لە كۆڕبەندی دیالۆگی عێراق لە ساڵی 2026 لە ئامۆژگای ئەتلەنتیك، هۆشیار زێباری وەزیری دەرەوەی پێشووتری عێراق، بەم جۆرە تیشكی خستە پرۆسەی سیاسی لە عێراقدا:

 

جوگرافیا و مێژوو وایان كردووە ئێران ببێتە «چارەنووسێكی حەتمی» بۆ عێراق. بە هۆی سنوورێكی درێژی ١٤٠٠ كیلۆمەتری و پەیوەندییەكی قووڵی كولتووری و ئایینی، هەر حكومەتێك لە بەغدا بێت، ناتوانێت بەرژەوەندییەكانی ئێران فەرامۆش بكات، بەڵام كێشە بنەڕەتییەكە لە شێوازی مامەڵەكردنی ئێراندایە.

پێویستە ئێران وەك «دەوڵەتێكی خاوەن بەرژەوەندیی شەرعی» مامەڵە لەگەڵ عێراق بكات، نەك وەك «شۆڕشێكی فراوانخواز» كە لە ڕێگەی گرووپە پرۆكسییەكانەوە هەژموونی خۆی بسەپێنێت. گۆڕانكارییەكانی دوای ساڵی ٢٠٠٣ و ڕووخانی ڕژێمی سەدام، دەرفەتێكی زێڕینی بۆ ئێران ڕەخساند، تا كاریگەرییەكانی بگەیەنێتە ناو قووڵایی دامەزراوەكانی دادوەری و پەرلەمان و كەرتی وزەی عێراق.

یەكێك لە گەورەترین تەحەددییەكانی بەردەم عێراقی نوێ، پرسی «دەوڵەت لەناو دەوڵەتدا»یە. بوونی زیاتر لە ٦٠ گرووپی میلیشیایی چەكدار، كە زۆربەیان لەژێر كاریگەریی دەرەكیدان، بووەتە ڕێگر لە بەردەم چاكسازیی دارایی و سەقامگیریی ئەمنیدا. عێراق بە پێچەوانەی لوبنان كە تەنیا یەك حزبوڵڵای هەیە، ڕووبەڕووی پەرشوبڵاویی هێزە چەكدارەكان بووەتەوە. ئەم ناسەقامگیرییە كاریگەریی ڕاستەوخۆی كردووەتە سەر هەرێمی كوردستان، كە بە هۆی دیدگای نەرێنیی ئێران و هێزە میلیشیاكان، بەردەوام ڕووبەڕووی هێرشی مووشەكی و درۆنی دەبێتەوە، بەتایبەت بەهۆی پەیوەندییە ستراتیژییەكانی لەگەڵ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا.

سەبارەت بە داهاتووی عێراق، «ڕێككەوتننامەی چوارچێوەی ستراتیژی» (SFA) لەگەڵ ئەمریكا، باشترین نەخشەڕێگە بوو بۆ پێشخستنی وڵات، بەڵام حكومەتەكانی دوای ساڵی ٢٠٠٣ بە هۆی بێباكی، یان فشارەكانەوە پشتگوێیان خست. بۆ ئەوەی عێراق ببێتە جێگەی متمانەی وەبەرهێنەرە نێودەوڵەتییەكان و كۆمپانیا زەبەلاحەكانی نەوت، دەبێت سەرەتا ئاسایش دابین بكرێت و هێزە چەكدارەكان بخرێنە ژێر كۆنتڕۆڵی دەوڵەتەوە.

لە كۆتاییدا، كێشەی سەرەكیی عێراق لە نەبوونی سامان، یان جوگرافیادا نییە، بەڵكو لە «حوكمڕانیی خراپ» و ململانێی نێوان چەمكی «فیدڕاڵیزم» و «سەنتڕاڵیی دەسەڵات»دایە. عێراق تەنیا كاتێك دەتوانێت وەك دەوڵەتێكی خاوەن سەروەری سەرهەڵبداتەوە، كە بتوانێت هاوسەنگییەك لە نێوان پەیوەندییەكانی لەگەڵ دراوسێكان و پاراستنی سەربەخۆیی ناوخۆیی و دەستووریی خۆیدا دروست بكات. بەبێ ئاسایش و سەروەریی یاسا، هیچ گەشەپێدانێكی ئابووری و سەقامگیرییەكی سیاسیی بەردەوام نایەتە كایەوە.