ئەندازیاریی بێدەنگی و داوی ساردی یاسا: کاتێک عەقڵ دەبێتە پارێزەری بوێری
پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و مێژووی ململانێ سیاسییەکان هەمیشە لەژێر کاریگەریی دوو هێزی دژبەیەک و تەواوکاری یەکتردا بووە: "ژاوەژاوی کاتیی سەر شەپۆلەکان" و "قووڵایی مات و بێدەنگی دەریا". لە کایەی گشتی و لەناو ململانێ مرۆییەکاندا، زۆرجار ئەوانەی کە بە گڕوتینێکی کوێر و هاواری کاتییەوە دێنە مەیدان، بێدەنگیی دەزگا ڕێکخراوەکان و مانەوەی دامەزراوەکان لە دۆخی چاودێریدا، وەک کشانەوە، ترس یان لاوازی دەخوێننەوە. ئەمە گەورەترین و کوشندەترین هەڵەی ستراتیژییە کە بکەرە سەرکێشەکان تێیدەکەون؛ چونکە لە فەلسەفەی حوکمڕانی و تەکنیکی کۆنترۆڵدا، قووڵترین تەڵەکان هەمیشە لەژێر ئارامترین و بێدەنگترین ئاوەکاندا دەشاردرێنەوە.
بوێری و غەریزەی ڕووبەڕووبوونەوە، ئەگەر لە ژووری بیرکردنەوە و لۆژیکەوە ئاڕاستە نەکرێن، چیتر نابنە هێزی گۆڕانکاری یان داکۆکیکردن لە پرەنسیپ، بەڵکو تەنیا دەبنە کەرەستەیەکی خێرا بۆ خۆکوژیی سیاسی و کۆمەڵایەتی. غیرەتی بێ عەقڵ وەک گڕکانێکی کوێر وایە؛ پێش ئەوەی ڕێگاکە بۆ دەوروبەری ڕوون بکاتەوە یان نەخشەیەکی نوێ بنیات بنێت، ئەو چیایە دادەرووخێنێت کە خۆی تێدا حەشارداوە و لە بنەڕەتدا پشتی پێ بەستووە. مێژوو زۆر بە ڕوونی پێمان دەڵێت کە هێز لە هاوار، دروستکردنی پەشێوی و پشێویی کاتیدا کورت نابێتەوە، بەڵکو هێزی ڕاستەقینە لەو ئەندازیارییە ساردەدایە کە دەزانێت کەی، لە کوێ، و چۆن "چەمکی کات" بەکاربهێنێت بۆ داڕشتنی کۆتاییەکان.
یاسا و دەزگا جێگیرەکان بە پێچەوانەی تاکەکانەوە بیر دەکەنەوە؛ ئەوان وەک مەکینەیەکی گەورە، سارد و سەبوور کاردەکەن. ئەوان پێویستیان بە ململانێی خێرا، کاردانەوەی پەلە و تۆڵەسەندنەوەی سۆزداری نییە. ستراتیژیی ئەم دەزگایانە لەسەر بنەمای "داخوورانی هێزی نەیار لە ڕێگەی کاتەوە" داڕێژراوە. ئەوان دەرفەت بە گەردەلوولە کاتییەکان دەدەن کە بە ئارەزووی خۆیان بخرۆشێن، هێزی خۆیان لەناو هاوار و پەشێویدا خەرج بکەن، و لەکۆتاییدا لەناو ماندووبوونی ناوەکیی خۆیاندا بپووکێنەوە. کاتێک گەردەلوولەکە تەواو بێ هێز دەبێت و پاڵنەرە دەروونییەکانی سارد دەبنەوە، یاسا زۆر بە هێمنی، بەبێ دەنگەدەنگ و بە کەمترین تێچووی مادی و مەعنەوی، سەرکێشەکان کێش دەکاتە ناو داوی بێدەنگیی خۆیەوە. ئەوەی وایزانیبوو ئازادە چونکە لەو ساتەدا سزا نەدراوە، بێئاگا بووە لەوەی کە تەنیا حبلەکەی بۆ درێژ کراوەتەوە.
لە ڕوانگەی فەلسەفەی دەسەڵاتەوە، ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ سیستەمەکاندا پێویستی بە نەخشەسازیی هۆشیارانە هەیە، نەک بازووی بێ عەقڵ و هەڵچوونی دەروونی. ئەوەی فێری ئەندازیاریی بێدەنگی نەبووبێت، لەناو ژاوەژاوی هاوارەکانی خۆیدا ون دەبێت. کۆتایی ئەو جۆرە سەرکێشییە کوێرانەیە هەمیشە یەک شتە: لەناوبردنی خود و پەکخستنی ئەو دۆسیانەی کە دەکرا بە عەقڵ و لۆژیک ئاڕاستە بکرێن. کەواتە، ئەوەی وا بزانێت ئارامیی ستراتیژیی حکومەت نیشانەی ترسیەتی، تەنیا کاتی ڕاوکردنی خۆی خێرا کردووە و خۆی کردووەتە ئەندازیاری سەرەکیی لەناوچوونی خۆی.

بەشدار باشووری