشەویستی و ڕێزگرتنی دەرەوەی خۆت، بەڵام جێبەجێ نابێت بە ڕق و كینە و دژایەتی، بەڵكو هەندێك جار ناسیۆنالیزم وات لێدەكات قوربانی بە خۆت بدەیت لەپێناو ئەوانی دی، وەك ئەوەی تۆ باج دەدەیت، تاكو ئەوانی دیكە لە وڵاتدا باشترین خزمەتگوزاریی پەروەردەیی و تەندروستییان هەبێت».

ئەگەر لە سرووشتی كۆمەڵگەی كوردی لە باشووری كوردستان بڕوانین، لە تەریقەتەكان، ئەم بیرە بە جوانی ڕەنگی دابوویەوە، بەتایبەتی لە تەریقەتی نەقشبەندی و قوتابخانەی بارزانی و تەكیەی بارزان، كە بیری ناسیۆنالیستی بە شێوەیەك جێبەجێ دەكرا، كە هەموو نەتەوەكان وەك یەك بایەخ و ڕێزیان هەبوو. لەهەمان كات ئەگەر ئایدیۆلۆژیا بریتی بێت لە بوونی دیدگا و ئایدیایەك بۆ ژیان و خواپەرستی، لەناو تەریقەتی نەقشبەندی و تەكیەی بارزان، بیرێكی ئایینی پەیڕەو دەكرا كە خواپەرستی و نیشتمانی و نەتەوەیی بوون و ناسیۆنالیستی پێكەوە گرێ دابوون، بە شێوەیەك كە سرووشتێكی بۆ كۆمەڵگەی كوردی دروست كردبوو، كە مرۆڤ دەیتوانی خواپەرست بێت، ناسیۆنالیست بێت، هەمان كات ئەوانی دیكەشی لە نەتەوە و ئایینەكانی دی خۆش بوێت و ڕێزیان بگرێت، ئەوانی دیكەش مومارەسەی ئایین و ئایدیۆلۆژیا و كولتووری خۆیان بكەن. هەموو تەریقەتەكانی كۆمەڵگەی كوردی (نەقشبەندی، بەرزنجی، قادری و...هتد و خانەقا و تەكیە و مزگەوتەكان و حوجرەكان لەگەڵ بیرە ناسیۆنالیستیە دروستەكە پێكەوە كاریان دەكرد. كێشەی ناسیۆنالیستی و ئایینی لەو سەردەمەدا نەبوو، بەڵام لە بەرانبەردا بیری ناسیۆنالیستی عەرەبی و توركی و نەتەوەكانی دیكە بە ڕێگەی ڕق و سڕینەوە، دژایەتیی كۆمەڵگەی كوردیان دەكرد.

ئێمە تا سەردەمانێك بەم ڕێگە دروستەی ئایدیۆلۆژیا و ناسیۆنالیستی كوردی زۆرجوان ڕۆیشتن و پێویستمان بە هیچ ئایدیۆلۆژیا و بیرێكی هاوردە نەبوو. بەداخەوە بەهاتنی بیرە هاوردەكان لە بیری چەپەوە تا بیری ئیسلامی سیاسی، یەك لەدوای یەك كاریان كرد ئەم سرووشتە جوانە ڕاستەقینەی ناسیۆنالیستی كوردی بسڕنەوە ڕق و كینە و تەفرەقە لە ناویدا بچێنن، كاریان لەسەر لێدانی كەسایەتییە ئایینی و نەتەوییەكانی ناو خانەقا و تەریقەت و ڕەوتە ئایینییە خۆماڵیە كوردییەكانی وەك سۆفی و دەروێش كرد.

بیری هاوردە و چەپڕەوی و ئیسلامی تونردەوی كە ئایینی پاكی ئیسلامیان تێكەڵ كردبوو بە بیری ناسیۆنالیستی عەربی و بیانی بۆ ئەوەی ئەو ڕەوتە پەیرەوە ئایینی و ئایدیۆلۆژیا خۆماڵییە كوردییە بسڕنەوە. بۆیە ئەمرۆ كۆمەڵگەكەمان بەداخەوە وای لێهاتووە، هەر ڕەوت و بیری و ئایدیایەك دێت لە ئیخوانی و سۆشیاڵیستی هاوردە و سەلەفی و چەندین بیر و ئایدیا و ڕەوتی دیكەی دەرەكی داماندەپۆشێت، ئەوەش جگە لەوەی ئایدیا و ئایدیۆلۆژیا و بیرە ناسیۆنالیستیە خۆماڵییەكەمان كاڵ دەكاتەوە، چەندین گرفتی كولتووری و پێكەوەژیان و ئیتیكیمان بۆ دروست دەكات. باشترین ڕێگا، گەڕانەوەیە بۆ سەر ڕێگا سرووشتیە خۆماڵییەكە و وەلانانی هەرچی بیری هاوردەیە و نەهێشتنی گەشەكردنی، لە هەمان كات چوونەوە سەر ئایدیۆلۆژیا خۆماڵی و ناسیۆنالیستە دروستەكە كە بەرهەمی خانەقا و تەریقەت و ڕەوتە خۆماڵییەكانمان بوون.