ڕێباز بێركۆتی، بەرپرسی مەڵبەندی سێی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە لە هەولێر و یەكێكە لە پێشمەرگە دێرینەكان و سیاسەتمەدارێكی ناسراوی كوردستانە. لە گفتوگۆی ئەمجارەی «بازنەی بازنەی گفتوگۆ»دا (پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی كوردستان و ئاستەنگەكانی)، بەمجۆرە بیروبۆچوون و پێشنیارەكانی خۆی خستەڕوو.

 

 

زۆر سوپاسی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان دەكەم بۆ ئەم بانگهێشتنامە. لە ڕاستیدا، پێشبینیم نەدەكرد لەلایەن ئێمەوە كەسێكی دیكە ئامادەی ئەم گفتوگۆ و دیالۆگە بێت، هەر بۆیە بڕیارم دا خۆم پێشەنگ بم و دەستپێشخەری بكەم، ئەمەش لە سۆنگەی هەستكردن بە بەرپرسیاریەتییەكی قووڵی مێژوویی و نیشتمانی و بڕوابەخۆبوونێكی تەواوەوە سەرچاوەی گرتووە.

ئێمە لە ئێستادا لە دۆخێكی سیاسیی واداین كە بڕوا ناكەم سەركردە و بەرپرسانی هەردوولامان (پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان) بە ئاسانی سەردانی بارەگاكانی یەكتری بكەن، هەرچەندە پەیوەندیی تەلەفۆنی و دۆستایەتیی دێرین لە نێوان كادیر و بەرپرسانی هەردوولادا بە ڕێژەی جیاواز بەردەوامە و بوونی هەیە.

بۆیە زۆر خۆشحاڵم كە ئەمڕۆ لەم دیالۆگە گرنگە بەشدارم، بەتایبەت لە تەك ئامادەبوونی دوو كەسایەتیی دیار و بەڕێز كە لە ئێمە گەورەترن و خاوەن پێگەیەكی گرنگن، كە ئەوانیش بەڕێزان كاك یۆنادم یوسف كەننا و كاك سەنعان ئاغان، لەگەڵ تەواوی هاوڕێ و دۆستانی دیكە كە لێرە كۆبووینەتەوە. هاوكات، دەستخۆشییەكی گەرم لە دكتۆر سالار عوسمان و سەرجەم ئەندامانی بازنەی گفتوگۆ دەكەم، بۆ ڕێكخستن و بەڕێوەبردنی ئەم كۆڕە بە شێوازێكی زۆر ڕاشكاوانە، بابەتییانە و واقیعبینانە.

سەبارەت بەو خاڵەی كە دكتۆر سالار عوسمان لە گوتەكانیدا ئاماژەی پێدا، كە ڕەنگە زۆربەی پرسیارەكان ئاراستەی هەردوولامان (پارتی و یەكێتی) بكرێن، من لێرەدا دەمەوێت بە كورتی و پوختی سەرنجەكانی خۆم بخەمە ڕوو، بۆ ئەوەی دەرفەتێكی زیاتر بدەینە هاوڕێیانی دیكەمان تا گوێبیستی ڕوانگەكانی ئەوانیش بین. بێگومان لە كاتی پێویستدا و ئەگەر پرسیارێك، یان بابەتێكی نوێ هاتە پێشەوە، ئامادەم ڕوونكردنەوە و تێبینیی زیاتر پێشكەش بكەم.

ئاشكرایە كە ئێمە لە ئێستادا لە دۆخی چەقبەستووییەكی سیاسیدا دەژین، ئەمەش لەبەر ئەوەیە كە بەرپرسیاریەتییەكی گەورە و مێژوویی لەسەر شانی یەكێتی و پارتییە. مێژووی پەیوەندییەكانی نێوانمان هەمیشە پڕ بووە لە هەوراز و نشێو، خۆشی و ناخۆشی، كێشە و چارەسەر. لە لایەكی دیكەوە، گوتاری باش و ئەرێنی لە هەموو لایەكەوە دەبیسترێت، بەڵام هاوشانی ئەوەش پەیامی نەرێنی هەن. لێرەدا دەزگاكانی ڕاگەیاندن ڕۆڵێكی بەرچاو دەگێڕن، كە زۆرجار بەداخەوە كاریگەرییەكی نەرێنییان زیاترە لەوەی ئەرێنی و بنیادنەر بێت.

هەموو لایەكمان هیوای یەكڕیزی و هاوهەڵوێستی دەخوازین، بەڵام پرسیارە جەوهەرییەكە ئەوەیە: ئایا ئەم خواستە تەنیا ئارەزوویەكی دەروونی و موجامەلەیەكی سیاسییە، یان واقیعێكی بەرجەستەیە؟ من بە دڵنیاییەوە پێتانی دەڵێم كە ئێمە خاڵە هاوبەشەكانمان زۆر زیاترن لە خاڵە ناكۆكەكانمان، پاراستنی قەوارە و شكۆی هەرێمی كوردستان، دابینكردنی ئەمن و ئاسایش، پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری و باشتركردنی شێوازی حوكمڕانی خاڵی هاوبەشی بنەڕەتین. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، واقیعێكی تاڵ لە ئارادایە كە ڕەنگە دەستی دەرەكی، ئیقلیمی و نێودەوڵەتی تێدا بێت. ئەم واقیعە بووەتە هۆی دروستبوونی دابەشكاریی جۆگرافی، سەربازی، مرۆیی و كارگێڕی. ئێمە هەڵبژاردنمان ئەنجام داوە و هەر لایەنێكیش بەپێی قەبارە و دەنگەكانی خۆی، خاوەنی پێگە و كورسیی خۆیەتی لە پڕۆسەی سیاسیدا.

بەپێی تێڕوانینی من، دوو خاڵی سەرەكی هەن كە بوونەتە گرفت، یەكەمیان پرسی كەمبوونەوەی متمانەیە. متمانەی نێوان ئێمە و پارتی سست بووە و ئەمەش بێگومان هۆكاری خۆی هەیە. خاڵی دووەمیش، ئەو هاوپەیمانیەتییەیە كە ئێمە وەك یەكێتی لەگەڵ نەوەی نوێ كردوومانە، ئەمانە ئەو دوو خاڵن كە بۆ ئێمە بوونەتە تەوەرێكی سەرەكی.

هاوكات، هەوڵی دڵسۆزانە بەردەوامە بۆ تێپەڕاندنی ئەم قۆناغە، بەدیهێنانی بەرپرسیاریەتی و تێگەیشتن لە واقیعی ئەمڕۆ، بەتایبەت دوای نیمچە كۆتاییهاتنی ململانێ و شەڕی نێوان ئەمریكا، ئیسرائیل و ئێران.

ئێران و توركیا دوو دەوڵەتی گرنگن لە ناوچەكەدا و هەردوولایان خاوەنی هێزی مرۆیی گەورەن، وەك لای جەنابتانیش ڕوونە. زۆرجار ڕەوانشاد مام جەلال پێی دەگوتین كە مێژوو ڕەنگە دەستكاری بكرێت، بەڵام جوگرافیا دەستكاری ناكرێت. هەردوو وڵات بەهۆی پێگەی جوگرافییەوە كاریگەرییان لەسەر ناوچەكە هەیە، چ لە ڕووی سەربازی، چ لە ڕووی ئابووری و چ لە ڕوانگەی پاراستنی بەرژەوەندییەكانی خۆیانەوە. بێگومان ئەمە لەسەر ئێمەش كاریگەرە، بەڵام پرسیارەكە لێرەدایە كە ئێمە چۆن هۆكارە ناوخۆییەكانی خۆمان بەهێز دەكەین؟

من وای دەبینم ئێستا لە دۆخێكداین كە كەس ناخوازێت بارودۆخی ناوخۆیی هەرێمی كوردستان بەم شێوەیە بێت. ئێمە دەمانەوێت ئاوڕێك لەم واقیعە بدەینەوە و بزانین لەم كاتەدا كۆمەڵگەكەمان لە چ شوێنێكدایە؟ واتە لە چ قۆناغێكداین، ئەگەر بمانەوێت هەڵسەنگاندن و پێداچوونەوەیەكی خێرا و سەرپێیی بۆ دۆخەكە بكەین. با تەماشای دۆخی ئەمنی، بارودۆخی خوێندن و ناوەندە زانستییەكان بكەین، كار گەیشتووەتە ئەوەی لە ترسی قۆپیەكردن هێڵەكانی ئینتەرنێت بكوژێنینەوە! دەبینن ئاستەكەمان گەیشتووەتە كوێ؟ كاتێك سەیری ڕیزبەندیی زانكۆكان، كەرتی تەندروستی، سەلامەتیی گشتی و پەرەسەندنی ماددەی هۆشبەر دەكەین، كە لە دەڤەرەكانی ڕاپەڕین و سۆرانەوە تا هەولێر لە بارودۆخێكی مەترسیداردایە. ئایا دروستە هەر خەریكی ململانێی لاوەكی بین؟ ئەی سبەی چ وەڵامێكی گەل و شەقامی كوردی دەدەینەوە؟

بۆیە نامەوێت بابەتەكە زیاتر درێژ بكەمەوە. هەمیشە ئومێد و نییەتی باش هەیە، دەستپێشخەرییەكان گونجاون و هەستی بەرپرسیارێتیش بەدی دەكرێت، بەتایبەت ئەو بابەتانەی جەنابی كاك سەنعان باسی كردن. قسەی باش دەكرێت و دەبیسترێت، بەڵام لێرەدا خاڵێكی جەوهەری دەمێنێتەوە: كێ بڕیاری كۆتایی دەدات؟

پێویستە بڕیاردەران ئەم واقیعە بخوێننەوە و گوێ لەم سەرنج و ڕایانە بگرن. لەم نیشتمانەدا تەنیا ئێمە و پارتی بەرپرسیار نین، ئەی لایەنەكانی دیكە؟ ئەی هێزە نیشتمانییەكان و نوێنەرانی پێكهاتەكان؟ نابێت هیچ جۆرە تاكڕەوییەك بكەین و بە تەنیا بەم ڕێگایەدا بڕۆین. بۆیە ئەنجامدانی ئەم مێزگرد و گفتوگۆ كراوەیەم زۆر پێ باشە بۆ گۆڕینەوەی ڕاكانمان.

ئێمە بە ئومێدەوە سەیری دەستپێشخەرییەكان دەكەین و كاریشمان لەسەر كردوون، تەنانەت ئەو پەیوەندییە كەسییەی لێرە لەگەڵ سەركردەكانی هەولێر لە نێوانماندا هەیە، بەردەوامە. من بەش بە حاڵی خۆم، بەشێكم لەم پرۆسەیە. بێئومێد نین و هەوڵ دەدەین بەرەو ئاراستەیەكی باش هەنگاو بنێین، تاوەكو دانیشتنەكان ساز بكرێن.

وەك پرسی كۆتایی كە باسی بكەم، ئێستا لە هەندێك شوێن باس لەوە دەكرێت كە تۆم باراك جەختی لەسەر ناوەندگەرێتی (مەركەزییەت) دەكردەوە، لە ڕۆژئاواش خۆتان دەرئەنجامەكانتان بینی. بەڵام هەر بۆ نموونە، بە حوكمی ئەوەی لە چەند كۆبوونەوەیەكی سەربازیدا لەگەڵ بەڕێز سەرۆكی هەرێمی كوردستان بەشدار بووم، ئێمە یاداشتی لێكتێگەیشتنمان لەگەڵ لۆید ئۆستن، وەزیری بەرگریی ئەمریكا، جەنابی سەرۆكی حكومەت و وەزیری پێشمەرگە واژۆ كردووە كە لە ١٢ خاڵ پێكهاتووە. بەڵام لە ڕاستیدا پێویستە بڵێم هیچ كام لەو خاڵانەمان جێبەجێ نەكردووە. من لێرەدا بەرپرسیارم لەم وتانەم. ئەم هاوڕێیانەی لێرەن دەزانن، زۆرجار وتراوە هێزی پێشمەرگەمان بەرەو پێش برد، یان بەرەو پێش چوو، بەڵام بە بەرپرسیاریەتییەوە دەڵێم: هیچ پێشكەوتنێكمان بەدەست نەهێناوە.

لاتان ڕوونە كە پرسی ڕێككەوتن وەك گرێبەستێك وایە، وەك دەوترێت «العقد شریعة المتعاقدین» (گرێبەست یاسای لایەنەكانە). ئێمە هیچ هەنگاوێكمان بەرەو پێشەوە نەناوە، ئەمەش ئێستا خاڵێكی لاوازە لەبەردەم تۆم باراك و گفتوگۆشی لەسەر كراوە. پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە: ئایا دەتوانین هۆكارە ناوخۆییەكانی خۆمان بەهێز بكەین؟ بێگومان پێویستە یەكڕیزیی خۆمان پتەو بكەین، تا ببێتە سەرچاوەی هێز بۆ قسەكردن، نەك خاڵێكی لاواز كە ببێتە هۆی شكستمان.

ئەو ڕاپۆرتە نەرێنییەی كە پنتاگۆن لە ڕێگەی ژەنەراڵ «ماتیۆ مەكفارلین»ـەوە سەبارەت بە بەرەوپێشنەچوونی بارودۆخەكە پێشكەشی كردووە، بابەتێكە كە ئێمە و پارتی لێی بەرپرسین. هیچ لایەنێكی دیكە بەرپرسیار نییە لەمە، تەنیا ئێمە و پارتی ئەم بەرپرسیاریەتییە مێژووییەمان دەكەوێتە ئەستۆ.

ئەو بەڕێزانەی كە ڕێگرن لە بەردەم ئەم پرۆسەیە، پێویستە بزانن كە ڕوانگەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و بەتایبەت ئەو سێ وڵاتەی كاریگەریی زۆریان لەسەر هێزی پێشمەرگە هەیە (ئەمریكا، بەریتانیا، فەرەنسا و ئەڵمانیا) گۆڕاوە. سێ لەم وڵاتانە ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشن. كاتێك دەبینن ئەم ڕێككەوتنانە كە بۆ بەرژەوەندیی خۆمانە و ئەوان هاوكارمانن، كەچی ئێمە جێبەجێیان ناكەین، تێڕوانینیان بەرانبەرمان دەگۆڕێت، چونكە ئەم بابەتە كاتێكی زۆری كێشا. ئەوان كات و تیمی زۆریان بۆ تەرخان كردین و تێچوویەكی زۆریان كێشا. ئەمەم تەنیا وەك خاڵێك خستە ڕوو بۆ ئەوەی بزانن كە ئەوان ئەمە بە لاوازییەكی گەورەی ئێمە دەبینن، كە لە ڕاستیدا وایە. ئێمە نەمانتوانی هێزەكانمان یەك بخەین و بیخەینە ژێر چەتری نیشتمانیی هێزی پێشمەرگە و دامەزراوەیەكی سەربازیی وا ڕێك بخەین كە لە خزمەت حكومەتی مەدەنیدا بێت.

بۆ جەنابتان ئاشكرایە كە هێزی پێشمەرگە (كە هەندێك لە ئامادەبووانی ئەم گفتوگۆیە پێشمەرگە بوون و خۆشم پێشمەرگە بووم)، هەمیشە جێگەی بایەخ بووە. ئەو بەیاننامەیەی جەنابی كاك مەسعود بارزانی لەسەر پێشمەرگە دەری كرد، هەم لەم سۆنگەیەوە بوو، هەم بە هۆی ئەوەی كە هەست دەكرێت نییەتێكی باش لە ئارادا نییە بەرانبەر بە هێزی پێشمەرگە و پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی كوردستان.

بۆیە پێویستە ئێمە بە بەرپرسیاریەتییەكی مێژووییەوە هەڵسوكەوت بكەین. دەبێت بە ئەركی مێژوویی خۆمان هەستین. ئەمەش بارودۆخی ئێستامانە كە دەیبینین.