لە تاریکترین ساتەکانی سەدەی بیست و یەکەمدا، کاتێک هێزە دڕندەکانی تیرۆری جیهانی هەڕەشەی پارچەپارچەکردنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بڵاوکردنەوەی تۆقینیان لە سەرانسەری جیهاندا دەکرد، تەنیا یەک هێز وەک قەڵغانێکی پتەو بۆ بەرگریکردن لە مرۆڤایەتی وەستایەوە کە ئەویش هێزی پێشمەرگەی کوردستان بوو. پێشمەرگە لە پێناو بەرگریکردن لە تەواوی جیهانی ئازاد، چووە ناو جەنگێکی بێ وێنە دژی ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش؛ ئەو تاقمەی کە هیچ سنوورێکی بۆ دڕندەیی نەدەناسی.
ئەم جەنگە چارەنووسسازە باجێکی ئێجگار قورسی لێ کەوتەوە. هەرێمی کوردستان زیاتر لە پانزە هەزار شەهید و برینداری پێشکەش بە پاراستنی ئاسایشی نیشتمانی و جیهانی کرد. بەڵام ئەوەی پێشمەرگەی لە مێژوودا جیا کردەوە، تەنیا قارەمانێتییە ئەفسانەییەکەی ناو مەیدانی جەنگ نەبوو، بەڵکوو ڕەفتار و سەرکردایەتییە یاسایی و مرۆییە بەرزەکەی بوو لە دەرەوەی بەرەکانی جەنگدا. لە کاتێکدا دوژمن بە تەواوی بەهاکانی ژیانی مرۆڤی پێشێل دەکرد، پێشمەرگە وەک پارێزەری بەها شارستانییەکان مایەوە و بە توندی پابەندی بەندەکانی ڕێککەوتننامەی سێیەمی جنێڤی ساڵی ١٩٤٩ بوو.
جیاوازیی نێوان ڕەوشت و دڕندەیی: یاسا لە بەرامبەر تیرۆردا
لە کاتێکدا چەکدارە تیرۆریستەکان سەرباز و خەڵکی سڤیلیان بە دڕندەترین شێوە کۆمەڵکوژ دەکرد و وەک قەڵغانی مرۆیی بەکاریان دەهێنان، پێشمەرگە بەردەوام پرەنسیپەکانی یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی جێبەجێ دەکرد.
بەپێی ماددەی ٤ لە ڕێککەوتننامەی سێیەمی جنێڤ، پێشمەرگە وەک هێزێکی ڕێکخراوی خاوەن دیسپلین لەژێر فەرماندەییەکی بەرپرسیاردا، بە چەکی ئاشکرا و نیشانەی دیارەوە جەنگا. کاتێک چەکدارانی دوژمن خۆیان ڕادەست دەکرد یان دەستگیر دەکران، پێشمەرگە دەستبەجێ یاسای پاراستنی بەپێی ماددەی ٥ بۆ چالاک دەکردن و وەک دیلی جەنگ مامەڵەی لەگەڵ دەکردن، سەرەڕای ئەو تاوانە گەورانەی کە ئەنجامیان دابوو.
پێوەری ڕاستەقینەی پابەندبوونی کۆمەڵگەیەک بە مافەکانی مرۆڤەوە، چۆنیەتیی مامەڵەکردنیەتی لەگەڵ دوژمنە دەستگیرکراوەکانی، نەک لەگەڵ پاڵەوانەکانی.
پابەندبوونی توندی پێشمەرگە بە ماددەکانی جنێڤ
مامەڵەی پێشمەرگە لەگەڵ دیلەکاندا نموونەیەکی باڵای جێبەجێکردنی دەقە یاساییەکانی ڕێککەوتننامەی جنێڤ بوو لە چەندین لایەنی جیاوازدا:
١. پاراستنی گشتی و کەرامەتی مرۆڤ
بەپێی ماددەی ١٢، حکومەتی هەرێمی کوردستان بەرپرسیارێتیی یاسایی و دەوڵەتی لە ئەستۆ گرت بۆ پاراستنی دیلەکان. سەرەڕای ئازاری لەدەستدانی هەزاران هاوسەنگەریان، پێشمەرگە بە توندی ماددەی ١٣ ی تایبەت بە مامەڵەی مرۆڤانەی جێبەجێ کرد؛ نەیانهێشت هیچ دیلێک ڕووبەڕووی ئەشکەنجە، تۆڵەسەندنەوە، یان سووکایەتیپێکردنی گشتی ببێتەوە. هەروەها بەپێی ماددەی ١٤ ڕێز لە کەسایەتییان گیرا و بەپێی ماددەی ١٦ هیچ جیاکارییەک لە نێوانیاندا نەکرا لەسەر بنەمای ڕەگەز، نەتەوە، یان ئایین.
٢. لێکۆڵینەوەی یاسایی و ژیانی ڕۆژانە
لە کاتی لێکۆڵینەوەکاندا، هێزەکانی پێشمەرگە پابەندی بەندەکانی ماددەی ١٧ بوون؛ دیلەکان تەنیا ناچار دەکران زانیارییە سەرەتاییەکانی وەک ناو و پلەی سەربازی بدەن و چەوساندنەوەی دەروونی و جەستەیی بە توندی قەدەغە بوو.
هەروەها سەرجەم پێداویستییە سەرەکییەکانیان بۆ دابین دەکرا:
ئاسایش بەپێی ماددەکانی ١٩ و ٢٣: دیلەکان دەستبەجێ لە ناوچەی مەترسیی شەڕ دوور دەخرانەوە بۆ کەمپی تایبەت لەسەر وشکانی بەپێی ماددەی ٢٢، و هەرگیز وەک قەڵغانی مرۆیی بەکارنەهێنران.
بژێوی بەپێی ماددەکانی ٢٥، ٢٦ و ٢٩: سەرەڕای قەیرانی دارایی، خۆراکی تەندروست، ئاوی پاک، جلوبەرگی گونجاو و کەرەستەی پاکوخاوێنیی پێویستیان بۆ دابین دەکرا.
٣. چاودێریی پزیشکی و چاودێریی نێودەوڵەتی
حکومەتی هەرێمی کوردستان بەپێی ماددەکانی ٣٠ و ٣١، چارەسەری پزیشکی و نەشتەرگەریی بێبەرامبەری پێشکەش بە بریندار و نەخۆشەکانی دوژمن کرد.
هاوکات، دەرگای کەمپەکانی بە ڕووی چاوە نێودەوڵەتییەکاندا واڵا کرد؛ بەپێی ماددەی ١٢٥، نوێنەرانی لیژنەی نێودەوڵەتیی خاچی سوور و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ ئازادیی تەواویان هەبوو بۆ سەردانیکردنی کەمپەکان، قسەکردنی تایبەت لەگەڵ دیلەکان، و چاودێریکردنی دۆخی ژیانیان.
میراتێکی زیندوو بۆ ئاسایشی جیهانی
پێشمەرگە تەنیا لە ڕووی سەربازییەوە تیرۆری تێکنەشکاند، بەڵکوو لە ڕووی ڕەوشتیشەوە شکستی پێهێنا. بە ڕەتکردنەوەی بەکارهێنانی زمانی دڕندەیی هاوشێوەی دوژمنەکانیان، هێزەکانی پێشمەرگە سەروەری و کەرامەتی یاسا نێودەوڵەتییەکانیان پاراست.
کاتێک مێژووی جەنگی دژ بە تیرۆر دەنووسرێتەوە، پێشمەرگە تەنیا وەک ئەو شەڕکەرە نەبەردانە یاد ناکرێنەوە کە خەلافەتە تاریکەکەی داعشیان تێکشکاند، بەڵکوو وەک سوپایەکی نموونەیی ناویان دەخرێتە مێژووەوە کە سەلماندیان تەنانەت لە ژێر چەتری قورسترین جەنگیشدا، دەکرێت مرۆڤایەتی و سەروەریی یاسا سەرکەوتوو بن.