د.بەهجەت ڕێكانی مامۆستای زانكۆ و چاودێری سیاسی لە دهۆك: ڕزگاركردنی پرۆسەی سیاسی لەم چەقبەستووییە ڕێگایەكی سەرەكییە بۆ پێكهێنانی خێرای كابینەی داهاتووی حكومەتی هەرێمی كوردستان
لە سەرەتادا كاتێك باسی چەمكی «دوو ئیدارەیی» دەكەین، دەبێت وەك كارتێكی فشاری سیاسی سەیر بكرێت، نەك مەترسییەكی ڕاستەقینە كە هەڕەشە لە قەوارەی دەستووریی هەرێمی كوردستان بكات. دروستبوونی دوو ئیدارەیی لە هەرێمی كوردستاندا شتێكی مەحاڵە و هەرگیز ڕوو نادات، چونكە ئیدارەی یەكەم و دووەم، لە بنەڕەتدا ئیدارەی خەڵكی تێكۆشەری هەرێمی كوردستانە. ئەم قەوارەیە بەرهەمی خوێنی هەزاران قارەمان و شەهیدی سەربەرزی ئەم نیشتمانەیە كە خۆیان بەخت كردووە لەپێناو پاراستنی ئەم خاكەدا. ئەمە ئیدارەی ئەو پێشمەرگە قارەمانانەیە كە شەو و ڕۆژ خەباتیان كردووە تاوەكو ئێمە ئەمڕۆ لە سایەی ئازادیدا بژین. هەروەها بەرهەمی ڕەنجی ئەو تێكۆشەرانەیە كە ڕۆژگارێك لە زیندانی «ئەبوو غرێب» و زیندانەكانی تری ڕژێمە فاشیستە یەك لەدوای یەكەكانی عێراقدا چەرمەسەرییان كێشا، تەنیا لەپێناو ئەوەی ئەمڕۆ خاوەنی ئەم قەوارە و هەرێمە بین.
ئەگەر ئەم زاراوەیە تەنانەت وەك كارتێكی فشار بەكار بهێنرێت، ئەوا دەبێتە هۆی دابەزینی پێگە، كەسایەتی، فەلسەفە و متمانەی ئەو حزب یان لایەنە سیاسییەی كە بانگەشەی بۆ دەكات. پارتی دیموكراتی كوردستان و جەنابی سەرۆك بارزانی، كەركووكیان وەك دڵی كوردستان ناساندووە و بە درێژایی مێژوو، بۆ پاراستنی جوگرافیا و ئابووری و پێگەی سیاسیی ئەم نیشتمانە، شۆڕش و قوربانی گەورەیان پێشكەش كردووە. بۆیە نابێت قەوارەی هەرێمی كوردستان بەم ئاسانییە، لەسەر پۆستێك، وەزارەتێك، یان بەهۆی ململانێ و عینادی سیاسی و كینەی كەسییەوە بخرێتە ژێر هەڕەشەی دووئیدارەییەوە. وەك چۆن جەنابی كاك نێچیرڤان بارزانی چەندین جار لە چاوپێكەوتنەكانیدا ئاماژەی پێداوە: «دوو ئیدارەیی دروست نابێت، بەڵكو ئەگەر وابڕوات دەبێتە سفر ئیدارەیی». ئەم هەرێمە خاوەنی گەل، مەرجەع، سەرۆك و پێگەی جەماوەریی خۆیەتی و هێندە نەیاری هەیە كە ڕێگە نەدەن هیچ قەوارەیەك بە ئاسانی سەقامگیر بێت ئەگەر بەرەو دووبەرەكی بڕوات. ئێمە زۆر گەشبینین، پارتی دیموكراتی كوردستان و گەلی كورد قۆناغی زۆر سەختتر لەمەیان تێپەڕاندووە، لە نسكۆی ١٩٧٥، ئەنفال، كیمیاباران و ڕاپەڕینەوە تا شەڕی دژ بە دڕندەترین ڕێكخراوی تیرۆریستیی جیهان كە داعش بوو. كوردستان هەمیشە ماوەتەوە و لە داهاتووشدا بە گەشاوەیی دەمێنێتەوە.
ئەگەر سەیری مێژوو بكەین، هزری دووئیدارەیی وەك كۆسپ و تەگەرەیەكی گەورەی نیشتمانی دادەنرێت. كورد هەمیشە بەهۆی پیلانی دەرەكییەوە دابەش كراوە، لە سەردەمی ململانێی نێوان ئیمپراتۆریەتی سەفەوی و عوسمانییەوە، تا دەگاتە بەر لە شەڕی جیهانیی یەكەم و دابەشبوونی كوردستان بەسەر چوار دەوڵەتدا. ئەم پەرتەوازەییە بەرهەمی سەدان ساڵ كاركردنی دوژمنان بووە بۆ ئەوەی ڕێگە نەدەن كورد ببێتە یەكگرتوو. بەداخەوە هەر كاتێك كورد هەنگاوێك بەرەو پێشەوە بنێت و ببێتە هێزێكی كاریگەر، لایەنە دەرەكییەكان بە هاوكاریی دەستی ناوخۆیی و كەسانی بێستراتیژ، هەوڵ دەدەن چەمكی دووئیدارەیی و دابەشكاری زیندوو بكەنەوە. ئەم كێشەیە مێژووەكەی دەگەڕێتەوە بۆ دوای ڕاپەڕین و نەبوونی كولتووری قبووڵكردنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردنی ساڵی ١٩٩٢، كاتێك پارتی دیموكراتی كوردستان زۆرینەی دەنگەكانی بەدەستهێنا، بەڵام لایەنەكانی تر ڕێزیان لە ئیرادەی هاووڵاتیان نەگرت. ئەم جۆرە ڕەفتارانە بێڕێزیكردنە بە دیموكراسی، دامەزراوە فەرمییەكان و ئیرادەی تاكی كورد. هیوای تاكی كورد ئەوەیە كە خەباتی شاخ بگۆڕدرێت بۆ خەباتی شار و بونیادنانی دەوڵەت و چەسپاندنی دیموكراسی لە ڕێگەی هەڵبژاردنی ئازادەوە.
مەخابن ئەوانەی لە شارەكانی خۆیاندا بانگەشەی ڕۆشنبیری و دیموكراسی دەكەن و لایەنی بەرامبەر بە مەركەزییەت تۆمەتبار دەكەن، خۆیان لەسەر زەمینی واقیع دژایەتی پرۆسە دیموكراتییەكان دەكەن. بەڵام خەڵكی كوردستان ڕاستییەكان دەبینن، كاتێك مەترسی لەسەر ڕەمزەكانی كوردستان و ئاڵای پیرۆز دروست دەبێت، چاوی هەموان دەچێتە سەر پارتی دیموكراتی كوردستان و جەنابی سەرۆك مەسعوود بارزانی، چونكە دۆست و دوژمن دەزانن كە ئەوان پاسەوان و پارێزەری ڕاستەقینەی ئەم دەستكەوتانەن.
سەبارەت بە دەستوەردان و فشارە هەرێمییەكان، پێویستە بڵێین كە ئەو كەس و لایەنانەی خاوەنی ستراتیژی نیشتمانی نین و تەنیا بیر لە بەرژەوەندیی ماددی و كاتیی خۆیان دەكەنەوە، ئامادەن دەست بخەنە ناو دەستی نەیاران بۆ تێكدانی یەكڕیزیی نیشتمانی، بەڵام ئەم ئاستەنگانە تەنیا دەبنە هۆی بەهێزبوونی ئیرادەی پێشمەرگە و هاووڵاتیانی وڵاتپارێز كە لەم قەیرانانەدا خۆڕاگر بوون، هەر كاتێكیش مەترسییەك ڕووبەڕووی هەرێم ببێتەوە، هەزاران گەنج و ئافرەت ئامادەن خۆبەخشانە بەرگری لێ بكەن.
پێویستە ئەوەش بزانین كە قەوارەی هەرێمی كوردستان لە دەستووری هەمیشەیی عێراقی فیدڕاڵدا چەسپێنراوە. هەرچەندە گۆڕانكارییە جیۆپۆلەتیكی و جەمسەرگیرییە جیهانییەكان كاریگەرییان لەسەر ناوچەكە هەیە، بەڵام بوونی زیاتر لە پەنجا كۆنسوڵخانە و نوێنەرایەتیی دیپلۆماسی لە هەولێر، نیشانەی بایەخی ستراتیژیی هەرێمی كوردستانە بۆ وڵاتانی زلهێزی وەك ئەمریكا و ئەوروپا وەك دەروازەیەكی گرنگی ئابووری و سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
ئێمە بێئومێد نین، گەلەكەمان شایستەی ژیانێكی باشتر و ئازادانەیە و هەمیشە ئارامگری پیشانداوە. سەركردایەتیی هەرێمی كوردستان، بە تایبەت جەنابی سەرۆكی هەرێم، سەرۆكی حكومەت و مەرجەعی نیشتمانی، شەو و ڕۆژ كار دەكەن بۆ باشتركردنی بژێوی خەڵك. سەردانەكانی جەنابی سەرۆكی هەرێم و جەنابی مەسروور بارزانی بۆ بەغدا، ڕۆڵێكی گرنگیان هەبوو لە چارەسەركردنی كێشە هەڵپەسێردراوەكان. هەروەها دەستپێكردنەوەی كۆبوونەوەكانی ئەنجومەنی وەزیران بە سەرپەرشتی جەنابی سەرۆك وەزیران و جێگرەكەی، دەروازەیەكی هیوابەخش بوو بۆ هاووڵاتیان تاوەكو بەرەو پێكهێنانی كابینەی نوێ و چالاككردنەوەی پەرلەمان هەنگاو بنێین.
خاڵە هاوبەشەكانی نێوانمان زۆرن، خاكی كوردستان، خوێنی شەهیدان، قوربانیدانەكان و پاراستنی ئەم دەستكەوتە پیرۆزانە گرنگترین خاڵە هاوبەشەكانن. بەداخەوە هەندێك لایەن لە قەبارەی ڕاستەقینەی خۆیان زیاتر داوا دەكەن، كە ئەمەش دانوستاندنەكان دوا دەخات. پارتی دیموكراتی كوردستان هەمیشە باوەڕی بە ئیستحقاقی هەڵبژاردن هەبووە، بەڵام هاوپەیمانییەكان دەبێت پێش هەڵبژاردن بكرێن، نەك دوای پرۆسەكە بە مەبەستی تێكدانی هاوسەنگی و پشتگوێخستنی دەنگی ڕاستەقینەی هاووڵاتیان. بێگومان، یەكدەنگ نەبوونی لایەنە كوردییەكان لەسەر پۆستی سەرۆك كۆماری عێراقیش یەكێك بوو لە هۆكارەكانی سستبوونی دانوستاندنەكان.
ئێستا كاتی ئەوەیە كە میدیاكان، بەرپرسان، ڕووناكبیران، نووسەران، هونەرمەندان و مامۆستایانی ئاینی، پەیامێكی نوێی یەكڕیزی بڵاو بكەنەوە. دەبێت پێكەوە كار بكەین بۆ پێكهێنانی كابینەیەكی نوێی هاوشێوەی كابینەكانی پێشوو (بۆ نموونە كابینەی هەشتەم) كە توانای پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریی شایستە و گەشەپێدانی ناوخۆیی و دیپلۆماسیی هەبێت، تاوەكو گەلەكەمان بەرەو ئارامی، خۆشگوزەرانی و پاشەڕۆژێكی گەش هەنگاو بنێت.
