پ.د. نەزاكەت حسێن ئەندامی بازنەی گفتوگۆ: دیالۆگ و ئاشتی پێویستیان بە زەمینەسازی هەیە و لەخۆیانەوە بەرهەم نایەن
پ.د.نەزاكەت حسێن، ئەندامی بازنەی گفتوگۆ و ئەندامی بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی دیموكراتی كوردستانە. لە گفتوگۆی ئەم جارەی بازنەی «گفتوگۆ»دا (عێراق. پرانسیپی ئاشتی و دیالۆك بۆ چارەسەركردنی كێشەكان)، بەم جۆرە دید و تێڕوانین و پێشنیارەكانی خستە ڕوو:
جەنگ وململانێكانی ئەمڕۆی زۆربەی جیهان جیاوازن لە جەنگ و ململانێكانی سەدەكانی پێشوو، جاران ئەوەی شەڕی لەسەر دەكرا، زەوی بوو، خاك بوو بەدیلگرتن و كوشتنی مرۆڤەكان بوو، ئەمڕۆ زۆربەی ململانێ و ئاڵۆزییەكان جەنگی «چیرۆكەكانی مێشكە»، ئەو جەنگانەیە كە پەیوەندیی بە بیركردنەوە و عەقڵییەتمانەوە هەیە، جەنگی خەیاڵە، هەرلایەك لە مێشكیدا چیرۆكێكی هەیە، خەیاڵێكی هەیە خۆی بە ڕاست دەزانێت و ئەویتر بە درۆ، خۆی بە ماف خوراو دەزانێت و ئەویتر بە ستەمكار، ئەمانە لەو وڵاتانەی فرەنەتەوە و فرەڕەگەز و فرەئایینن، زیاتر زەق بووەتەوە. بێینە سەر باسی عێراق، عێراق وڵاتێك بوو لە مێژووی خۆیدا جەنگی ئەم چیرۆك و خەیاڵانەی هەبوو، تا جەنگ لەسەر شت لەسەر ماددە، یان زەوی، عێراق بە حوكمی ئەوەی پێكهاتەكەی دابەش بووە بە سەر ئایینی جیاواز، نەتەوەی جیاواز، مەزهەبی جیاواز، زمانی جیاواز، زۆرتر زەمینەی ململانێی بووە، لە دەسەڵاتە یەك لە دوای یەكەكانیش (بە ئێستەشەوە) هەمیشە بەرەیەك زاڵ كراوە بەسەر بەرەكانی دیكەدا و چەوسێنەر بووە، ئەمە جگە لەوەی كێشەی ئایدیۆلۆژی و مەزهەبی توندترین ڕەگەزە بۆ ململانێ و جەنگی خەیاڵ و چیرۆكی جیاواز. نموونە: كورد خاوەن چیرۆك و خەیاڵی خۆیەتی كە لە مێژووی عێراقدا زوڵمی لێ كراوە و نەهێڵدراوە خاوەن بڕیار و كیانی خۆی بێت، سوننە و شیعە چیرۆكی قووڵی ململانێیان لە نێواندا هەیە، سەرباری ئەوەش لە دەسەڵاتەكانی پێش ساڵی ٢٠٠٣ و لە دوای سەردەمی پاشایەتی لە عێراقدا، سوننە باڵادەست بووە و شیعە خۆی بە ژێردەستە زانیوە، نەتەوە و پێكهاتەكانی دیكەش كە بە كەمینە باس كراون، هەمیشە جەنگی بوون و مانەوەی خۆیان كردووە، واتە لای ئەوانیش چیرۆكی جیاواز هەیە، ئەم جیاوازیی چیرۆك و خەیاڵ و ململانێ مێژوییە، بە یاسا و دەستوور ئاسان نییە ئاشتی و پێكەوەژیان و هاوبەشی و تەوازون و تەوافوق دروست بكات، چونكە گرفتەكە گرفتی بیركردنەوە و عەقڵییەتە، ململانێكە لە ناو عەقڵییەت و خەیاڵ و ئەندێشەماندایە، چارەسەری كێشەی عەقڵییەت ئاسان نییە كە بە هەنگاوێكی دیپلۆماسی و كۆبوونەوەیەك و میواندارییەك چارەسەر ببێت، دەبێت و دەشبوو لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ لە عێراقدا زۆرینەی بوودجە بۆ زەمینەسازیی ئەم دروستكردنی ئاشتی و پێكەوەژیان و دایەلۆگە خەرج بكرایە، بەڵام بەداخەوە زۆرینەی بوودجە بۆ چەك و جەنگ و ململانێ بووە، لەهەمان كاتدا زەمینەسازی بۆ چارەسەری كێشەی عەقڵییەت و یەكتر قەبووڵ نەكردن و پێكەوەژیان، پێویستی بە هەماهەنگیی سیستمەكانی پەروەردە و ڕاگەیاندن و ڕێكخراوی كۆمەڵگەی مەدەنی هەیە. دەبێت بە پەروەردە، بە ڕاگەیاندن و بە هۆشیاری دەستكاریی ئەم عەقڵییەتە بكەین.
لە عێراقدا نەتەوە و ئایین و مەزهەبە جیاوازەكان پێویستە بە یەك بناسرێن، لە یەك تێبگەن، كێشەكانی یەكتر بزانن، مێژووی یەكتر بزانن، تایبەتمەندییە جیاوازەكانی یەكتر بزانن، هاوبەشییەكانی نێوانیان بدۆزنەوە و زەمینەی هاوبەش دروست بكەن، ئەمانە تەنیا بە هەبوونی دەستوورێك، یان یاسا دروست نابن، تا دەستكاریی ئەو عەقڵییەتە نەكرێت. ڕاگەیاندنێكی نیشتمانی گرنگە بۆ وڵاتێكی فرەیی وەك عێراق، كە ڕووماڵی هەموو فرەیی و جیاوازییەكان بكات و لە یەكیان نزیك بكاتەوە، كە بەداخەوە ئەمە نییە، بەڵكو هەر لایەك و بەرەیەك ڕاگەیاندن و دەیان و سەدان كەناڵ و پەیجی هەیە بۆ باسكردنی خۆی بەڕاست و ئەویتر بە ناڕاست. ئەو هەوڵە دیپلۆماسییە سیاسییانەش دەدرێت بۆ چارەسەری ململانێكان، ئەگەر سەریش بگرن، وەك دەیبینین كورتخایەن و كاتی و جێبەجێ نەكراون. دەستتێوەردانی دەرەكی و بوونی بەرژەوەندیی وڵاتانی دەوروبەر و زلهێزیش، ڕەنگە هۆكارێكی ئەم نەبوونی ئاشتی و پیكەوەژیانە بێت، كە زۆربەی كات كێشەكانی خۆیان و هاوكێشەكانیان لێرەدا ساغ كردووەتەوە، چونكە زەمینەی ململانێكە لەباربووە بۆیان.
