شڤان حەمدی، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە و بەڕێوەبەری ئاژانسی هەواڵی زاگرۆسە. لە گفتوگۆی ئەم جارەی «بازنەی گفتوگۆ»دا (عێراق. پڕانسیپی ئاشتی و دیالۆگ بۆ چارەسەركردنی كێشەكان)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و بۆچوونەكانی خۆی خستەڕوو:

 

لە سەرەتای ئەمساڵ (2026) تۆم باراك وەك باڵیۆزی ئەمریكا لە ئەنقەرە و نوێنەری سەرۆك ترەمپ بۆ سووریا و لوبنان، لە چاوپێكەوتنیكدا سەبارەت بە ئایندەی هەرێمی كوردستان و عێراق زۆر ڕاشكاوانە گوتی: «عێراق دەیەوێت فیدڕاڵییەتێكی مەركەزی بێت و هەرێمی كوردستانیش بەو مەركەزییەتە ڕازی نابێت، بۆیە دەبێت بە دوای چارەسەرێكی دیكەدا بگەڕێن».

ئەم ددانپێدانانە ڕاستییەی تۆم باراك چەند ڕاستییەكی لە ناوەوەی قسەكاندا حەشار داوە و ڕاشكاوانە پێمان دەڵێت:

• ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ مەبەستی نییە عێراق ببێتە ئەو دەوڵەتە فیدڕاڵییەی كە دەستووری ساڵی 2005 نەخشە ڕێگەی بۆ دیاری كردووە، لەمەش زیاتر نابێتە لایەنێك بۆ جێبەجێكردنی ئەو دەستوورە و نایخاتە ناو چوارچێوەی ئەو پرانسیپەی كە ناوی لێ ناوە «سەپاندنی ئاشتی بە زەبری هێز».

• هەروەها ئەوەمان پێ دەڵێت، ئیدارەی ئێستای دۆناڵد ترەمپ ڕێگری ناكات لەوەی هەرێمی كوردستان و دەوڵەتی عێراق ڕێگەیەكی دیكە لە دەرەوەی دەستووری عێراق بدۆزنەوە و دووبارە پەیوەندییەكانیان سەرلەنوێ ڕێك بخەنەوە. بە مانایەكی دیكە ئەمریكا نەك ڕێگر نابێت، بەڵكو یارمەتیدەر دەبێت بۆ دانوستاندنی نێوان هەولێر و بەغدا بۆ جێبەجێكردنی مافە دەستوورییەكانی هەرێم، لە ناو دەستووری عێراقدا.

ئەم خوێندنەوە تازەیە بۆ شێوازی مامەڵەكردن لەگەڵ چۆنیەتی جێبەجێكردنی دەستووری عێراقی 2005 و دووبارە ڕێكخستنەوەی پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان و دەوڵەتی عێراق، ماوەی چەند ساڵێكە لە ناوەندەكانی هزر و لێكۆڵینەوەدا گفتوگۆی زۆر گەرم و جددی لەسەر دەكرێت، و ڕاشكاوانە باس لەوە دەكرێت زۆر زەحمەتە بتوانرێت پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان و عێراق لە چوارچێوەی دەوڵەتێكی فیدڕاڵیی ڕاستەقینەدا ڕێك بخرێنەوە، بەڵكو پێویستی بە دۆزینەوەی ڕێگەیەكی دیكە هەیە كە ئەویش پەنابردنە بۆ سیستمی « كۆنفیدڕاڵی»، بەڵام كۆنفیدڕاڵیش نەك بە مانای دوو دەوڵەت لە چوارچێوەی سیستمی كۆنفیدڕاڵیدا، بەڵكو بەمانای یەك دەوڵەت بەڵام دوو قەوارە و دوو سیستم، ئەمەش بە ڕێگە دروستەكە لە قەڵەم دەدرێت.

لەم چوارچێوەدا ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ ئیرادەی گەل و ڕێزگرتن لەو ئیرادەیە، بێگومان ئەوە ڕاستییەكی حاشاهەڵنەگرە كە دوای ئەوەی ڕژێمی بەعس و سەدام دامەزراوە كارگێڕییەكانی لە كوردستان كشاندەوە، سەرۆك بارزانی بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییە كارگێڕییانە، بەرەی كوردستانیی گەیاندە ئەو قەناعەتەی بڕیاری هەڵبژاردن بدات و، دوای ئەوەی لە 19ی ئایاری ساڵی 1992 یەكەم هەڵبژاردن لە كوردستان ئەنجام درا، یەكەم كۆبوونەوەی پەرلەمانی كوردستان لە 4ی حوزەیرانی ساڵی 1992 گرێ درا و هەر چوار مانگ دوای ئەوە پەرلەمانی كوردستان بڕیارە مێژووییەكەی (فیدڕاڵیزم)ی پەسەند كرد، هەر ڕێزگرتنی ئەم ئیدارەش بووە هەوێنی ئەو پێداگرییەی سەرۆك بارزانی، كە ئەگەر عێراقی داهاتوو دەوڵەتێكی فیدڕاڵی نەبێت، هەرێمی كوردستان نابێتە بەشێك لەو دەوڵەتە.

ئەم باكگراوەندە مێژووییە ئەوەمان پێ دەڵێت كە لایەنەكانی ئۆپۆزیسیۆنی عێراقی بەگشتی و لایەنە ئۆپۆزیسیۆنەكانی عەرەبی شیعە بەتایبەت، بە ناچاری بەوە ڕازی بوون كە دەوڵەتی داهاتووی عێراق دەوڵەتێكی فیدڕاڵی بێت، ئەم ناچارییەش لەبەر دوو هۆكار بووە:

1- كۆی لایەنەكانی ئۆپۆزیسیۆنی عەرەبی عێراق بە «شیعە و سوننە»وە، بە مەحاڵیان دەبینی هاوپەیمانان ڕژێمی بەعس و سەدام حوسێن بڕووخێنن.

2- كۆی لایەنە سیاسییەكانی عەرەبی شیعە هەرگیز مەزندەی ئەوەیان نەدەكرد ڕۆژێك دابێت كە بتوانن حوكمڕانیی عێراق بكەن، بۆیە ڕازی بوون تەنیا حوكمڕانیی پارێزگانی خۆیان بكەوێتە دەست.

لە ئێستادا لە ساڵی 2026، جارێكی دیكە گەڕاوینەتەوە بۆ ئەوەی گفتوگۆ لەسەر دووبارە بونیادنانەوەی دەوڵەتی عێراق بكرێتەوە، ئەمەش بەو مانایەی دەوڵەتی عێراق دەبێت چ جۆرە سیستمێك بێت و پەیوەندییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و دەوڵەتی عێراق لەسەر چ بنەمایەك دووبارە ڕێك بخرێنەوە.

ئەوەی لە ماوەی ئەم ساڵ و چەند مانگەی دەستبەكاربوونی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ وەك سیاسەتی ئیدارەكەی بەرانبەر بە عێراق خوێندنەوەی بۆ دەكرێت، ئەوەیە كە سیاسەتی ئەم ئیدارە بۆ عێراق ئەوەیە كە «هەرێمێكی بەهێزی كوردستان لە ناو عێراقێكی بەهێزدا» بێت، هەروەها ڕاشكاوانە ئاماژە بەوە دەكەن كە بۆ 15 پارێزگای عێراق باڵیۆزخانەیەكیان لە بەغدا دروست كردووە، كە بڕی دوو ملیار دۆلاری تێچووە، بۆ هەرێمی كوردستانیش كە سێ پارێزگایە و گەورەترین كونسووڵخانەی لەسەر ئاستی جیهان دروست كردووە كە 800 ملیۆن دۆلاری تێچووە، لەمەش زیاتر ئاماژەكردنیان بە كونسووڵخانەی ئەمریكا لە هەولێر، بەرانبەر باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا، ڕاشكاوانە ئەوەیان نەشاردووەتەوە كە كاری كونسووڵخانەی ئەمریكا لە هەولێر جۆرێكە لە تایبەتمەندی بۆ ڕێكخستنی پەیوەندییەكانی هەولێر و واشنتۆن و مەرج نییە هاوشێوەی بەغدا و واشنتۆن بێت.

ماوەتەوە بڵێم، بڕیاردان لەسەر ئەوەی عێراقی دوای ڕژێمی بەعس و سەدام دەبێت دەوڵەتێكی فیدڕاڵی بێت، ڕێككەوتنی كۆی ئۆپۆزیسیۆنی عێراقی بووە بە سەرپەرشتیی «ئەمریكا، بەریتانیا، فەرەنسا»، بۆ ئێستاش ڕێككەوتنی دوو قۆڵیی هەرێمی كوردستان و عێراق بۆ دۆزینەوەی دەرەوازەیەكی دیكە، گرنگە هەر بە دیالۆگ و ئاشتی بێت، بەڵام بە سەرپەرشتیی دەوڵەتانی هاوپەیمان و ئەو دەوڵەتە عەرەبییانەی كە دۆستی هەردوولا (كوردستان و عێراق)ن.